त्वाष्ट्र (tvASTra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 त्वाष्ट्र m.
  (-ष्ट्रः) The name of a demon,  also called VRITRASURA.
	 nf.  (-ष्ट्रं-ष्ट्री)
One of the lunar mansions,  the fourteenth or Chitra.
	 f.
  (-ष्ट्री)
	 1. A
wife of SURYA,  or the sun
 also called SANJNA,  the daughter of
VISWAKARMA.
	 2. A small car.
 E.
  त्वष्टृ the sun,  or a carpenter,  अण्
affix of relation or descent,  and ङीप् fem.  aff.
   त्वष्टा देवता अस्य ।

Capeller Eng

English

 त्वाष्ट्र॑ a.
  belonging to Tvaṣṭṛ
 m.
  his son,  a
patron.  name.

 त्वा॑ष्ट्र a.
  belonging to Tvaṣṭṛ
 m.
  his son,  a patron. 
name.

Yates

English

 त्वाष्ट्र (ष्ट्रः) 1.
m.
  A name of a demon. 
n.
  f.
  A lunar mansion. 
f.
  (ष्टी)
Wife of the sun
 small car.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

त्वाष्ट्र 	-	  tvASTra 	-	 m.
  	-	  son of tvaSTR
त्वाष्ट्री 	-	  tvASTrI 	-	 f.
  	-	  daughter of tvaSTR
त्वाष्ट्र 	-	  tvASTra 	-	 n.
  	-	  daughters of tvaSTR
त्वाष्ट्र 	-	  tvASTra 	-	 adj.
  	-	  having tvaSTR as regent

त्वाष्ट्र 	-	 tvASTra 	-	 adj.
  	-	  having tvaSTR as regent
त्वाष्ट्र 	-	 tvASTra 	-	 adj.
  	-	  belonging to or coming from
त्वाष्ट्र 	-	 tvASTra 	-	 m.
  	-	  son of tvaSTR
त्वाष्ट्र 	-	 tvASTra 	-	 n.
  	-	  small car
त्वाष्ट्र 	-	 tvASTra 	-	 n.
  	-	  certain divine female beings
त्वाष्ट्र 	-	 tvASTra 	-	 n.
  	-	  creative power
त्वाष्ट्र 	-	 tvASTra 	-	 n.
  	-	  daughters of tvaSTR
त्वाष्ट्र 	-	 tvASTra 	-	 n.
  	-	  asterism citrA

Wilson

English

 त्वाष्ट्र
m.
  (-ष्ट्रः) The name of a demon,  also called VṚTRĀSURA.
nf. 
(-ष्ट्रं-ष्ट्री) One of the lunar mansions,  the fourteenth or Citra.
f.
 
(-ष्ट्री)
1 A wife of SŪRYA,  or the sun
 also called SAṂJÑĀ,  the daughter of
VIŚVAKARMA.
2 A small car.
E.
  त्वष्टृ the sun,  or a carpenter,  अण् affix of relation or descent,  and
ङीप् fem.  aff.
  

Apte

English

त्वाष्ट्र [tvāṣṭra],  a.
  [त्वष्टा देवता अस्य अण्] Belonging to Tvaṣṭṛi
 U.*
  6.3. (v. l. ).

ष्ट्री The asterism चित्रा.

A small car. -ष्ट्रम् The creative power.

त्वाष्ट्र [tvāṣṭra],  a.
  Belonging or coming from त्वष्टृ
 त्वाष्ट्रं यद् दस्रावपिकक्ष्यं वाम् Rv.*
  1.117.22. -ष्ट्रः Vṛitra
 येनावृता इमे लोकास्तमसा त्वाष्ट्रमूर्तिना । स वै वृत्र इति प्रोक्तः पापः परमदारुणः ॥ Bhāg.*
  6.9.18
11.12.5.

ष्ट्री The asterism Chitra. 

A small car.

ष्ट्रम् Creative power
 तपःसारमयं त्वाष्ट्रं वृत्रो येन विपाटितः Bhāg.*
  8.11.35.

Copper.थ

Apte 1890

English

 त्वाष्ट्र a. [त्वष्टा देवता अस्य अण्] Belonging to Tvaṣṭṛ
 U. 6. 3. 
ष्ट्री 1 The asterism चित्रा. 
2 A small car. 
ष्ट्रं The creative power. 

Monier Williams Cologne

English

 त्वाष्ट्र॑ mfn.
   belonging to or coming from Tvaṣṭṛ,  RV.
   i,  117,  22
 AV.
  
 VS.
  &c.
   (पुत्र,  ‘son of T°’,  Prab.
  ii,  31)

 having T° as regent,  VarBṛS.
  viii,  37
 Jyot.
  (YV) 6,  Sch.

 त्वाष्ट्र॑ m.
  the son of T° (Viśva-rūpa,  RV.
   &c.
  
