| YouTube Channel

दन्तः (dantaH)

 
Apte
English
दन्तः [dantḥ], [दम्-तन्
Uṇ.*
 3.86]
A tooth, tusk, fang (as of serpents, beasts
&c.
 )
वदसि यदि किञ्चिदपि दन्तरुचिकौमुदी हरति दरतिमिरमतिघोरम्
Gīt.*
 1
सर्पदन्त, वराह˚
&c.
An elephant's tusk, ivory
˚पाञ्चालिका
Māl.
 1.5.
The point of an arrow.
The peak of a mountain.
The side or ridge of a mountain.
The number thirty-two.
A bower, an arbour (कुञ्ज)
'दन्तो निकुञ्जे दशने' इति विश्वः
Śi.*
 4.4.
Comp.
 -अग्रम् the point of a tooth.-अन्तरम् the space between the teeth. -अरुणः an elephant in the ninth year
Mātaṅga.
L.
 5.1. -अर्बुदः, -दम् gumboil.
आघातः a bite.
the citron tree. -आयुधः a hog. -आलयः the month. -आलिका, -आली a horse's bridle
दन्तालिकाधरणनिश्चलपाणियुग्मम्
Śi.*
 5.56. -उच्छिष्टम् the remains of food lodged between the teeth. -उद्भेदः dentition. -उलूखलिकः, -खलिन्
m.
 one who uses his teeth for a mortar, (grinding grain to be eaten between his teeth), an anchorite
cf.
Ms.*
 6.17
Rām.*
 3.6
Mb.
 * 13.141.14. -कर्षणः a lime of citron tree. -कारः an artist who works in ivory
Rām.*
 2.83.13. -काष्ठम् a piece of stick or twig used as a tooth-brush. -कीलः a kind of tooth-like joinery
Māna. 17.177. -कूरः fight (कूरमन्नं दन्ताः क्रोधावेशात् कूरवच्चर्व्यन्ते$स्मिन्निति सङ्ग्रामः
Com.
 of नीलकण्ठ)
माद्रीपुत्रः सहदेवः कलिङ्गान् समागतानजयद् दन्तकूरे
Mb.
 * 5.23.24. -ग्राहिन्
a.
 injuring the teeth, causing them to decay. -घर्षः chattering or grinding the teeth.-घातः a bite. -चालः looseness of the teeth. -छदः a lip
वारंवारमुदारशीत्कृतकृतो दन्तच्छदान् पीडयन्
Bh.*
 1.43
Ṛs.*
 4. 12. -जन्मन्
n.
 growth of the teeth
आदन्तजन्मनः
Y.*
 3.23-जात
a.
 (a child) that is teething
Ms.*
 5.58. -जाहम् the root of a tooth.
धावः, धावनम् cleaning or washing the teeth
अभ्यङ्गोन्मर्दनादर्शदन्तधावाभिषेचनम्
Bhāg.*
 11. 27.35.
a tooth-brush.
(नः) the Bakula tree.
the Khadira tree. -पत्रम् a sort of ear-ornament
विलासिनीविभ्रमदन्तपत्रम्
R.*
 6.17
Ku.*
 7.23
(oft en used in Kādambarī).
Den.
 दन्तपत्रति
=
 represents the earring (दन्तपत्र)
पाण्डुच्छत्रति दन्तपत्रति वियल्लक्ष्मीकुरङ्गीदृशः
P.
R.*
 7.62. -पत्रकम् an ear-ornament.
a Kunda flower.
पत्रिका an ear-ornament. विदग्धलीलोचितदन्त- पत्रिका
Śi.*
 1.6.
Kunda.
a comb
Mb.
 * 1.3.157 com.
पवनम् a tooth-brush.
cleaning or washing the teeth. -पाञ्चालिका an ivory doll
स्तन्यत्यागात्प्रभृति सुमुखी दन्तपाञ्चालिकेव क्रीडायोगं तदनु विनयं प्रापिता वर्धिता च
Māl.
 1.5.-पातः the falling out of the teeth
Bṛi.
S.*
 66.5. -पालिः
f.
 an ivory hilt (of a sword).
पाली the point of a tooth.
the gums
Bṛi.
S.*
 68.97. -पुप्पुटः, -टकः gum-boil.
पुष्पम् the Kunda flower.
fruit of the clearingnut plant (कतकफल). -प्रक्षालनम् washing the teeth.-प्रवेष्टम् sheath of an elephant's tusk
Mātaṅga
L.
 5.4
ऊर्ध्वार्धासिच्छिन्नदन्तप्रवेष्टम्
Śi.*
 18.47. -फलः the wood-apple tree. (-ला) long pepper. -बीजः, बीजकः Pomegranate.
