| YouTube Channel

दन्ती (dantI)

 
Monier Williams Cologne
English
द॑न्ती (ई),
f.
=
 °तिका,
Suśr.
VarBṛS.
(in music)
N.
 of a composition
cf.
 इभ-दन्ता
कुड्मल- and क्रूर-अ-दन्ती
&c.
Monier Williams 1872
English
दन्ती, f. the plant Croton Polyandrum
see above
under दन्त
[cf. दन्तिका and दन्तिजा।]
—दन्ती-
वीज, अम्, n. a strongly purgative nut, the fruit of
the Croton.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गजः, हस्ती, करी, दन्ती, द्विपः, वारण-, मातङ्गः, मतङ्गः, कुञ्जरः, नागः, द्विरदः, इभः, रदी, द्विपायी, अनेकपः, विषाणी, करेणुः, पद्मी, लम्बकर्णः, शुण्डालः, कर्णिकी, दन्तावलः, स्तम्बेरमः, दीर्घवक्त्रः, द्रुमारिः, दीर्घमारुतः, विलोमजिह्वः, शक्वा, पीलुः, महामृगः, मतङ्गजः, षष्ठिहायनः
noun
वन्यपशुः , यस्य वक्षो अथ कक्षावलयः, श्लथाश्च लम्बोदरसः त्वग्बृहतीगलश्च पेचकेन सह स्थूला कुक्षिः अस्ति। तथा च यः शुण्ावान् अस्ति।
"हया जिहेषिरे हर्षाद् गम्भीरं जगजुः गजाः।"
Synonyms:
 कङ्कतिका, केशमार्जनी, दन्ती
noun
लघुः कङ्कतः।
"गीता कङ्कतिकया केशान् विजटीकरोति।"
Synonyms:
 गजः, हस्ती, करी, दन्ती, द्विपः, वारणः, मातङ्गः, मतङ्गः, कुञ्जरः, नागः, द्विरदः, इभः, रदी, द्विपायी, अनेकपः, विषाणी, करेणुः, लम्बकर्णः, पद्मी, शुण्डालः, कर्णिकी, दन्तावलः, स्तम्बेरमः, दीर्घवक्त्रः, द्रुमारिः, दीर्घमारुतः, विलोमजिह्वः, शक्वा, पीलुः, मामृगः, मतङ्गजः, षष्ठिहायनः
noun
पशुविशेषः- सः पशुः यः विशालः स्थूलः शुण्डायुक्तः च।
"गजाय इक्षुः रोचते।"
Synonyms:
 पर्वतः, महीध्रः, शिखरी, क्ष्माभृत्, अबार्यः, धरः, अद्रिः, गोत्रः, गिरिः, ग्रावा, अचलः, शैलः, शिलोच्चयः, स्थावरः, सानुमान्, पृथुशेखरः, धरणीकीलकः, कुट्टारः, जीमूतःधातुभृत्, भूधरः, स्थिरः, कुलीरः, कटकी, शृङ्गी, निर्झरी, अगः, नगः, दन्ती, धरणीध्रः, भूभृत्, क्षितिभृत्, अवनीधरः, कुधरः, धराधरः, प्रस्थवान्, वृक्षवान्
noun
भूमेः अत्युन्नतभागः ।
"कृष्णा हिमालयनाम्नः पर्वतस्य शिखरे गता ।"
Synonyms:
 चक्रदन्ती, दन्ती, शीघ्रा, श्येनघण्टा, निकुम्भी, नागस्फोता, दन्तिनी, उपचित्रा, भद्रा, रूक्षा, रेचनी, अनुकूला, निःशल्या, विशल्या, मधुपुष्पा, एरण्डफला, तरुणी, एरण्डपत्रिका, अणुरेवती, विशोधनी, कुम्भी, उडुम्बरदला
noun
एकः क्षुपः अस्या गुणाः कटुत्वम् उष्णत्वम् शूलामत्वग्दोषार्शोव्रणाश्मरी-शल्यशोधनत्वम् दीपनत्वञ्च ।
