त्रिवर्ग (trivarga)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 त्रिवर्ग m.
  (-र्गः)
	 1. Three human objects or pursuits as love,  duty,  and
wealth.
	 2. Three conditions of a king or state
 prosperity,  even-
ness,  and decay
 or loss,  gain,  equality,  &c.
	 3. The three qualities
of nature,  purity,  blindness,  and depravity.
	 4. The three myroba-
lans.
	 5. The three spices: see त्रिकटु.
	 6. propriety,  good behavior.
E.
  त्रि three,  and वर्ग a class
 a class or aggregate of three.

Capeller Eng

English

 त्रिवर्ग m.
  any group of three,  esp.
    the three aims
(virtue,  pleasure,  & wealth,  cf.
   चतुर्वर्ग),  the three qualities (cf.  
त्रिगुण),  or the three higher castes. 

Yates

English

 त्रि-वर्ग (र्गः) 1.
m.
  Three human objects
of pursuit,  virtue,  love,  wealth
three conditions
 three qualities.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   त्रिवर्ग  trivarga  m.
   three things

Wilson

English

 त्रिवर्ग
m.
  (-र्गः)
1 Three human objects or pursuits,  as love,  duty,  and wealth.
2 Three conditions of a king or state
 prosperity,  evenness,  and decay
 or
loss,  gain,  equality,  &c.
3 The three qualities of nature,  purity,  blindness,  and depravity.
4 The three myrobalans.
5 The three spices: see त्रिकटु.
6 Propriety,  good behaviour.
E.
  त्रि three,  and वर्ग a class
 a class or aggregate of three.

Monier Williams Cologne

English

 त्रि—वर्ग m.
  the three things,  KātyŚr.
  
 Lāṭy.
  &c.
   (=  -गण,  Mn.
  
 Yājñ.
 
 MBh.
   &c.
  
 =
  -गुण,  L.
 
 the 3 conditions,  ‘progress,  stationariness,  and decline’,  xii,  2664
 the 3 higher castes,  xiii
 =
  -मधुर,  Suśr.
  vi,  41
 =
  -कटु,  L.
 
 =
  -फला,  L.
 )

Apte Hindi

Hindi

त्रिवर्गः
पुं*
  त्रि-वर्गः -
सांसारिक जीवन के तीन पदार्थ

त्रिवर्गः
पुं*
  त्रि-वर्गः -
"तीन स्थितियाँ हानि,  स्थिरता और वृद्धि"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

त्रिवर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧರ್ಮ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮಗಳೆಂಬ ೩ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು
व्युत्पत्तिः - > त्रयाणां धर्मार्थकामानां वर्गः
प्रयोगाः - > "त्रिवर्गपारीणमसौ भवन्तम्"
उल्लेखाः - > भट्टि० २-४६
विस्तारः - > "त्रिवर्गो धर्मकामार्थैः" - अम० ।
त्रिवर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಜನ ಕ್ಷಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಿಗಳೆಂಬ ಮೂರರ ಗುಂಪು
त्रिवर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸತ್ತ್ವ ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸುಗಳೆಂಬ ೩ ಗುಣಗಳ ಗುಂಪು
त्रिवर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತ್ರಿಕಟು /ಶುಂಠಿ ಹಿಪ್ಪಲಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸು ಈ ಮೂರರ ಗುಂಪು
त्रिवर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತ್ರಿಫಲ /ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಅಳಲೆಕಾಯಿ ಮತ್ತು ತಾರೆಕಾಯಿ
विस्तारः - > "त्रिवर्गे धर्मकामार्थे त्रिफलानां कटुत्रिके । वृद्धिस्थानक्षये सत्त्वरजस्तमसि चेष्यते"- मेदि० ।

L R Vaidya

English

 tri-varga {% m. %} 1. the three ends of life,  धर्म,  अर्थ and काम,  K.S.v.38
 2. the three states,  viz.,  क्षय,  स्थान and वृद्धु (in civil polity).

Indian Epigraphical Glossary

English

 tri-varga (SII 1),  the three objects of human life.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
त्रिवर्गा धर्मकामार्थाश्चतुर्वर्गः समोक्षकाः ।
बलतूर्याश्चतुर्भद्रं प्रमादोऽनवधानता ॥ १३८२ ॥
-wordlist-
 
त्रिवर्ग (पुं),  बलतुर्य (पुंब),  धर्म (पुं),  अर्थ (पुं),  काम (पुं),  चतुर्वर्ग (पुं),  चतुर्भद्र (क्ली),  मोक्ष (पुं),  प्रमाद (पुं),  अनवधानता (स्त्री)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 त्रिवर्गः,  पुं,
   (त्रयानां वर्गः समूहः ।) धर्म्म-कामार्थाः । इत्यमरः । २ । ७ । ५८ ॥
 (यथा, महाभारते । १ । १८१ । ३ ।“यो हि कारणतः क्रोधं संजातं क्षन्तुमर्हति ।नालं स मनुजः सम्यक् त्रिवर्गं परिरक्षितुम् ॥
”)त्रिफला । त्रिकटु । (यथा,  सुश्रुते उत्तरतन्त्रे४१ अध्याये ।“भागान् दशैतान् विपचेद्विधिज्ञोदत्त्वा त्रिवर्गं मधुरञ्च कृत्स्नम् ॥
”)वृद्धिस्थानक्षयाः । (यथा,  महाभारते । १२ ।६९ । ६९ ।“त्रिवर्गश्चापि यः प्रोक्तस्तमिहैकमनाः शृणु ।क्षयः स्थानञ्च वृद्धिश्च त्रिवर्गः परमस्तथा ॥
”)सत्त्वरजस्तमांसि । इति मेदिनी । गे,  ३७ ॥
सुनीतिः । इति शब्दरत्नावली ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 त्रिवर्ग पु०
  त्रयाणां धर्म्मार्थकामानां वर्गः । १ धर्म्मार्थकामरू-पेषु पुरुषार्थेषु,  अमरः २ त्रिफलायां,  ३ कटुत्रिके,  मेदिनि०साङ्ख्योक्ते ४ सत्त्वरजस्तमोरूपगुणत्रये । “क्षयःस्थानं चवृद्धिश्च त्रिवर्गो नीतिवेदिनाम्” अमरोक्ते राज्ञामायव्यय-वृद्धिरूपेषु ५ पदार्थेषु च । “त्रिवर्गपारीणमसौ भवन्तम्”भट्टिः । “धर्म्मार्थावुच्यते श्रयः कामार्थौ धर्मएव च ।अर्थ एवेह तु श्रेयस्त्रिवर्ग इति तु स्थितिः” । “तंराजा प्रणयन् सम्यक् त्रिवर्गेणाभिवर्द्धते” मनुः ।

Capeller

German

 त्रिवर्ग m.
  die Dreigruppe,  bes. die drei
Güter (das Gute,  Angenehme und Nützliche
vgl. चतुर्वर्ग) u. die drei oberen
Kasten. 

Burnouf

French

 त्रिवर्ग त्रिवर्ग m.
  les trois conditions,  qualités ou
propriétés [de la chose dont il est question]. Les trois épices,  cf. 
त्रिकटु
		 les trois myrobalans.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.