भागः the fore-part of an elephant's head (where the tusks appear).
part of a tooth.-मलम्, -रजस्
n.
 the tartar of the teeth. -मांसम्, -मूलम्, gums. -मूलीयाः (pl. ) the dental letters, viz.-लृ, त्, थ्, द्, ध्, न्, ल्, and स्. -रोगः tooth-ache.-लेखकः one who earns his bread by painting or marking the teeth. -वर्ण
a.
 brilliant. -वल्कम् the enamel of the teeth. -वस्त्रम्, -वासस्
n.
 the lip
तुलां यदारोहति दन्तवाससा
Ku.*
 5.34
Śi.*
 1.86. -वीजः, -वीजकः the pomegranate tree.
वीणा a kind of musical instrument or harp.
chattering of the teeth
दन्तवीणां वादयन्
Pt.*
 1.
वेष्टः the gums
Y.*
 3.96.
a ring round the tusk of an elephant
Mb.
 * 7.9.19.
a tumor of the gums. -वैदर्भः loosening of the teeth through external injury. -व्यसनम् fracture of the teeth.-व्यापारः ivory work
K. -शङ्कुः a pair of pincers for drawing out teeth. -शठ
a.
 sour, acid.
(ठः) sourness, acidity.
N.
 of several trees with acid fruit like the citron, tamarind, wood-apple. -शर्करा tartar of the teeth. -शाणः a kind of tooth-powder, dentifrice.
शिरा a back or double tooth.
the gum -शूलः, -लम् tooth-ache. -शोधनिः
f.
 a tooth-pick.-शोफः swelling of the gums. -संघर्षः gnashing or rubbing together the teeth. -हर्षः morbid sensitiveness of the teeth (as when they are set on edge). -हर्षकः the citron tree.
Hindi
Hindi
(मीटर) दाँत
Apte Hindi
Hindi
दन्तः
पुं*
 - दम् + तन्
"दाँत, हाथी का दाँत, विषदन्त, "
दन्तः
पुं*
 - दम् + तन्
"हाथी का दाँत, गजदन्त"
दन्तः
पुं*
 - दम् + तन्
बाण की नोक
दन्तः
पुं*
 - दम् + तन्
पर्वत की चोटी
दन्तः
पुं*
 - दम् + तन्
"लताकुँज, पर्णशाला"
दन्तः
पुं*
 - दम्+तन्
दाँत
दन्तः
पुं*
 - दम्+तन्
हाथी का दाँत
दन्तः
पुं*
 - दम्+तन्
बाण की नोक
दन्तः
पुं*
 - दम्+तन्
पहाड़ की चोटी
दन्तः
पुं*
 - दम्+तन्
बत्तीस की संख्या
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कुञ्जः, निकुञ्जः, निकुञ्जम्, झाटः, गह्वरः, दन्तः, वल्लुरम्, लतागृहम्, लतालयः, मण्डपः
noun
वृक्षाणां लतानां च विटपेन मण्डपम् इव आच्छादितं स्थानम्।
"कुञ्जे मृगादयः पशवः विहरन्ति।"
Synonyms:
 दन्तः, दशनः, रदः, रदनः, दंशः, दंष्ट्रा, खादनः, दाढा, छद्वरः, दन्दंशः, जम्भः, हालुः, मल्लकः, फटः
noun
कस्यापि वस्तुनः दन्ताकारो अवयवः।
"अस्याः केशमार्जन्याः दन्ताः अतीव तीक्ष्णाः सन्ति।"
Synonyms:
 दन्तः, दशनः, दशनम्, रदः, रदनः, दंशः, दंष्ट्रा, खादनः, दाढा, द्विजः, द्विजन्मा, मुखजः, छद्वरः, दन्दशः, जम्भः, हालुः, स्वरुः, वक्त्रखुरः, रुधकः, मल्लकः, फटः
noun
प्राणिनां मुखे अस्थ्नः ऊर्ध्वम् अधश्च उद्भूता अङ्कुरिता अवयवावलिः यया ते खादन्ति पदार्थान् कृन्तन्ति भूमिं च खनन्ति।
"दुर्घटनायां तस्य नैके दन्ताः नष्टाः। /जृम्भस्व सिंह दन्तान् ते गणयिष्यामि। "
Tamil
Tamil
த3ந்த: : பல், யானைதந்தம், அம்பின் நுனி, குன்று, மலையுச்சி.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: दन्तः
Root: दन्त
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ tooth
⇒ point
⇒ ivory
⇒ teeth
⇒ arbour
⇒ number 32
⇒ elephant's tusk
⇒ pin used in playing a lute
⇒ peak or ridge of a mountain
Shloka(s):
2|6|91|1 ► रदना दशना दन्ता रदास्तालु तु काकुदम्। (मनुष्यवर्गः)
3|3|30|1 ► केकि तार्क्ष्यावहिभुजौ दन्तविप्राण्डजा द्विजाः। (नानार्थवर्गः)
3|3|31|1 ► धर्मराजौ जिनयमौ कुञ्जो दन्तेऽपि न स्त्रियाम्। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|91|1 ⇢ रदनः (रदन) (पुं)
➠ 2|6|91|1 ⇢ दशनः (दशन) (पुं)
➠ 2|6|91|1 ⇢ दन्तः (दन्त) (पुं) ⇒ tooth, point, ivory, teeth, arbour, number 32, elephant's tusk, pin used in playing a lute, peak or ridge of a mountain
➠ 2|6|91|1 ⇢ रदः (रद) (पुं) ⇒ tooth, splitting, scratching, gnawing at, tusk of an elephant, act of splitting or gnawing
➠ 3|3|30|1 ⇢ द्विजः (द्विज) (पुं) ⇒ bird, tooth, Brahman, brAhmaNa, any Aryan, twice-born, oviparous animal, animal born of an egg, bird or any oviparous animal, member of the upper three castes, man of any one of the first 3 classes, coriander seed [ Xantboxylum Alatum - Bot. ], bleeding-heart plant [Clerodendrum indicum - Bot.]
