| YouTube Channel

त्रिशिरस् (triziras)

 
शब्दसागरः
English
त्रिशिरस्
mfn.
 (-राः-राः-रः) Three-headed.
m.
 (-राः) A name of KUVERA.
2. Fever personified as a demon with three heads: see त्रिपाद.
3. A
son of RAVANA.
E.
 त्र three, and शिरस् a head.
Capeller Eng
English
त्रिशिरस्
a.
 three-headed or three-pointed
a man's name.
Yates
English
त्रि-शिरस् (राः) 1.
m.
 Kuvera
fever
personified
son of
Rāvana. a.
Three-headed.
Spoken Sanskrit
English
त्रिशिरस् - triziras -
adj.
 - three-headed
त्रिशिरस् - triziras -
adj.
 - three-pointed
त्रिशिरस् - triziras -
n.
 - kubera
त्रिशिरस् - triziras -
n.
 - demon
Wilson
English
त्रिशिरस्
mfn.
 (-राः-राः-रः) Three-headed.
m.
 (-राः) A name of
KUVERA.
2 Fever personified as a demon with three heads: see त्रिपाद.
3 A son of RĀVAṆA.
E.
 त्रि three, and शिरस् a head.
Monier Williams Cologne
English
त्रि—शिरस्
mfn.
 three-headed (Tvāṣṭra, author of
RV.
 x, 8.),
TāṇḍyaBr.
 xvii
Bṛh.
KauṣUp.
MBh.
Kām.
(Jvara),
BhP.
 x, 63, 22
three-pointed,
MBh.
 xiii
R.
 iv
त्रि—शिरस्
m.
N.
 of an Asura killed by Viṣṇu,
MBh.
 ix, 1755
of a Rākṣasa killed by Rāma,
R.
Ragh.
(°र),
BhP.
 ix, 10, 9
त्रि—शिरस्
n.
 (with रक्षस्) id.,
R.
 i, 1, 45
a Rakṣas,
L.
Kubera,
L.
Apte Hindi
Hindi
त्रिशिरस्
पुं*
 त्रि-शिरस् -
एक राक्षस जिसको राम ने मारा था
Shabdartha Kaustubha
Kannada
त्रिशिरस्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಬೇರ
व्युत्पत्तिः - > त्रीणि शिरांसि अस्य
त्रिशिरस्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾವಣನ ಒಬ್ಬ ಮಗ
त्रिशिरस्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಖರನ ಒಬ್ಬ ಸೇನಾಪತಿ
त्रिशिरस्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಶ್ವರೂಪ ನಾಮಾಂತರವುಳ್ಳ ತೃಷ್ಟನೆಂಬ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗ
प्रयोगाः - > "तस्याः खरत्रिशिरदूषणमुख्यबन्धून्"
उल्लेखाः - > भाग० ९-१०-९
विस्तारः - > "मनुष्यधर्मैलबिलः पौलस्त्यो धनदो धनी । कैलासनाथस्त्रिशिरा धनाध्यक्षो वटाश्रयः । निधिपालो वैश्रवणो वित्तेशो नरवाहनः" - वैज० ।
त्रिशिरस्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ವರ
प्रयोगाः - > "विद्राविते भतगणे ज्वरस्तु त्रिशिरास्त्रिपात् । अभ्यधावत दाशार्हं दहन्निव दिशो दश ॥"
उल्लेखाः - > भाग० १०-६३-२२
L R Vaidya
English
tri-Siras {% m. %} name of a demon killed by Rāma.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
श्रीदः सितोदरकुहेशसखाः पिशाचकीच्छावसुस्त्रिशिर ऐलबिलैकपिङ्गाः ।
पौलस्त्यवैश्रवणरत्नकराः कुबेरयक्षौ नृधर्मधनदौ नरवाहनश्च ॥ १८९ ॥
कैलासौका यक्षधननिधिकिंपुरुषेश्वराः ।
-wordlist-
श्रीद (पुं), सितोदर (पुं), कुह (पुं), ईशसख (पुं), पिशाचकिन् (पुं), इच्छावसु (पुं), त्रिशिरस् (पुं), ऐलविल (पुं), एकपिङ्ग (पुं), पौलस्त्य (पुं), वैश्रवण (पुं), रत्नकर (पुं), कुबेर (पुं), यक्ष (पुं), नृधर्मन् (पुं), धनद (पुं), नरवाहन (पुं), कैलासौकस् (पुं), यक्षेश्वर (पुं), धनेश्वर (पुं), निधीश्वर (पुं), किम्पुरुषेश्वर (पुं)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
नासिक्ययोस्तु नासत्यदस्रौ प्रवरवाहनौ ॥ ३४ ॥
गदान्तकौ यज्ञवाहौ यमे तु यमुनाग्रजः ।
महासत्यः पुराणान्तः कालकूटोऽथ राक्षसे ॥ ३५ ॥
पलप्रियः कखापुत्रः कर्वरो नरविष्वणः ।
आशिरो हनुषः शङ्कुर्विषुरो जललोहितः ॥ ३६ ॥
उद्वरः स्तब्धसंभारो रक्तग्रीवः प्रवाहिकः ।
संध्याबलो रात्रिबलस्त्रिशिराः समितीपदः ॥ ३७ ॥
-wordlist-
नासत्यदस्रौ (पुंद्वि), प्रवरवाहनौ (पुंद्वि), गदान्तकौ (पुंद्वि), यज्ञवाहौ (पुंद्वि), यमुनाग्रज (पुं), महासत्य (पुं), पुराणान्त (पुं), कालकूट (पुं), पलप्रिय (पुं), खसापुत्र (पुं), कर्बर (पुं), नरविष्वण (पुं), आशिर (पुं), हनुष (पुं), शङ्कु (पुं), विधुर (पुं), जललोहित (पुं), उद्वर (पुं), स्तब्दसम्भार (पुं), रक्तग्रीव (पुं), प्रवाहिक (पुं), सन्ध्याबल (पुं), रात्रिबल (पुं), त्रिशिरस् (पुं), समितीपद (पुं)
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: त्रिशिरः
Root: त्रिशिरस्
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ रावणस्य सेवकः
Meaning(s):
⇒ Servant of Rāvaṇa
Shloka(s):
1|2|44|1 ► अशोकवनिकोद्यानं त्रिशिराः समनीपदः। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|44|1 ⇢ त्रिशिरः (त्रिशिरस्) (पुं) ⇒ Servant of Rāvaṇa ⇒ रावणस्य सेवकः
➠ 1|2|44|1 ⇢ समनीपदः (समनीपद) (पुं) ⇒ Epithet of Triśiras ⇒ रावणस्य सेवकः
Related word(s):
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ रावणः
जातिः ➡ अलौकिकचेतनः
Mahabharata
English
Triśiras = Viśvarupa, the son of Tvashṭṛ: V, 229, 234, 236, 243, 249, 251, 266, 270
IX, 1755 (had been slain).
