| YouTube Channel

दक्षिणीय (dakSiNIya)

 
शब्दसागरः
English
दक्षिणीय
mfn.
 (-यः-या-यं) Meriting a reward.
E.
 दक्षिण a present or reward, affix छ ।
Capeller Eng
English
दक्षिणी॑य
a.
 worthy of the sacrificial fee.
Yates
English
दक्षिणीय (यः-या-यं)
a. Meriting a
reward, deserving.
Spoken Sanskrit
English
दक्षिणीय dakSiNIya
adj.
 venerable
Wilson
English
दक्षिणीय
mfn.
 (-यः-या-यं) Meriting a reward.
E.
 दक्षिण a present or reward, affix च्छ.
Apte
English
दक्षिणीय [dakṣiṇīya] दक्षिण्य [dakṣiṇya], दक्षिण्य
a.
 Worthy of or deserving a sacrificial gift, such as a Brāhmaṇa or a sage
दक्षिणां देवी दक्षिण्यैः प्रतिग्राहयति
M.*
 5
दक्षिण्यदिष्टं कृतमार्त्विजीनैः
Bk.*
 2.29.
Apte 1890
English
दक्षिणीय, दक्षिण्य a. Worthy of or deserving a sacrificial gift, such as a Brāhmaṇa
दक्षिणां देवी दक्षिण्यैः प्रतिग्राहयति M. 5.
Monier Williams Cologne
English
दक्षि°णी॑य
mfn.
 (Pāṇ. v, 1, 69)
=
 °ण्य॑,
AV.
 viii, 10, 4
ŚBr.
 iii
f.
Hariv.
VarBṛS.
Mālav.
 ii, 10/11
venerable,
Lalit.
 xxvi, 26
Kāraṇḍ.
 xxiii, 205 and 208
f.
cf.
 अ-.
Monier Williams 1872
English
दक्षिणीय, अस्, आ, अम्, worthy of the sacrificial
fee, meriting a reward, fit for a sacrificial donation,
worthy to be honoured with presents
[cf. आ-दक्षि-
णीय and दक्षिण्य।]
Macdonell
English
दक्षिणीय dakṣiṇ-ī́ya,
a.
 worthy of or suitable 🞄for a sacrificial gift
worthy to be honoured.
Benfey
English
दक्षिणीय दक्षिणीय, i. e. दक्षिणा
+ ईय,
adj.
 Worthy to be honored with
presents, Hariv. 2780.
Apte Hindi
Hindi
दक्षिणीय
वि* - दक्षिणामर्हति- दक्षिणा- छ
यज्ञीय उपहार को ग्रहण करने के योग्य या अधिकारी जैसा कि ब्राह्मण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दक्षिणीय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದಕ್ಷಿಣೆಗೆ ಅರ್ಹನಾದ ಋತ್ವಿಕ್ಕು
निष्पत्तिः - > दक्षिणा - "छः" (५-१-६९)
व्युत्पत्तिः - > दक्षिणामर्हति
प्रयोगाः - > "दक्षिणीयमधिगम्य पङ्क्तिशः पङ्क्तिपावनस्य द्विजव्रजम्"
उल्लेखाः - > माघ० १४-३३
L R Vaidya
English
dakziRIya {% m. %} A Brāhmaṇa fit for a sacrificial fee. (Also दाक्षिण्य and दाक्षिण्य.)
Edgerton Buddhist Hybrid
English
dakṣiṇīya, adj. (also °ṇeya, q.v.
= Pali dakkhiṇeyya), worthy of veneration, to be revered
orig. no doubt worthy of receiving a sacrificial or reverential (guruʼs) gift, a mg. which seems still alive in LV 〔358.21〕 (vs) °yāś ca te loke āhutīnām pratigrahāḥ, na teṣu dakṣiṇā (noun, present) nyūnā …
but ordinarily simply venerable
very common in prose and vss: LV 〔57.21〕
〔84.20〕
〔89.19, 20〕
〔97.20〕
〔223.9〕
〔407.6〕
〔429.5〕
Mv 〔i.78.12〕
〔89.15〕
〔291.18〕
〔301.16〕
〔ii.195.1〕
〔214.4〕
〔368.5〕
〔iii.155.6〕
〔414.4〕
Mvy 〔6829〕
〔9218〕 (here erroneously dakṣaṇ° in text) = Tib. sbyin gnas, worthy of gifts
Divy 〔82.15〕
〔229.10〕
Av 〔i.173.9〕
Suv 〔139.7〕
Bbh 〔5.1〕
often emphasized by prefixing such words as mahā- LV 〔425.6〕
Mv 〔ii.300.4〕 (vs, maha-m.c.)
Divy 〔192.10〕
vara- LV 〔354.15〕
Mv 〔ii.336.13〕
eka- Divy 〔132.22〕
〔538.18〕
sadbhūta- Divy 〔133.12〕
〔192.13〕
parama- Divy 〔404.12〕
atulya- Sukh 〔22.6〕
°ya-tā, abstr., Jm 〔71.14〕.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
दक्षिणीय des Lohnes würdig. Nom. abstr. °ता f. Jātakam. 10, 22.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
mchod gnas
१) दक्षिणीय २) पूज्य
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
दक्षिणार्हस्तु दक्षिण्यो दक्षिणीयोऽथ दण्डितः ।
दापितः साधितोऽर्च्यस्तु प्रतीक्ष्यः पूजितोऽर्हितः ॥ ४४६ ॥
नमस्यितो नमसितापचितावञ्चितोऽर्चितः ।
-wordlist-
दक्षिणार्ह (पुं), दक्षिण्य (पुं), दक्षिणीय (पुं), दण्डित (पुं), दापित (पुं), साधित (पुं), अर्च्य (पुं), प्रतीक्ष्य (पुं), पूजित (पुं), अर्हित (पुं), नमस्यित (पुं), नमसित (पुं), अपचित (पुं), अञ्चित (पुं), अर्चित (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दक्षिणीयः, त्रि, (दक्षिणामर्हतीति । दक्षिणा +“कडङ्करदक्षिणाच्छ च ।” ५ । १ । ६९ । इतिछः ।) दक्षिणार्हः । इत्यमरः । ३ । १ । ५ ।(यथा, हरिवंशे । ४८ । ७९ ।“क्रतवः संप्रवर्त्त्यन्तां दक्षिणीयैर्द्विजातिभिः ।दक्षिणाश्चोपवर्त्तन्तां यथोक्ताः सर्व्वसत्रिणः ॥
”तथाच अथर्व्ववेदे । ८ । १० । ४ ।“यज्ञर्तोदक्षिणीयो वासतेयो भवति यएवं वेद ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दक्षिणीय
पु०
 दक्षिणामर्हति छ । दक्षिणार्हे ऋत्विजि ।“क्रतवः संप्रवर्त्त्यन्तां दक्षिणीयैर्द्विजातिभिः । दक्षिणा-श्चोपवर्त्तन्तां यथार्थं सत्रयाजिनाम्” हरिवं० ४९ अ० ।
Capeller
German
दक्षिणी॑य des Opferlohnes würdig, überh.
ehrwürdig.
Stchoupak
French
दक्षिणीय-
a. qui convient pour récompenser un sacrifice
digne de
récompense, d'honoraires.