 Ābhūti,  ŚBr.
   xiv Vṛtra,  BhP.
   vi,  9,  17
 xi,  12,  5
 Tri-śiras,  RAnukr.
  )

 N.
  of an eclipse,  VarBṛS.
  iiic,  2

 त्वाष्ट्र॑ n.
  T°'s energy,  creative power,  RV.
   iii,  7,  4
 BhP.
   viii,  11,  35

 the asterism Citrā,  VarBṛS.
 

Monier Williams 1872

English

 त्वाष्ट्र,  अस्,  ई,  अम्,  belonging to or coming
from Tvaṣṭṛ
 (with युग) the fifth Jupiter cycle, 
the regent of which is Tvaṣṭṛ
 (with पुत्र) the
son of Tvaṣṭṛ
 (अस्),  m. the son of Tvaṣṭṛ,  i. e.
Viśva-rūpa (also identified with Vṛtra),  and Ābhūti
(ई),  f. the daughter of Tvaṣṭṛ,  patronymic of
Saraṇyū (or Sureṇu,  Svareṇu,  Sañjñā),  who was wife
of Vivasvat
 the asterism Citrā,  the regent of which
is Tvaṣṭṛ
 a small car
 त्वाष्ट्र्यस्,  f. pl. the
daughters of Tvaṣṭṝ,  certain divine female beings
(अम्),  n. the power or energy of Tvaṣṭṛ,  creative
power
 (with भ or नक्षत्र) the asterism
Citrā [cf. त्वष्टृ]
 a kind of eclipse.

Macdonell

English

 त्वाष्ट्र tvāṣṭrá,  a.
  belonging to Tvaṣṭṛ
 🞄Tvaṣṭṛʼs son. 

Benfey

English

 त्वाष्ट्र त्वाष्ट्र,  i. e. त्वष्टृ + अ, 
 I.
adj.
  Referring to or made by Tvaṣṭṛ, 
Rām.  1,  29,  19.
 II. m.
  The name of an
Asura or demon,  MBh. 5,  504 = Vṛtra, 
Bhāg. P. 6,  9,  17.
 III. f.
  री,  The
daughter of Tvaṣṭṛ,  and wife of
Sūrya,  MBh. 1,  2599.
 IV. n.
  The
power of Tvaṣṭṛ,  Bhāg. P. 8,  11,  35.

Apte Hindi

Hindi

त्वाष्ट्र
वि* -  त्वष्ट्र+अण्
त्वष्टा से सम्बन्ध रखने वाला

Shabdartha Kaustubha

Kannada

त्वाष्ट्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಶ್ವರೂಪಾಚಾರ್ಯ /ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಮಗ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-१-९५)
व्युत्पत्तिः - > त्वष्टुः अपत्यं पुमान्
त्वाष्ट्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೃತ್ರಾಸುರ
प्रयोगाः - > "हतपुत्रः ततस्त्वष्टा जुहावेन्द्राय शत्रवे । इन्द्रशत्रो विवर्धस्व मा चिरं जहि विद्विषम् । येनावृता इमे लोकास्तमसा त्वाष्ट्रमूर्तिना । स वै पुत्र इति प्रोक्तपापः परमदारुणः ॥"
उल्लेखाः - > भाग० ६-९

Lanman

English

 tvāṣṭrá,  m. descendant of Twashtar.
[tvaṣṭṛ.]

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

वृत्र
वृत्र,  त्वाष्ट्र,  तमस्,  शत्रु
त्वाष्ट्रे तमसि शत्रौ च वृत्रशब्दस्त्रिषु स्मृतः ।
verse 5.1.1.846
page 0097

Mahabharata

English

Tvāshṭra^1 (do.) = Viśvarūpa: V,  504 (mahāsuraḥ)
 XII,  ††13207 (Vº),  ††13209 (Vº),  ††13211,  ††13213 (ºotpāditaṃ Vṛtraṃ).

Tvāshṭra^2 (do.) = Vṛtra: V,  512.

Tvāshṭra,  adj. (“belonging to Tvashṭṛ”). § 592 (Saṃśaptakavadhap.): VII,  19,  763 (astraṃ,  employed by Arjuna). --§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII,  108,  4091 (astraṃ,  employed by Bhīmasena).--§ 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII,  157,  6954 (sc. astraṃ,  employed by Droṇa).--§ 602 (Droṇa vadhap.): VII,  188,  8604 (do.,  do.).--§ 603b (Nārāyaṇa): VII,  201,  †9466 (kaṛma).

