| YouTube Channel

दम् (dam)

 
शब्दसागरः
English
दम् ind. A wife.
E.
दम् to subject, affix क्विप्
Capeller Eng
English
1 दम् दा॑म्यति
pp.
दान्त॑ (q.v. ) be or make tame
conquer, master, control.
C.
दम॑यति =
S.
tr.
2 द॑म्
s.
(only °— &
gen.
pl.
दमा॑म्) =
seq.
Yates
English
दम् (य, इर, उ) दाम्यति 4.
a. To tame
or subject
to be tamed.
दम्
ind. A wife.
Wilson
English
दम् ind. A wife.
E.
दम to subject, affix क्विप्.
Apte
English
दम् [dam], 4
P.
(दाम्यति, दमित, दान्त)
To be tamed.
To be calm or tranquil
Ms.*
4.35
6.8
7.141.
To tame, subdue, conquer, restrain
यमो दाम्यति राक्षसान्
Bk.*
18.29
दमित्वाप्यरिसंघातान् 9.42, 19
15.37.
To pacify.
Caus.
(दमयति-ते)
To tame.
To subdue, conquer, overpower
अस्त्वयं सर्वदमनः सर्वं हि दमयत्यसौ
Mb.
* 1.74.8.
To afflict, crush down
अतिभारेण दमयति
Pt.*
4.
Apte 1890
English
दम् {c4c} P. (दाम्यति, दमित, दांत) 1 To be tamed.
2 To be calm or tranquil
Ms. 4. 35, 6. 8, 7. 141.
3 To tame, subdue, conquer, restrain
यमो दाम्यति राक्षसान् Bk. 18. 20
दमित्वाप्यरिसंघातान् 9. 42, 19
15. 37.
4 To pacify.
Caus. (दमयति ते) 1 To tame.
2 To subdue, conquer, overpower.
3 To afflict, crush down
अतिभारेण दमयति Pt. 4.
Monier Williams Cologne
English
1. दम्
cl.
4. दाम्यति (Pāṇ. vii, 3, 74
ind.
p.
दान्त्वा and दमित्वा, 2, 56
aor.
Pass.
अदमि, 3, 34,
Kāś.
P.
°मित्,
Bhaṭṭ.
xv, 37)
to be tamed or tranquillised,
ŚBr.
xiv, 8, 2, 2 (Impv. दा॑म्यत)
to tame, subdue, conquer,
MBh.
vii, 2379 and
BhP.
iii, 3, 4 (ind.
p.
दमित्वा),
Bhaṭṭ.
:
cl.
9. irreg. (? Subj. 2. sg. द॑नस्) id.,
RV.
i, 174, 2 :
Caus.
दमयति (p. °म॑यत्
Ā.
Pāṇ.
i, 3, 89)
to subdue, overpower,
RV.
vii, 6
x, 74, 5
AV.
v, 20, 1
MBh.
Rājat.
Desid.
See दान्
दम् [cf. δάμνημι, δμώς
Lat.
domare
&c.
]
2. द॑म्
m.
a house,
RV.
x, 46, 7 (gen.
pl.
दमाम्)
प॑तिर् द॑न् (gen. sg.)
=
द॑म्-पतिस्, 99, 6
105, 2
i, 149, 1
153, 4
प॑ति द॑न्
=
द॑म्-पती, 120, 6
शि॑शुर् द॑न् ‘a child of the house’, x, 61, 20
[cf. δῶ
&c.
]
Monier Williams 1872
English
दम् 1. दम्, cl. 4. P. दाम्यति, ददाम,
दमितुम्, to be tamed or subdued
to be
tranquillized
to tame, subdue, conquer, subject, con-
trol, restrain
to quiet, pacify: Pass. दम्यते (Aor.
अदमि): Caus. P. A. दमयति, -ते, &c., to subdue,
overpower, conquer
[cf. Gr. δάμνημι, δαμνάω, δαμνάζω
δάμ-αρ, δαμάλη-ς, δμώς, δαμάω = Caus. द-
मयामि
Lat. domare, damnum, damnare
Goth.
tamyan, ‘to tame, ga-timan
Angl. Sax. tam, tam-
yan
Old Germ. zami, zam
Mod. Germ. zahm,
ziemen.]
2. दम् (in comp.) = दम, a house.
—दम्-
पति, इस्, m., Ved. the master or lord of the house,
a master or lord in general
(ई), du. wife and hus-
band
(in this case the compound is by modern
scholars explained as = ‘the two masters
but accord-
ing to Sāy. and others दम् is here = जाया, a wife
cf. Gr. δεσπότης.)
Macdonell
English
दम् DAM, Ⅳ. P. dā́mya, be tame
tame, 🞄subdue: pp. dāntá, tame, gentle
calm, 🞄tranquil, having oneʼs passions subdued
cs. 🞄damáya, P. tame, break in
control, subdue: 🞄pp. damita, tamed, subdued.
दम् dám, house (only °— and g.
pl.
damā́m).
Benfey
English
दम् दम्, i. 4, दाम्य, Par.
1. To
be tamed.
