दक्षिणः (dakSiNaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte Hindi
Hindiदक्षिणः
- -
दायाँ हाथ या बाजू
दक्षिणः
- -
"शिष्ट व्यक्ति, ऐसा प्रेमी जिसका मन अन्य नायिका द्वारा हर लिया गया है परन्तु फिर भी वह केवल एक ही प्रेयसी में अनुरक्त है"
दक्षिणः
- -
शिव या विष्णु का विशेषण
Wordnet
Sanskrit दक्षिणः
दक्षिणदिशि वर्तमानः प्रदेशः।
"सुरेशः दक्षिणे वसति।"
Tamil
Tamilத3க்ஷிண: : வலக்கை, ஒழுக்கம் உள்ள நல்ல மனிதன், சிவன், விஷ்ணு.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritदक्षिणः, त्रि, (दक्षते इति । दक्ष वृद्धौ + “द्रु-दक्षिभ्यामिनन् ।” उणां । २ । ५० । इतिइनन् ।) दक्षिणोद्भूतः । (दक्षिणदिग्भवः ।यथा, रघुः । ४ । ८ ।“स हि सर्व्वस्य लोकस्य युक्तदण्डतया मनः ।आददे नातिशीतोष्णो नभस्वानिव दक्षिणः ॥
”दक्षिणदिक्स्थितः । यथा, मनुः । ५ । ९२ ।“दक्षिणेन मृतं शूद्रं पुरद्वारेण निर्हरेत् ॥
”)सरलः । (यथा, महाभारते । ४ । ५ । २७ ।“दक्षिणां दक्षिणाचारो दिशं येनाजयत्प्रभुः ॥
”)परच्छन्दानुवर्त्ती । आरामः । इति मेदिनीणे, ५० ॥
(“दक्षिणः सरलावामपरच्छन्दानुवर्त्तिषु ।वाच्यवद्दक्षिणावाटीयज्ञदानप्रतिष्ठयोः ॥
”इति विश्ववचनात् । णे, ४५ ॥
)दक्षः । अपसव्यम् । इति हेमचन्द्रः ॥
डाहिनइति भाषा । (यथा, मनुः । २ । ६३ ।“उद्धृते दक्षिणे पाणावुपवीत्युच्यते द्विजः ॥
”)दक्षिणहस्ताप्रदाने दोषो यथा, --“दक्षहस्ताप्रदाता च सर्पश्च सप्तजन्मसु ।ततो भवेद्धस्तहीनो मानवश्च ततः शुचिः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डम् ॥
* ॥
दक्षिणहस्ते प्रतिग्रहो यथा, --“ओंकारमुच्चरन् प्राज्ञो द्रविणं शक्तुमोदकम् ।गृह्णीयाद्दक्षिणे हस्ते तदन्ते स्वस्ति कीर्त्तयेत् ॥
”इत्यादित्यपुराणम् ॥
(प्रदक्षिणः । यथा, भागवते । १ । १४ । १३ ।“शस्ताः कुर्व्वन्ति मां सव्यं दक्षिणं पशवोऽपरे ।वाहांश्च पुरुषव्याघ्र ! लक्षये रुदतो मम ॥
”)पुं, चतुर्धानायकान्तर्गतनायकविशेषः । तस्यलक्षणम् । (यथा, साहित्यदर्पणे । ३ । ४० ।“एषु त्वनेकमहिलासु समरागो दक्षिणःकथितः ॥
”)यथा च “सकलनायिकाविषयसमसहजानुरागः ।अस्योदाहरणं यथा, --“अन्तःपुरे स्फुरति पद्मदृशां सहस्र-मक्षिद्वयं कथय कुत्र निवेशयामि ।इत्याकलय्य नयनाम्बुरुहे निमील्यरोमाञ्चितेन वपुषा स्थितमच्युतेन ॥
”इति रसमञ्जरी ॥
* ॥
(तन्तोक्ताचारविशेषे, क्ली । यथा, कुलार्णवे५ खण्डे ।“सर्व्वेभ्यश्चोत्तमा वेदा वेदेभ्यो वैष्णवं महत् ।वैष्णवादुत्तमं शैवं शैवाद्दक्षिणमुत्तमम् ॥
दक्षिणादुत्तमं वामं वामात् सिद्धान्तमुत्तमम् ।सिद्धान्तादुत्तमं कौलं कौलात् परतरं न हि ॥
”)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.