| YouTube Channel

त्रैराशिक (trairAzika)

 
शब्दसागरः
English
त्रैराशिक mf. (-कः-का) (In Arithmetic, ) The rule of three: it is of two
kinds क्रमत्रैराशिकः Rule of three direct, व्यस्त or विलोमत्रैराशिकः Rule
of three inverse.
E.
त्रि three, राशि quantity, ठञ्
aff.
Yates
English
त्रै-राशिक (कः-का) 1.
m.
f.
The Rule
of Three, direct is क्रमत्रैराशिकः
inverse is विलोमत्रैराशिक.
Spoken Sanskrit
English
त्रैराशिक trairAzika
adj.
relating to 3 numbers
त्रैराशिक trairAzika
adj.
relating to 3 zodiacal signs
त्रैराशिक trairAzika
adj.
the rule of three
त्रैराशिक trairAzika
adj.
with or without gaNita or karman
Wilson
English
त्रैराशिक
mf. (-कः-का) (In Arithmetic, ) The rule of three: it is of
two kinds क्रमत्रैराशिकः Rule of three direct, व्यस्त or
विलोमत्रैराशिक Rule of three inverse.
E.
त्रि three, राशि quantity, ठञ्
aff.
Apte
English
त्रैराशिक [trairāśika],
a.
Relating to 3 zodiacal signs.
त्रैराशिकम् [trairāśikam], The rule of three (in
Math.
).
Apte 1890
English
त्रैराशिकं The rule of three (in math.).
Monier Williams Cologne
English
त्रैराशिक
mfn.
‘relating to 3 (राशि) numbers’, with or without गणित or कर्मन्, the rule of three (in
arithm.
cf.
क्रम-, विलोम-, व्यस्त-),
Laghuj.
, Sch.
Sūryapr.
, Sch.
relating to 3 zodiacal signs,
Hāyan.
Monier Williams 1872
English
त्रैराशिक, अस्, or ई, अम् (fr. त्रि-राशि), relating
to three numbers or to the three signs of the zodiac
त्रैराशिकम् or त्रैराशिक-गणितम्, the rule of
three in arithmetic, (this is of two kinds, viz. क्रम-
त्रैराशिक, rule of three direct
व्यस्त- or विलोम-
त्रैराशिक, rule of three inverse.)
Apte Hindi
Hindi
त्रैराशिकम्
नपुं*
- त्रिराशि + ठञ्
तीन ज्ञात राशियों के द्वारा चौथी अज्ञात राशि निकालने की रीति
त्रैराशिक
वि* - त्रिराशि+ठक्
तीन राशियों से सम्बन्ध रखने वाला
Shabdartha Kaustubha
Kannada
त्रैराशिक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮೂರು ರಾಶಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಗಣಿತ
व्युत्पत्तिः - > त्रीन् राशीन् अधिकृत्य कृतम्
त्रैराशिक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮೇಷ ಮೊದಲಾದ ರಾಶಿಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಾಶಿಗಳಿಗೆಸಂಬಂಧಿಸಿದ
L R Vaidya
English
trErASika {% n. %} The rule of three (in math.).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
त्रैराशिक
त्रि०
त्रीन् राशीन् अधिकृत्य प्रवृत्तम् ठञ् ।लीलावत्युक्ते राशित्रयाधिकारेण अनुपातरूपे गणित-भेदे तत्प्रकारश्च क्रमव्यस्तभेदसहितो लीला० उक्तो यथा“त्रैराशिके करणसूत्रं वृत्तम् प्रमाणमिच्छा चसमानजाती आद्यन्तयोस्तः फलमन्यजाति मध्ये, तदिच्छाहतमाद्यहृत् स्यादिच्छाफलं व्यस्तविधिर्विलोमे ।उदाहरणम् कुङ्कुमस्य सदलं पलद्वयं निष्कसप्त-मलवैस्त्रिभिर्यदि प्राप्यते सपदि मे बणिग्वर! ब्रूहिनिष्कनवकेन तत्कियत् न्यासः ३/७ /२ ९/१ ।लब्धानि कुङ्कुमपलानि ५२ कर्षौ ।अपि प्रकृष्टकर्पूरपलत्रिषष्ट्या चेल्लभ्यते निष्कचतुष्क-युक्तम् शतं तदा द्वादशभिः सपादैः पलैः किमाचक्ष्वसखे! विचिन्त्य न्यासः ६३ /१ १०४/१ ४९/४ ।इच्छागुणितम्फलम् ५०९६/४ छेदभक्तम् १२७४ ।आद्येन ६३ हृतं लब्धा निष्काः २० शेषम् ।१४ षोडशगुणितम् २२४ आद्येन भक्तं जा-ताद्रम्माः एवं पणाः काकिण्यः ।वराटकाः ११ भागाश्च १/९ पुनश्च ।द्रम्मद्वयेन साष्टांशा शालितण्डुलखारिका लभ्या चेत्-पणसप्तत्या तत्किं सपदि कथ्यताम् अत्र प्रमाणेच्छयोःसजातीयकरणार्थं द्रम्मद्वयस्य पणीकृतस्य न्यासः३३/१ ९/८ ७०/१ लब्धे खार्य्यौ द्रोणाः ।७ आढकाः प्रस्थौ इति क्रमत्रैराशिकम् ।अथ व्यस्तं त्रैराशिकम् इच्छावृद्धौ फले ह्रासो ह्रासेवृद्धिश्च जायते व्यस्तं त्रैराशिकं तत्र ज्ञेयं गणित-कोविदैः यत्र इच्छावृद्धौ फले ह्रासः ह्रासे वा फलेवृद्धिस्तत्र व्यस्तं त्रैराशिकं स्यात् तद्यथा जीवानांवयसोमौल्ये तोल्ये वर्णस्य हेमनि भागहारे चराशीनां व्यस्तं त्रैराशिकं भवेत् जीवययोमूल्येउदाहरणम् प्राप्नीति चेत् षोडशवत्सरा स्त्री द्वात्रिं-शतं विंशतिवत्सरा किम् द्विधूर्वहो निष्कचतुष्कमुक्षाप्राप्नोति धूःषट्कवहस्तदा किम् न्यासः १६ ३२ २० ।लब्धं २५/३/५ द्वितीयन्यासः लब्धं१/१/३ वर्णीयसुवर्णतोल्ये उदाहरणम् दशवर्णंसुवर्णं चेद्गद्यानकमबाप्यते निष्केण तिथिवर्णन्तु तदावद कियन्मितम् न्यासः १० १५ लब्धं २३/२/३ ।राशिभागहरणे उदाहरणम् सप्ताढकेन मानेनराशौ शस्यस्य मापिते यदि मानशतं जातं तदापञ्चाढकेन किम् न्यासः १००० लब्धम् १४० ।”“अस्ति त्रैराशिकं वीजं पाटी विमला मतिः ।किमज्ञातं सुबुद्धीनामतो मन्दार्थमुच्यते” लीला०