पुराणम्
English
त्रिशिरस् १ / TRIŚIRAS I. A demon who was a friend of rāvaṇa. The khara-dūṣaṇa-triśiras combination led the attack on śrī rāma in the forest of daṇḍaka when lakṣmaṇa cut off the nose and breasts of the demoness śūrpaṇakhā. rāma and lakṣmaṇa killed all the three. triśiras was a powerful fighter and Śrī Rāma's forehead was wounded by an arrow from triśiras. The latter came and fought in a chariot drawn by four horses. He was killed by an arrow from rāma. (sarga 26, araṇya Kāṇḍa, vālmīki rāmāyaṇa).
त्रिशिरस् २ / TRIŚIRAS II (viśvarūpa). Once there was a celebrated prajāpati of name tvaṣṭā. Though he was of a pious nature interested in the welfare of Brahmins, he hated indra. He thought of destroying indra somehow. With that purpose in view he produced by his wife Recanā, a powerful son and named him viśvarūpa. The boy had three heads and so he was called triśiras (Tri=three Śiras--head) also. He could use his three heads for three different purposes at a time. He would drink wine with one head and mutter the veda-mantras by another head and see the world by the third.
Even from boyhood he disliked worldly pleasures and, abandoning even food, started to do penance. During the hot season he would sit amidst fire and during the cold season he would sit in water to do penance. He would stand with his head down and do penance. The penance of triśiras was so severe that indra began to get frightened. He sent celestial maidens to stop the penance but all the attempts proved futile before that great ascetic. Then indra himself riding on airāvata went and killed the sage by his vajrāyudha. indra feared whether triśiras would come to life again and wreak vengeance on him. So he ordered a carpenter standing nearby to bring to him the three heads separated from the body. The carpenter cut off the heads from the body and as each head fell to the ground several kinds of birds were found escaping from it. From the head which used to mutter Vedic mantras rose the Kapiñjala birds
from the head used for drinking wine rose kalapiṅga birds and from the third rose the tittiri birds. When the birds thus rose to the air indra was convinced that triśiras was dead and he went away See under viśvarūpa. (6th skandha, devī bhāgavata).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
त्रिशिरस्
पु०
 त्रीणि शिरांस्यस्य । १ कुवेरे हेमच० । २ राव-णपुत्रभेदे ३ खरसेनापतिभेदे च । त्रिशिरस्के ४ ज्वरे च ।“त्रिशिरस्ते प्रसन्नोऽहं व्येतु ते मज्ज्वराद्भयम्” भाग० १०अ० वाणयुद्धे । अस्य अदन्तत्वमपि “सर्वे सान्ता अदन्ताःस्युः” इत्युक्तेः “स्यरत्रिशिरदूषणमुख्यबन्धून्” भाग० ९ ।१० । १० “ज्वरस्त्रिपादस्त्रिशिराः षड्भुजो नवलोचनः”हरिवं० १८१ अ० । त्रयो वेदाः शिरांसीव यस्य ।५ जैवे रथे
पु०
 । “सबन्धुरस्तस्य रथस्त्रिचक्रस्त्रिवृच्छिरा-स्त्रिशिराश्च त्रिनाभिः” भा० आनु० १९८ अ० । नील-कण्ठस्तु “वृहच्छिराश्चतुरश्वस्त्रिनाभिः” इति पठित्वा“चतुरश्वः कालादृष्टेश्वरेच्छास्वसंकल्पाश्चत्वारोऽश्वा अ-स्येति” व्याचख्यौ । “अतीव हि त्रिशिरसं समुच्छिन्द्यात्कृतत्वरः” कामन्दकी । त्रिशीर्षकादयोऽप्यत्र । तच्चत्रिशूले
न०
 हेमच० ।
Capeller
German
त्रिशिरस् dreiköpfig, -spitzig
männl. N.
Burnouf
French
त्रिशिरस् त्रिशिरस् a. qui a trois têtes. -- S.
m.
 surn. de
Kuvera
np. du fils de Rāvaṇa.
démon de la fièvre.