| YouTube Channel

दम्भ् (dambh)

 
Yates
English
दम्भ् (न, उ) दभ्नोति 5.
a. To act de-
ceitfully
to divide. (क) दम्भयति
10.
a. To collect, order, boast.
Apte
English
दम्भ् [dambh], I. 5
P.
See दभ्. -II.
Caus.
or 1
U.
(दम्भयति- ते)
To kill, destroy, strike down.
(Ā.) To collect, arrange, string.
Apte 1890
English
दंभ् {vI.v} {c5c} P. See दभ्. {vII.v} Caus. or {c10c} U. (दंभयति-ते) 1 To kill, destroy, strike down.
2 (A.) To collect, arrange, string.
Monier Williams Cologne
English
दभ् or दम्भ्
cl.
1. (Subj. द॑भत् and °भाति,
RV.
pl.
°भन्ति, vii, °भन्, i
f.
, x and
AV.
Pot.
°भेयम्,
TS.
i, 6, 2, 4) and
cl.
5.दभ्नो॑ति (‘to go’,
Naigh.
ii, 14
Impv.
°नुहि,
AV.
x, 3, 3
cf.
Ā.,
Pass.
दभ्यते,
RV.
i, 41, 1
pf. ददाभ, v, 32, 7
°द॑म्भ [Pāṇ. i, 2, 6
Siddh.
]
AV.
v, 29
pl.
देभुर् [Pāṇ. vi, 4, 120,
Vārtt.
4,
Pat.
]
RV.
i, 147, 3
=
iv, 4, 13
x, 89, 5
also ददम्भुर् and 2. sg. देभिथ or ददम्भिथ,
Pāṇ.
i, 2, 6
Siddh.
aor.
pl.
ददभन्त,
RV.
i, 148, 2
अदम्भिषुर्,
Bhaṭṭ.
xv, 3)
to hurt, injure, destroy,
RV.
AV.
TS.
ŚBr.
ṢaḍvBr.
Bhaṭṭ.
to deceive, abandon,
RV.
i, 84, 20
VS.
iv
f.
, viii :
Caus.
(Subj. and
p.
दम्भ॑यत्
2. sg. °यस्, °य)
to destroy,
RV.
AV.
दम्भयति or दाभ्°, to impel,
Dhātup.
xxxii, 132
दम्भयते, to accumulate, xxx, 4 :
Desid.
दि॑प्सति (Subj. [AV. iv, 36, 1
f.
] and
p.
दि॑प्सत्) to intend to injure or destroy,
RV.
AV.
VS.
xi, 80
धिप्स्°, धीप्स्°, दिदम्भिषति,
Pāṇ.
vii, 2, 49 and 4, 56 (i, 2, 10
Pat.
)
दम्भ् b See दभ्.
Monier Williams 1872
English
दम्भ् दम्भ् (connected with rt. दभ्,
q. v.), cl. 1. 5. P. दभति, दभ्नोति,
ददम्भ or ददाभ or देभ (pl. ददम्भुस्
or देभुस्), दम्भिष्यति, अदम्भीत्, दम्भितुम्,
Ved. inf. आ-दभे, to seek to injure, to hurt, injure,
cause damage
to act deceitfully, cheat, impose upon,
trick, deceive: Caus. P. A. दम्भयति, -ते, -यितुम्,
Aor. अददम्भत्, to destroy, strike down
A. to
collect, gather, arrange, string: Desid. दिदम्भि-
षति, धिप्सति, धीप्सति, Ved. दिप्सति or दीप्सति,
to wish to hurt or injure, desire to destroy
to have
the power to deceive or destroy: Intens. दादभ्-
यते, दादम्ब्धि।
Benfey
English
दम्भ् दम्भ्, see दभ्।
Apte Hindi
Hindi
दम्भ्
"भ्वा* स्वा* पर* , दभ्नोति दब्ध- इच्छा* , , " - -
"क्षति पहुँचाना, चोट पहुँचाना"
दम्भ्
"भ्वा* स्वा* पर* , दभ्नोति दब्ध- इच्छा* , , " - -
"धोखा देना, ठगना"
दम्भ्
"भ्वा* स्वा* पर* , दभ्नोति दब्ध- इच्छा* , , " - -
जाना
दम्भ्
"भ्वा* स्वा* पर*इच्छा* , , " - -
"क्षति पहुँचाना, चोट पहुँचाना"
दम्भ्
"भ्वा* स्वा* पर*इच्छा* , , " - -
"धोखा देना, ठगना"
दम्भ्
"भ्वा* स्वा* पर*इच्छा* , , " - -
जाना
दम्भ्
"चुरा* उभ* , " - -
"ठेलना, उकसाना, ढकेलना"
L R Vaidya
English
daMB {% vt. 5P (pp. दब्ध
pres. दभ्नोति
desid. धिप्सति, धीप्सति, दिदंभिषति) %} 1. To injure, to hurt
2. to go
3. to deceive.
daMB {% (II) vt. 10U (pp. दंभयति-ते) %} To send, to impel, to propel.
Bopp
Latin
1. दम्भ् 10. P. (नोदे, scribitur दभ्, gr. 110^a).) mittere
v.
टिप्.
2. दम्भ् 5. P. दभ्नोमि.
1) fallere, decipere, e.c. दभ्नोति
धूर्तः K.
2) laedere, occidere, praesertim in dial.
