| YouTube Channel

त्रिष्टुभ् (triSTubh)

 
शब्दसागरः
English
त्रिष्टुभ्
f.
 (-ष्टुप्) A form of metre, the stanza consisting of four lines of
eleven syllables each, or of five lines, one of eleven and four of
eight each, forming altogether forty-four syllables
there are other
varieties.
Capeller Eng
English
त्रिष्टु॑भ्
f.
N.
 of a metre.
Wilson
English
त्रिष्टुभ्
f.
 (-ष्टुप्) A form of metre, the stanza consisting of four
lines of eleven syllables each, or of five lines, one of eleven
and
four of eight each, forming altogether forty-four syllables
there are other
varieties.
Monier Williams Cologne
English
त्रि—ष्टु॑भ्
f.
 a metre of 4 × 11 syllables (RPrāt. xvi, 41 ff.
Nir.
 vii, 12),
RV.
 viii ff.
VS.
&c.
 (°भाम् अर्कौ
N.
 of 2 Sāmans)
(in the later metrical system) any metre of 4 × 11 syllables.
Benfey
English
त्रिष्टुभ् त्रिष्टुभ्, i. e. त्रि-स्तुभ्,
f.
A kind of metre, Bhāg. P. 3, 12, 45.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
त्रिष्टुभ्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ೧೧ ನೆಯ ಛಂದಸ್ಸು /೧೧ ಅಕ್ಷರಗಳುಳ್ಳ ಛಂದಸ್ಸು
निष्पत्तिः - > स्तुन्भु (रोधने) - "क्विप्"(३-२-७६)
व्युत्पत्तिः - > त्रिषु स्थानेषु स्तुभ्यते
प्रयोगाः - > "गायत्र्युष्णिगनुष्टुप् च बृहती पङ्क्तिरेव च । त्रिष्टुप् च जगती चैव" । "एकादशाक्षरा वै त्रिष्टुप् गायत्री क्षत्त्रं त्रिष्टुप् च" ॥
उल्लेखाः - > वृ० र०, श्रुतिः
त्रिष्टुभ्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಅಭಿಮಾನ ದೇವತೆ
प्रयोगाः - > "इन्द्र एकादशाक्षरेण छन्दसा त्रिष्टुभं त्रिष्टुप्छन्दोऽभिमानिनीं देवतामुदजयत्"
उल्लेखाः - > श्रुतिः
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
त्रिष्टुभ् Sv. Oppert 4660.
त्रिष्टुभ् Sv. ibid.
Indian Epigraphical Glossary
English
triṣṭubh (IE 7-1-2), ‘eleven’.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
त्रिष्टुभ् स्त्री त्रिषु स्थानेषु स्तुभ्यते स्तुभ्--क्विप् षत्वम् ।एकादशाक्षरपादके वर्णवृत्ते छन्दोभेदे “गायत्र्युष्णिगनु-ष्टुप् च वृहती पङ्क्तिरेव च । त्रिष्टुप् च जगती चैव”वृ० र० । प्रस्तावे तस्याः २०४८ भेदाः । “एकादशाक्षरावै त्रिष्टुप् गायत्री क्षत्रं त्रिष्टुप्” शत० ब्रा० १ । ३ । ५ । ५ । “तथैवमाध्यन्दिनं सवनमतन्वत” इत्युपक्रमे “एकादशाक्षरात्रिष्टुभ् तस्मादाहुस्त्रैष्टुभं माध्यन्दिनं सवनमिति”शत० ब्रा० ४ । ३ । २ । ८ । २ तच्छन्दोऽभिमानिदेवतायाञ्च ।“इन्द्र एकादशाचरेण त्रिष्टुभमुदजयत्” यजु० ९ । ३० ।“इन्द्रो देवः एकादशाक्षरेण छन्दसा त्रिष्टुभं त्रिष्टुप्छन्दोऽभिमानिनीं देवतामुदजयत्” वेददीपः । प्रसङ्गात्छन्दोऽभिमानिदेवताः सर्वानुक्तमणिकायां ४ अ० उक्ताःप्रदर्श्यन्ते । “अथातश्छन्दोदेवता गायत्र्या अग्नि-रुष्णिहः सविताऽनुष्टुभः सोमोवृहत्या वृहस्पतिः, पङ्-क्तेर्वरुणस्त्रिष्टुभ इन्द्रो जगत्याविश्वे देवा बिराजोमित्रः, स्वराजो वरुणोऽतिच्छन्दसः प्रजापतिर्विच्छन्दसोवायुर्द्विपदायाः पुरुष एकपदाया ब्रह्मा । सर्वाऋचः आग्नेय्यः सर्वाणि यजूंषि वायव्यानि सर्वाणिसामानि सौराणि सर्वाणि ब्राह्मणानि च । स्वा-हाकरस्याग्निर्वषट्कारस्य विश्वे देवाः । कर्मारम्भेमन्त्राणां देवता वेदितव्याः संन्यस्य मनसि देवतांततो हबिर्हूयते देवतामविज्ञाय यो जुहोति देवास्तस्यहविर्न जुषन्ते । स्वाध्यायमपि योऽधीते मन्त्रदैवतज्ञःसोऽमुष्मिन् लोके देवैरपीद्ध्यते । तस्माच्च देवता वेद्यामन्त्रे मन्त्रे प्रयत्नतः । मन्त्राणां देवताज्ञानान्मन्त्रार्थम-धिगच्छति” । शब्दब्रह्मात्मनः मांसात् तस्या उत्पत्तिःभाग०३ । १२ । २९ श्लो० उक्ता यथा “तस्योष्णिगासील्लोमभ्योगायत्री च त्वचो विभोः । त्रिष्टुम्मांसात् स्नुतोऽनुष्टुब्ज-त्यस्थ्नः प्रजापतेः । मज्जातः पङ्क्तिरुत्पन्ना वृहतीप्राणतोऽभवत” ।
Capeller
German
त्रिष्टु॑भ्
f.
 N. eines Metrums.
Grassman
German
tri-ṣṭúbh, f., 1〉 Preislied
2〉 das aus vier Gliedern von je elf Silben bestehende Versmass [ursprünglich wol: dreifach (d. h. sehr) preisend, stúbh].
-úb (-úp) 2〉 {840, 16}
{956, 5}.
-úbham 1〉 {627, 1}
{678, 1}.
-úbhas [A. p.] 1〉 {809, 35}.
Burnouf
French
त्रिष्टुभ् त्रिष्टुभ्
f.
 mètre ou stance de trois vers.