➠ 3|3|31|1 ⇢ कुञ्जः (कुञ्ज) (पुं) ⇒ tooth, bower, alcove, arbour, lower jaw, bower of sarasvatI, elephant's tusk or jaw, place overrun with plants or overgrown with creepers
➠ 3|3|31|1 ⇢ कुञ्जम् (कुञ्ज) (नपुं) ⇒ tooth, bower, alcove, arbour, lower jaw, bower of sarasvatI, elephant's tusk or jaw, place overrun with plants or overgrown with creepers
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ वदनम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ देहावयवः
उपाधि ➡ अवयवः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दन्तः,
पुं,
 (दम + “हसिमृग्रिणिति ।” उणां ।३ । ८६ । इति तन् ।) अद्रिकटकः । कुञ्जः ।इति मेदिनी । ते, २३ ॥
शैलशृङ्गम् । इतित्रिकाण्डशेषः ॥
चर्व्वणसाधनास्थि । दाँत इतिभाषा । गर्भस्थस्य षष्ठे मासि गुह्यदन्तपङ्क्ति-र्भवति । इति सुखबोधः ॥
तत्पर्य्यायः । रदनः २दशनः ३ रदः ४ । इत्यमरः । २ । ६ । ९१ ॥
द्बिजः ५खरुः ६ । इति शब्दरत्नावली ॥
* ॥
तत्शुक्ल-कारकौषधं यथा, --हरिरुवाच ।“हरितालं यवक्षारं पत्राङ्गं रक्तचन्दनम् ।जाती हिङ्गुलकं लाक्षा पक्वतैलेन पेषयेत् ॥
हरीतकीकषायेन मृष्ट्वा दन्तान् प्रलेपयेत् ।दन्ताः स्युर्लोहिताः पुंसः श्वेता रुद्र ! न संशयः ॥
”इति गारुडे १८३ अध्यायः ॥
* ॥
“शङ्खमामलकीपत्रं धातक्याः कुसुमानि च ।पिष्ट्वा तत् पयसा सार्द्धं सप्ताहं धारयेन्मुखे ॥
स्निग्धाः श्वेताश्च दन्ताश्च भवन्ति विमलप्रभाः ॥
”इति तत्रैव १८५ अध्यायः ॥
* ॥
“मूलं गोक्षुरकस्यैव चर्व्वित्वा नीललोहित ! ।दन्तकीटव्यधां नश्येदन्धासुरविमर्द्दन ! ॥
”इति च गारुडे १९३ अध्यायः ॥
* ॥
सदन्तजातस्य शुभाशुभफलं यथा, --अथ जातभद्रादि । तत्र दन्तजन्मचिन्ता ।“जातः सदन्तः पितृमातृहन्तातातं विहन्यात् प्रथमे तु मासे ।अम्बां द्वितीये सहजं तृतीयेमासे चतुर्थे शुभकारकः स्यात् ॥
मिष्टान्नभोजी मुभगः सुताख्येषष्ठे सुखी पण्डितकल्पबुद्धिः ।ततोऽधिकः स्यात् बलवान् द्युनाख्येमासेऽष्टमे वित्तसुखैर्विहीनः ॥
सुरप्रतापी नवमे मृत्युश्च दशमे तथा ।एकादशे द्वादशे च सुखी च सुभगो भवेत् ॥
अष्टौ पुत्तलिकान् कृत्वा सुगन्धैर्गन्धकैस्तथा ।स्रोतःसु संक्रमे चापि स्नापयेत् शुक्लपुष्पकैः ॥
स्नानं संक्रमणस्याधः शम्भोर्द्दर्शनमन्ततः ।होमं विप्रार्च्चनञ्चैवमशुभे दन्तदर्शने ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
रतिक्रीडायां तस्याघातस्थानानि यथा, --“स्तनयोर्गण्डयोश्चैव ओष्ठे चैव तथाधरे ।दन्ताघातः प्रकर्त्तव्यः कामिनीनां सुखावहः ॥
