| YouTube Channel

दद्रुः (dadruH)

 
Apte
English
दद्रुः [dadruḥ], [दद्-रु]
A cutaneous eruption, herpes.
A kind of leprosy.
A tortoise.
Comp.
 -घ्नः
N.
 of a plant, Cassia Tora (Mar. टाकळा).
Apte 1890
English
दद्रुः [दद्-रु] 1 A cutaneous eruption, herpes.
2 A kind of leprosy.
3 A tortoise.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 दद्रुः
noun
एकः चर्मरोगः यस्मिन् अतीव कण्डूयते।
"सः दद्रुणा पीडितः अस्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दद्रुः,
पुं,
 कच्छपः । इति संक्षिप्तसारे उणादि-वृत्तिः ॥
(ददाति कण्डूमिति । दद + बाहुल-कात् रुः । यद्वा, दरिद्राति दुर्गच्छत्यनेनेति ।दरिद्रा + मृगय्वादित्वात् कुप्रत्ययेन साधुः । इत्यु-ज्ज्वलदत्तः । १ । ९२ ।) रोगविशेषः । दादइति भाषा । तस्य रूपान्तराणि । दर्द्रुः २दद्रूः ३ दर्द्रूः ४ । इति भरतधृतशब्दभेदः ॥
तस्य लक्षणं यथा, --“सकण्डुरागपिडकं दद्रुमव्रणमुन्नतम् ॥
”इति माधवकरः ॥
तस्यौषधम् यथा, --“विडङ्गैडगजाकुष्ठनिशासिन्धूत्थसर्षपैः ।मूत्राम्बुपिष्टो लेपोऽयं दद्रकुष्ठविनाशनः ॥
प्रपुन्नाडस्य वीजानि धात्री सर्ज्जरसः स्नुही ।सौवीरपिष्टं दद्रूणामेतदुद्बर्त्तनं परम् ॥
आरग्वधस्य पत्राणि आरनालेन पेषयेत् ।दद्रुकिट्टिमकुष्ठानि हन्ति सिध्मानमेव च ॥
”इति गारुडे १७५ अध्यायः ॥
* ॥
“एकश्च त्रिफलाभागस्तथा भागद्वयं शिव ! ।सोमराजस्य वीजानां जग्धं पथ्या च दद्रुणुत् ॥
अम्बुतक्रं सगोमूत्रं क्वथितं लवणान्वितम् ।कांस्यघृष्टं खरं लेपात कुष्ठदद्रुविनाशनम् ॥
हरिद्रा हरितालञ्च दूर्व्वा गोमूत्रसैन्धवम् ।अयं लेपो हन्ति दद्रुं पामानं वै गरं तथा ॥
”इति गारुडे १९४ अध्यायः ॥
* ॥
“मरीचं त्रिवृतं कुष्ठं हरितालं मनःशिला ।देवदारु हरिद्रे द्वे कुष्ठं मांसी च चन्दनम् ॥
विशाला करवीरञ्च अर्कक्षीरं शकृत्पलम् ।एषाञ्च कार्षिको भागो विषस्यार्द्धपलं भवेत् ॥
प्रस्थं कटुकतैलस्य गोमूत्रेऽष्टगुणे पचेत् ।मृत्पात्रे लौहपात्रे वा शनैर्मृद्वग्निना पचेत् ॥
पामा विचर्च्चिका चैव दद्रुविस्फोटकानि च ।अभ्यङ्गेन प्रणश्यन्ति कोमलत्वञ्च जायते ॥
”इति च गारुडे १९८ अध्यायः ॥
* ॥
अथ दद्रुचिकित्सा ।“कुष्ठकृमिघ्नो दद्रुघ्नो निशासैन्धवसर्षपाः ।अम्लपिष्टः प्रलेपोऽयं दद्रुकुष्ठनिसूदनः ॥
दूर्व्वाभयासैन्धवचक्रमर्द्द-कुठेरकाः काञ्जिकतक्रपिष्टाः ।त्रिभिः प्रलेपैरपि बद्धमूलांदद्रुञ्च कुष्ठञ्च विनाशयन्ति ॥
”कुठेरकः ममरी इति लोके ।लोके गण्डिलकाख्या सिद्धार्थकश्च स्नुहीक्षीरम् ।त्रयमिति समभागं स्यादेषां द्बिगुणस्तु दद्रुघ्नः ॥
अष्टगुणे गोतक्रे तानि प्रकृतानि संदध्यात् ।दिवसत्रितयादूर्द्ध्वं सम्यक् निष्पेषयेत्तानि ॥
वन्योपलेन घृष्ट्वा दद्रूमालेपयेत्तेन ।सप्ताहाल्लेपोऽयं दद्रुकण्डूमवश्यं विनाशयति ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
(“लाक्षाकुष्ठं सर्षपाः श्रीनिकेतंरात्रिर्व्योषं चक्रमर्द्दस्य वीजम्कृत्वैकस्थं तक्रपिष्टः प्रलेपोदद्रूयुक्तो मूलकाद्बीजयुक्तः ॥
सिन्धूद्भूतं चक्रमर्द्दस्य वीज-मिक्षूद्भूतं केशरं तार्क्ष्यशैलम् ।पिष्टो लेपोऽयङ्कपित्थाद्रसेनदद्रून्तूर्णं नाशयत्येष योगः ॥
हेमक्षीरी व्याधिघातः शिरीषोनिम्बः सर्ज्जो वत्सकः साजकर्णः ।शीघ्रं तीव्रा नाशयन्तीह दद्रूःस्नानालेपोद्घर्षणेषु प्रयुक्ताः ॥
”इति च सुश्रुते चिकित्सितस्थाने नवमेऽध्याये ॥
)