Vêd. NIGH. 2. 19. (v. Westerg.) दभ्नोति (वधः)
RIG - V. 24. 10.: अदब्धानि वरुणस्य व्रतानि
41. 1.:
यं रक्षन्ति प्रचेतसो वरुणो मित्रो अर्यमा नूचित्
दभ्यते जनः «quem protegunt dii Varunus, Mitrus, Ar-
yamanus, non sane laeditur ille vir (नूचित् = नै ऽव,
v. Westerg.)
YAǴURV. 1. 31. (Westerg.): अदब्धेन
त्वा चक्षुषा ऽवपश्यामि (दभ्नोति, दब्ध, दभ्यते
etiam ad दभ् referri possunt. Cf. तुभ् et v. दल्भ).
Kridanta Forms
Sanskrit
दम्भ् (द꣡म्भुँ꣡ दम्भने दम्भे - स्वादिः - सेट्)
ल्युट् = दम्भनम्
अनीयर् = दम्भनीयः - दम्भनीया
ण्वुल् = दम्भकः - दम्भिका
तुमुँन् = दम्भितुम्
तव्य = दम्भितव्यः - दम्भितव्या
तृच् = दम्भिता - दम्भित्री
क्त्वा = दम्भित्वा / दब्ध्वा
ल्यप् = प्रदभ्य
क्तवतुँ = दब्धवान् - दब्धवती
क्त = दब्धः - दब्धा
शतृँ = दभ्नुवन् - दभ्नुवती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
दम्भ्
मूलधातुः:
दम्भु
धात्वर्थः:
आज्ञापने
गणः:
स्वादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
दभ्नोति
अनुबन्धादिविशेषः:
छान्दसः
Capeller
German
दम्भ् s. दभ्
Grassman
German
√dabh, √dambh, 1〉 jemand [A.] durch Trug beschädigen
2〉 auch ohne ausgedrücktes Object
3〉 jemand [A.] täuschen (vgl. ádabdha)
4〉 jemand [A.] im Stiche lassen
5〉 verderben, vernichten
6〉 vereiteln, nichtig machen
7〉 desid., jemand [A.] beschädigen wollen
8〉 desid., schaden wollen (o. Obj.).
Mit abhí in abhidipsú.
ā́, beschädigen.
Stamm I. dábha:
-at [C.] 1〉 dábhiam {934, 4}. ā: yám {572, 15}.
dabha:
-anti 1〉 tám {548, 12} (rípas).
-āti [C.] 1〉 (erg. tā́s) {469, 3} (táskaras)
asmā́n {991, 3} (hetís).
-at ā́ {178, 2} (índras).
-an 1〉 nas {223, 2} (rípas). 2〉 andhā́s {148, 5}. 4〉 asmā́n {84, 20} (te rā́dāṃsi). ā́: tvā {485, 12}.
Stamm II. dabhnu:
-uvanti ā́: tvā {55, 7} (kétās).
Stamm des Pass. dabhya:
-ate 1〉 jánas {41, 1}.
Perf. stark dadā́bh:
-bha [3. s.] 1〉 yád īm vájrasya prábhṛtau {386, 7}.
Perf. schwach debh:
-bhus 1〉 (tā́n) {147, 3} = {300, 13} (ripávas)
índram {915, 5} (pratimā́nāni).
Aorist dabh:
-bhús ā: śátrum {250, 2}
{487, 10}.
Aor. dadabha:
-anta 4〉 dadānám íd mánma {148, 2}. [Page576]
Stamm des Caus. dambháya:
-as 5〉 śúṣṇasya jātám {848, 11}.
-at 5〉 duritā́ {459, 10}.
dambhaya:
-as 5〉 púras {54, 6}.
-a 5〉 ójas dāsásya {660, 6}. 6〉 vádhar dāsásya {848, 8}.
Stamm des Desid. dípsa (tonlos {620, 20}):
-ati 7〉 nas {219, 10} (stenás)
{620, 11}
rásam {620, 10}.
-anti 7〉 yám {25, 14} (dipsávas)
índram {620, 20} (dipsávas).
Part. Caus. dambháyat:
-an 1〉 dhúnim ca cúmurim ca {939, 9} (índras).
Part. Desid. dípsat:
-antas 8〉 ripávas {147, 3}
{300, 13}
ādityā́sas {218, 3}.
Part. II. dabdha (beschädigt, getäuscht)
enthalten in ádabdha.
Infin. dábha:
-āya in der Verbindung dábhāya mit dem Nominativ 3〉 nicht zu täuschen {398, 2}
{607, 2}
{785, 8}.
Verbale dábh als Infinitiv:
-ábhe ā: te dāmā́nas ā {641, 16}.
√dambh s. dabh.
Burnouf
French
*दम्भ् दम्भ्, cf. दभ्।
*दम्भ् दम्भ्। दभ्नोमि 5
p. ददम्भ
3p. pl.
ददम्भुस् et देभुस्
f2. दम्भिष्यामि
gér. दम्भित्वा et दब्ध्वा
pp. दब्ध। Tromper, faire
défaut: मा ऊतयोऽ स्मान् कदाचन दम्भन् que vos
secours ne nous manquent jamais, Vd.
Blesser
nuire, causer du
dommage: तं दभन्ति रिपुस् les ennemis ne peuvent lui porter
atteinte, Vd.
Au ps. दभ्ये éprouver un dommage: यम् रक्षन्ति
वरुनो मित्रो अर्यमा नूचित् दभ्यते जनस् l'homme que
protègent Varuṇa, Mitra, Aryaman ne reçoit aucun dommage.
Qqf.
aller.