”इति कामशास्त्रम् ॥
* ॥
अथ दन्तरोगाणां निदानादि यथा, --“शोणितं दन्तवेष्टेभ्यो यस्याकस्मात् प्रवर्त्तते ।दुर्गन्धीनि सकृष्णानि प्रक्लेदीनि मृदूनि च ॥
दन्तमांसानि शीर्य्यन्ते पचन्ति च परस्परम् ।शीतादो नाम स व्याधिः कफशोणितसम्भवः ॥
१ ॥
दन्तयोस्त्रिषु वा यस्य श्वयथुर्जायते महान् ।दन्तपुप्पुटको नाम स व्याधिः कफरक्तजः ॥
२ ॥
स्रवन्ति पूयरुधिरं चला दन्ता भवन्ति च ।दन्तवंष्टः स विज्ञेयो दुष्टशोणितसम्भवः ॥
३ ॥
श्वयथुर्द्दन्तमूलेषु रुजावान् कफरक्तजः ।लालास्रावी स विज्ञेयः शौषिरो नाम नामतः ॥
कण्डूमान् शैषिरो गदः । इति च पाठः ॥
४ ॥
दन्ताश्चलन्ति वेष्टेभ्यस्तालु चाप्यवदीर्य्यते ।दन्तमांसानि पच्यन्ते मुखञ्च परितुद्यते ॥
यस्मिन् स सर्व्वजो व्याधिर्महाशैशिरसंज्ञितः ॥
५ ॥
दन्तमांसानि शीर्य्यन्ते यस्मिन् ष्ठीवति चाप्यसृक् ।पित्तासृक्कफजो व्याधिर्ज्ञेयः परिदरो हि सः ॥
६ ॥
वेष्टेषु दाहः पाकश्च ताभ्यां दन्ताश्चलन्ति च ।अभ्याहताः प्रस्रवन्ति शोणितं दन्तवेदना ॥
आध्मायन्ते स्रुते रक्ते मुखं पूति च जायते ।यस्मिन् सोपकुशो नाम पित्तरक्तकृतो गदः ॥
७ ॥
घृष्टेषु दन्तमांसेषु संरम्भो जायते महान् ।भवन्ति दन्ताश्च चलाः स वैदर्भोऽभिघातजः ॥
८ ॥
मारुतेनाधिको दन्तो जायते तीव्रवेदनः ।खलिवर्द्धनसंज्ञोऽसौ जाते रुक् च प्रशाम्यति ॥
९ ॥
शनैः शनैः प्रकुरुते वायुर्दन्तसमाश्रितः ।करालान् विकृतान् दन्तान् करालो न ससिध्यति ॥
१० ॥
हानव्ये पश्चिमे दन्ते महान् शोथो महारुजः ।लालास्रावी कफकृतो विज्ञेयः सोऽधिमां-सकः ॥
११ ॥
दन्तमूलगता नाड्यः पञ्च ज्ञया यथेरिताः ।दीर्य्यमाणेष्विव रुजा यस्य दन्तेषु जायते ॥
दालनो नाम स व्याधिः सदागतिनिमित्तजः ॥
१२ ॥
कृष्णच्छिद्रश्चलः स्रावी ससंरम्भो महारुजः ।अनिमित्तरुजो वातात् स ज्ञेयः कृमिदन्तकः ॥
१३ ॥
वक्त्रं वक्रं भवेद्यस्य दन्तभङ्गश्च जायते ।कफवातकृतो व्याधिः स भञ्जनकसंज्ञितः ॥
१४ ॥
शीतरूक्षप्रवाताम्लस्पर्शानामसहा द्विजाः ।पित्तमारुतकोपेन दन्तहर्षः स नामतः ॥
१५ ॥
(दन्तमांसैर्मलस्रावैर्वाह्यान्त्रः श्वयथुर्गुरुः ।सदाहरुक्स्रवेद्भिन्नः पूयास्रं दन्तविद्रधिः ॥
)मलो दन्तगतो यस्तु कफमारुतशोषितः ।शर्करेव खरस्पर्शा सा ज्ञेया दन्तशर्करा ॥
१६ ॥
कपालेष्विव दीर्य्यत्सु दन्तानां सैव शर्करा ।कपालिकेति पठिता सदा दन्तविनाशिनी ॥
१७ ॥
योऽसृङ्मिश्रेण पित्तेन दग्धो दन्तस्त्वशेषतः ।श्यावतां नीलतां वापि गतः स श्यावदन्तकः ॥
” १८इति माधवकरः ॥