| YouTube Channel

त्सर (tsara)

 
शब्दसागरः
English
त्सर r. 1st cl. (त्सरति) To proceed fraudulently or crookedly. भ्वा-पर-
सक-सेट् ।
Wilson
English
त्सर r. 1st cl. (त्सरति) To proceed fraudulently or crookedly.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 त्सर्
मूलधातुः:
 त्सर
धात्वर्थः:
 छद्मगतौ
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 त्सरति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
त्सरँ त्सर छद्मगतौ
- त्सरति । तत्सार, तत्सरतुः, तत्सरुः। अत्सारीत् ।त्सरुः । खड्गादि मुष्टिः। अकर्षादित्वात् त्सरुकः ।। 555।।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
त्सर, छद्मगतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-अकं-सकं च-सेट् ।) दन्त्यवर्गाद्यस्याधो-दन्त्यसकारः । त्सरति धूर्त्तः छलेन गच्छती-त्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥
(यथा, अथर्व्ववेदे ।८ । ६ । ८ ।“यस्त्वा स्वपन्तीं त्सरति यस्त्वा दिप्सतिजाग्रतीम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
त्सर छद्मगतौ
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् । त्सरति त्सारीत् ।“यस्त्रा स्वपन्तीं त्सरति यस्त्वा दिप्सति जाग्रतीम्” अथ०८ । ६ । ८ । “यो हैनं पाप्मा मायया त्सरति न हैनं सो-ऽभिभवति” शत० ब्रा० ११ । १ । ६ । १२ ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
त्सरँ त्सर छद्मगतौ
- छद्मप्रकारार्थे त्सरति भृमृशी (उ017) इत्युः-त्सरुः खड्गादिमुष्टिः त्सद्म इत्यपीति कौशिकः त्सद्मति 543
धातुवृत्तिः
Sanskrit
त्सरँ त्सर (अर्थः) छद्मगतौ
(त्सरति तत्सार तत्सरतुः त्सरिता त्सरिता अत्सारीत् ) "अतो ल्रान्तस्य'' इति वृद्धिः ) तित्सरिषति तात्सर्यते तात्सरोति तात्सर्त्ति अतात्सः स्मरुः) "भृमृशीतृचरित्सरितनिधनिमिमस्जिभ्य उः'' इति उप्रत्ययः त्सरौ कुशलः (त्सरुकः) "आकर्षादिभ्यः कन्'' इति सप्तम्यन्तात् कुशल इत्यर्थे कन् 547
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“त्सर च्छद्मगतौ”@} 2 त्सरकः-रिका, त्सारकः-रिका, तित्सरिषकः-षिका, तात्सरकः-रिका
3 इत्युप्रत्ययः।
त्सरुः = खड्गमुष्टिः।]] त्सरुः इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्मरतिवत् 4 ज्ञेयानि।
5 तित्सरिषा 6।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८०७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५५४। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[१। ‘भृमृशीतृचरित्सरि--’ [द। उ। १। ९२]
04
=>
 (२६८)
05
=>
 [[२। सन्नन्तात् स्त्रियां भावादौ, ‘अ प्रत्ययात्’ (३-३-१०२) इत्यकारप्रत्ययः।]]
06
=>
 [[आ। ‘अखोरधौरत्पतगेन्द्रवाहनं स्वसेविनां तित्सरिषां निराडिनम्।’ धा। का। १। ७१।]]