"चक्रदन्ती कोशे वर्णिता अस्ति"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दन्ती,
स्त्री,
 (दाम्यत्यनयेति । दम + “हसि-मृग्रिण्वेति ।” उणां । ३ । ८६ । इति तन् । ततोगौरादित्वात् ङीष् ।) स्वनामख्यातवृक्षः । तत्-पर्य्यायः । शीघ्रा २ श्येनघण्टा ३ निकुम्भी ४नागस्फोता ५ दन्तिनी ६ उपचित्रा ७ भद्रा ८रूक्षा ९ रेचनी १० अनुकूला ११ निःशल्या १२चक्रदन्ती १३ विशल्या १४ मधुपुष्पा १५ एरण्ड-फला १६ तरुणी १७ एरण्डपत्रिका १८ अणु-रेवती १९ विशोधनी २० कुम्भी २१ उडुम्बर-दला २२ । इति राजनिर्घण्टः ॥
निकुम्भः २३ ।दन्तिका २४ प्रत्यक्पर्णी २५ उदूम्बरपर्णी २६ ।इत्यमरः । २ । ८ । ३४ ॥
अस्या गुणाः । कटु-त्वम् । उष्णत्वम् । शूलामत्वग्दोषार्शोव्रणाश्मरी-शल्यशोधनत्वम् । दीपनत्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
अष्ठीलिकाध्मानगुल्मोदरनाशित्वम् ।सारकत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
अथ लघुदन्ती ।“लघ्वी दन्ती विशल्या च स्यादुडम्बरपर्ण्यपि ।अथैरण्डफला शीघ्रा श्येनघण्टा घुणप्रिया ॥
वाराहाङ्गी च कथिता निकुम्भश्च मकूलकः ॥
”अथ बृहद्दन्ती ।“एरण्डपत्रविठपा द्रवन्ती सम्बरी वृषा ।चित्रोपचित्रा न्यग्रोधी प्रत्यक्पर्णाखुकर्ण्यपि ॥
* ॥
दन्तीद्वयं सरं पाके रसे च कटु दीपनम् ।गुदाङ्कुराश्मशूलास्रकण्डूकुष्ठविदाहनुत् ॥
तीक्ष्णोष्णं हन्ति पित्तास्रकफशोथोदरक्रिमीन् ॥
लघुदन्तीफलगुणाः ।क्षुद्रदन्तीफलं तु स्यान्मघुरं रसपाकयोः ।शीतलं सृष्टविण्मूत्रगरशोथकफापहम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
दन्ती, [न्]
पुं,
 (प्रशस्तौ दन्तौ स्तः अस्येति ।दन्त + इनिः ।) हस्ती । इत्यमरः । २ । ८ । ३४ ॥
(यथा, देवीभागवते । २ । ९ । ४५ ।“मन्त्रिपुत्त्रः स्थितस्तत्र स्थापयामास दन्तिनः ॥
”स्त्रियां ङीप् । यथा, आर्य्यासप्तशत्याम् । ६५२ ।“स्नेहक्षतिर्जिगीषा समरः प्राणव्ययावधिः करि-णाम् ।न वितनुते कमनर्थं दन्तिनि ! तव यौवनोद्भेदः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दन्ती स्त्री दम--तन् गौरा० ङीष् । १ उदुम्बरपर्ण्यां, प्रत्यक्पर्ण्यमोषधौ अमरः । दन्तः गजदन्त इव मूलमस्त्यस्याःअच् गौरा० ङीष् । २ स्वनामख्याते वृक्षे भावप्र० “लघुदीर्घ-प्रभेदेन प्रोक्तं दन्तीद्वयं बुधैः । दन्तीद्वयं सरं पाके रसे चकटु दीपनम् । गुदाङ्कुराश्मशूलास्रकण्डुकुष्ठविदाहनुत् ।तीक्ष्णोष्णं हन्ति पित्तास्रकफशीथोदरक्रमीन्” भावप्र०तद्गुणा उक्ताः ।