| YouTube Channel

दयालुः (dayAluH)

 
Hindi
Hindi
दयालु
अमरकोशः
Sanskrit
Word: दयालुः
Root: दयालु
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
kind
merciful
compassionate
Shloka(s):
3|1|15|1 स्याद्दयालुः कारुणिकः कृपालुः सूरतस्समाः। (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
Synonym(s):
3|1|15|1 दयालुः (दयालु) (पुं)
3|1|15|1 दयालुः (दयालु) (स्त्री)
3|1|15|1 दयालु (दयालु) (नपुं)
3|1|15|1 कारुणिकः (कारुणिक) (पुं)
3|1|15|1 (कारुणिक) (स्त्री)
3|1|15|1 कारुणिकम् (कारुणिक) (नपुं)
3|1|15|1 कृपालुः (कृपालु) (पुं)
3|1|15|1 कृपालुः (कृपालु) (स्त्री)
3|1|15|1 कृपालु (कृपालु) (नपुं)
3|1|15|1 सूरतः (सूरत) (पुं) calm, tender, tranquil, compassionate, well disposed towards
3|1|15|1 (सूरत) (स्त्री) calm, tender, tranquil, compassionate, well disposed towards
3|1|15|1 सूरतम् (सूरत) (नपुं) calm, tender, tranquil, compassionate, well disposed towards
Related word(s):
जातिः मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दयालुः, त्रि, (दयते इति दय + “स्पृहिगृहीति ।”३ १५८ इति आलुच् ।) दयायुक्तः ।तत्पर्य्यायः कारुणिकः कृपालुः सूरतः४ इत्यमरः १५
(यथा, रघुः १० १९ ।“दयालुमनघस्पृ ष्टं पुराणमजरं विदुः
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“दय दानगतिरक्षणहिंसाऽऽदानेषु”@} 2 आदानम् = ग्रहणम्।
दायकः-यिका, दायकः-यिका, दिदयिषकः-षिका, दादयकः-यिका
दयिता-त्री, दाययिता-त्री, दिदयिषिता-त्री, दादयिता-त्री
-- दाययन्-न्ती, दाययिष्यन्-न्ती-ती
-- -- 3 4 दयमानः, 5 दाययमानः, दिदयिषमाणः, दादय्यमानः
दयिष्यमाणः, दाययिष्यमाणः, दिदयिषिष्यमाणः, दादयिष्यमाणः
6 सुदत्-सुदतौ-सुदतः
-- -- -- दयितम् 7 -तः, दायितः, दिदयिषितः, दादयितः-तवान्
दयः, 8 दयिता, 9 दयालुः, 10 11 रत्नदायः, 12 दायः, दिदयिषुः, दादयः
13 दयितव्यम्, दाययितव्यम्, दिदयिषितव्यम्, दादयितव्यम्
दयनीयम्, दायनीयम्, दिदयिषणीयम्, दादयनीयम्
दाय्यम्, दाय्यम्, दिदयिष्यम्, दादय्यम्
ईषद्दयः-दुर्दयः-सुदयः
-- -- -- दय्यमानः, दाय्यमानः, दिदयिष्यमाणः, दादय्यमानः
दायः, दायः, दिदयिषः, दादयः
दयितुम्, दाययितुम्, दिदयिषितुम्, दादयितुम्
14 दया, दायना, दिदयिषा, दादया
दयनम्, दायनम्, दिदयिषणम्, दादयनम्
दयित्वा, दाययित्वा, दिदयिषित्वा, दादयित्वा
प्रदय्य, प्रदाय्य, प्रदिदयिष्य, प्रदादय्य
दायम् २, दयित्वा २, दायम् २, दाययित्वा २, दिदयिषम् २, दिदयिषित्वा २, दादयम्
दादयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(८२०)
02
=>
(१-भ्वादिः-४८१। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
[[५। कर्तरि शानच्। ‘अधीगर्थदयेशां कर्मणि’ (२-३-५२) इति कर्मणि शेषे षष्ठी। अन्यत्र द्वितीयैव--‘रामं दयमानः’ इति।]]
04
=>
[रामस्य]
05
=>
[[आ। ‘रामस्य दयमानोऽसावध्येति तव लक्ष्मणः।’ भ। का। ८। १२०।]]
06
=>
[[६। क्विपि, धातुयकारस्य ‘लोपो व्योर्वलि’ (६-१-६६) इति लोपे, तुक्।]]
07
=>
[[B। ‘न गजा नगजा दयिता दयिता विगतं विगतं ललितं ललितम्।’ भ। का। १०। ९।]]
08
=>
[[७। तच्छीलादिषु कर्तृषु, ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति प्राप्तस्य युचः, ‘न यः’ (३-२-१५२) इति निषेधात्, ‘तृन्’ (३-२-१३५) इत्यौत्सर्गिकस्तृन्।]]
09
=>
[[८। ‘स्पृहिगृहिपतिदयि--’ (३-२-१५८) इत्यालुच् तच्छीलादिषु कर्तृषु।]]
10
=>
[[C। ‘निवर्त्य राजा दयितां दयालुस्तां सौरमेयीं सुरभिर्यशोभिः।’ रघुवंशे २। ३।]]
11
=>
[[९। ‘अण् कर्मणि च’ (३-३-१२) इत्यणि रूपमेवम्।]]
12
=>
[[ड्। ‘तं रत्नदायं जितमृत्युलोका रात्रिञ्चराः कान्तिमृतोऽन्वसर्पन्।’ भ। का। १२। ११।]]
13
=>
[पृष्ठम्०७२४+ २६]
14
=>
[[१। भिदादेः (३-३-१०४) आकृतिगणत्वात् स्त्रियामङि रूपमेवम्।]]