2. To tame, MBh. 7, 2379.
Ptcple. of the pf. pass. दान्त, Tamed,
MBh. 3, 15704.
m.
1. A steer, a young
bullock, Rājat. 5, 432.
2. One who
has subdued his passions, calm, Man.
4, 35.
Comp.
दुस्-,
adj.
unruly, MBh.
13, 1534. Ptcple. of the fut. pass.
दम्य,
1. To be tamed for labour, Man.
8, 146.
2.
m.
A steer, a young bullock,
MBh. 12, 6590. Caus. दमय,
1. To
subdue, MBh. 1, 2995.
2. To break,
Rājat. 4, 265. -- With the prep. उद्
उद्, To subdue, MBh. 12, 6596. -- Cf.
δάμνημι, δαμνάω, δαμάω (= ved. दमा-
यामि, Lat. domare), δμώς
Lat. dam-
nare, damnum
Goth. ga-timan
O.H.G.
zeman, zam
A.S. tam, tamian
Lat.
densus, δασύς, etc., cf. दम्पति।
Apte Hindi
Hindi
दम्
"दिवा* पर*- , , " - -
पाला जाना
दम्
"दिवा* पर*- , , " - -
शान्त होना
दम्
"दिवा* पर*- , , " - -
"पालना, वश में करना, जीतना, रोकना"
दम्
"दिवा* पर*- , , " - -
शान्त करना
L R Vaidya
English
dam {% vt. or vi. 4P (pp. दमित or दांत
pres. दाम्यति
caus. दमयति) %} 1. To be tamed, to be tranquilised, M.iv.35, vi.8
2. to subdue, to conquer, to restrain, यमो दाम्यति राक्षसान् Bt.xviii.20, xv.37.
Bopp
Latin
1. दम् 4. P. दाम्यामि domare. BHATT. 18. 20.: यमो दा-
म्यति राक्षसान्. Part. pass. दान्त domitus, man-
suetus. BR. 1. 25. SU. 2. 17. -- Caus. दमयामि i. q. pri-
mit. MAH. 1. 2995.: सर्वन् दमयत्य् असौ
ibd. 5537.:
सौवीरम् अदमयच् छरैः. (Goth. TAM decere, ga-ti-
mith, ga-tam
germ. vet. zimit decet, zam decuit
for-
tasse lat. damnum. Ad Caus. दमयामि referimus gr. δαμάω, δαμάζω,
lat. domo, goth. tamja, nostrum zähme,
zahm, v. gr. comp. 19. 109^a). 6.)
2. दम् Indecl. (r. दम्) uxor in comp. दम्पती uxor et ma-
ritus. SA. 6. 3. (V. 2. जम् et cf. gr. δάμαϱ.
Lanman
English
√dam (dā́myati [763]
dāntá [955a]
damitvā́
-dámya
damáyati).
—1. he
tame
—2. tame
conquer
become master
control. [cf. δαμάω, Lat. domāre,
‘tame’
Eng. tame, Ger. zahm, ‘tame.’]
dám, n. house. [cf. δῶ, ‘house’: see
under dáma.]
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
दम्
मूलधातुः:
दमु
धात्वर्थः:
उपशमे
गणः:
दिवादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
दाम्यति
अनुबन्धादिविशेषः:
शमादिः
Tamil
Tamil
த3ம் : பழக்கப்பட, வசமாக்க, பழக்க, ஜெயிக்க, அமைதியாக்க.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दम्
अव्य०
दम--विच् कलत्रे शब्दार्थचि०
Capeller
German
1. दम् दा॑म्यति zahm sien
zähmen, bezwingen
p.p. दान्त॑ gezähmt, sanft.
Caus. दम॑यति zähmen, zwingen
p.p.
दमित.
2. द॑म् (nur °— u. Gen. Pl. दमा॑म्) = folg.
Grassman
German
√dam, Grundbedeutung wahrscheinlich „binden“ [vgl. Cu. 〔260〕 und Ku. 〔11, 12 ff.〕, wo auch der Zusammenhang mit yam, so wie mit dám, Haus, δέμω, bauen besprochen ist]
Caus.: bändigen, bezwingen.
Part. Caus. damáyat:
-antam pṛthanyū́n {522, 4}
{900, 5}.
Anm. Ueber die Form dám in {444, 7} s. unter dáṃsupatnī.
dám, n. (gr. δῶ), Haus [Cu. 〔265〕
vgl. Ku. 〔11, 15〕].
-ám sieh. dáṃsupatnī.
-amáām arítrās {872, 7}.
Burnouf
French
*दम् दम्। दाम्यामि 4
pp. दमित et
दान्त
gér. दमित्वा et दान्त्वा। Dompter
soumettre:
राक्षसान् les mauvais génies.
Gr.
δάμνημι
lat. domare
ang. tame.
दम् दम्
f.
[en compos.] épouse, maîtresse de maison, dame.
Gr.
δάμαρ
ang. dam
fr. dame (lat. domina).
Stchoupak
French
दम्-
(दाम्यति)
{%damayati
dāntadamitvā %} (°दम्य) --
dompter, discipliner, maîtriser, réprimer, soumettre, apprivoiser
caus. id.
दम्-
v. दं-पति-।