Vedic Reference

English

 Tvāṣṭra,  ‘descendant of Tvaṣṭṛ, ’ is the patronymic,  in the
Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, ^1 of the mythical teacher Ābhūti.
1) ii. 6,  3 (Kāṇva = ii. 5,  22 Mādhyaṃdina)
 iv. 6,  3 (= iv. 5,  28).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 त्वाष्ट्रः,  पुं,
   (त्वष्टुरपत्यं पुमान् । अण् ।) वृत्रा-सुरः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
 (यथा,  देवी-भागवते । ५ । ५ । ४ ।“उद्यमेन हतस्त्वाष्ट्रो नमुचिर्ब्बल एव च ॥
”विश्वरूपः । यथा,  भागवते । ६ । ८ । ३ ।“वृतः पुरोहितस्त्वाष्ट्रो महेन्द्रायानुपृच्छते ॥
”त्वष्टृसम्बन्धिनि,  त्रि । यथा,  मार्कण्डेये । २१ । ८५ ।“ततोऽस्त्रं त्वाष्ट्रमादाय चिक्षेप प्रति दान-वान् ॥
”तथा,  भागवते । ६ । १४ । २७ ।“श्रपयित्वा चरुं त्वाष्ट्रं त्वष्टारमजयद्बिभुः ॥
”त्वष्टा अधिष्ठात्री देवतास्येति अण् । चित्रा-नक्षत्रम् । यथा,  बृहत्संहितायाम् । ७ । ११ ।“घोरा श्रवणस्त्वाष्ट्रं वसुदेवं वारुणञ्चैव ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 त्वाष्ट्र त्रि०
  त्वष्टा देवता अस्य अण् । त्वष्टृदेवताके १ आज्यादौ२ चित्रानक्षत्रे स्त्री । त्वष्टुः आदित्यभेदस्य अपत्यम् अण् ।३ विश्वरूपे ४ वृत्रासुरे च । “त्वाष्ट्रस्य चिद्विश्वरूपस्य गोना-माचक्राणः त्रीणि शीर्षापरावर्के” ऋ० १० । ८ । ९ । “विवस्वान-र्य्यमा पूषा त्वष्टाथ सविता तथा” इत्युपक्रमे विवस्वदादीनांवंशमभिधाय । “त्वष्टुर्देत्यभिबत् भार्य्या रोचना नामकन्यका । सन्निवेशस्तयोर्जज्ञे विश्वरूपश्च वीर्य्यवान् ।तं वव्रिरे सुरगणाः स्वस्त्रीयं द्विषतामपि” भाग० ६१६ अ०३३ श्लो० इति विश्वरूपोत्पत्तिकथा । वृत्रासुरोत्पत्तिकथा च“हतपुत्रस्ततस्त्वष्टा जुहावेन्द्राय शत्रवे । इन्द्रशत्रो!विवर्द्धस्व मा चिरं जहि विद्विषम्” इत्युपक्रमे तदुत्-पत्तिमुपवर्ण्य “येनावृता इमे लोकास्तमसा त्वाष्ट्रमू-र्तिना । स वै वृत्र इति प्रोक्तः पापः परमदारुणः”भाग० ६ । ९ अ० दृश्या । त्वष्टुः स्त्र्यपत्यम् अण् ङीप् ।संज्ञानामनि ४ सूर्य्यपत्न्यां स्त्री शब्दरत्ना० । छायाशब्दे२९८५ पृ० दृश्यम् । ५ क्षुद्ररथे त्रिका० । ६ सामभेदे ।“इन्द्रो वृत्राद्बिभ्यद्गां प्राविशत् तं त्वाष्ट्रेऽब्रुवन् जन-न्यामेति तमेतैः सामभिरजनयन्” पञ्चभीष्मब्रा० ।

Capeller

German

 त्वा॑ष्ट्र u. त्वा॑ष्ट्र dem Gotte Tvashṭar gehörig
m.
  dessen Sohn. 

Grassman

German

 tvāṣṭrá,  tvāṣṭará,  a.,  m.,  n. [von tváṣṭṛ],  1〉 a.,  dem tváṣṭṛ gehörig
 2〉 m.,  Sohn des tváṣṭṛ,  Bezeichnung des viśvárūpa
 3〉 n.,  Schöpferkraft (?).
-(a)rám [m.] 2〉 {202, 19}.
-rám [n.] 1〉 mádhu {117, 22}. — 3〉 {241, 4}
 máhi tvāṣṭrám ūrjáyantīs ajuryám,  wo vielleicht besser máhi als Adverb zu fassen und tvāṣṭrám als m. auf agní zu beziehen ist,  vgl. tváṣṭṛ 6.
-rásya 2〉 {834, 8}. _{834, 9}.
-(a)ré 2〉 {902, 3} gávarṇasi 〰 áśvanirṇiji.

Burnouf

French

 त्वाष्ट्र त्वाष्ट्र m.
  monstre ou démon formé par l'art de
Twashtri.
		 N. f.
  le 14ᵉ astérisme lunaire,  चित्र। -- F.
त्वाष्ट्री l'épouse de Sūrya (le Soleil),  fille de Twashtri.
		 Petit chariot.

Stchoupak

French

 त्वाष्ट्र-
 a. appartenant,  relatif à Tvaṣṭṛ 
 m.
  son fils 
 nt.
puissance créatrice 
 -ई- f.
  fille de Tvaṣṭṛ.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.