त्रिपुष्कर (tripuSkara)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Spoken Sanskrit

English

त्रिपुष्कर 	-	 tripuSkara 	-	 adj.
  	-	  3 lakes
त्रिपुष्कर 	-	 tripuSkara 	-	 adj.
  	-	  decorated with 3 lotus flowers

त्रिपुष्कर 	-	  tripuSkara 	-	 adj.
  	-	  3 lakes
वापीह 	-	  vApIha 	-	 m.
  	-	  abandoning lakes
ऊर्व्य 	-	  Urvya 	-	 adj.
  	-	  being in ponds or lakes
सरस्य 	-	  sarasya 	-	 adj.
  	-	  relating to ponds or lakes
सरोज 	-	  saroja 	-	 adj.
  	-	  produced or found in lakes or ponds
सरस्वती 	-	  sarasvatI 	-	 f.
  	-	  region abounding in pools and lakes
सरसिज 	-	  sarasija 	-	 adj.
  	-	  produced or living in lakes or ponds

Monier Williams Cologne

English

 त्रि—पुष्कर mfn.
   decorated with 3 lotus flowers,  Lāṭy.
  ix,  2,  9

 pl.
  ‘the 3 lakes’,  N.
  of a Tīrtha,  Ragh.
  xviii,  30

 त्रि—पुष्कर m.
  N.
  of a man,  Siṃhās. ix,  2/3.

Macdonell

English

 त्रिपुष्कर tri-puṣkara,  a.
  adorned with three 🞄lotuses: pl.
  N. of a sacred bathing-place.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Shabdartha Kaustubha

Kannada

त्रिपुष्कर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂರು ಪುಷ್ಕರಗಳು /ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ಮಿತವಾದ ಒಂದು ತೀರ್ಥ
व्युत्पत्तिः - > त्रयाणां पुष्कराणां समाहारः
त्रिपुष्कर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಧ್ಯಮ ಕನಿಷ್ಠಗಳೆಂಬ ೩ ಮಡುಗಳು
प्रयोगाः - > "वाराः क्रूरास्तिथिर्भद्रा नक्षत्रं भग्नपादकम् । जातेऽत्र जारजो योगो मरणेऽत्र त्रिपुष्करम् ॥"
त्रिपुष्कर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಿಥಿ ವಾರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಒಂದು ಯೋಗ

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 tri-puṣkara,  m. or nt.,  app. a kind of drum (‘having a triple drum-skin’): paṭaha-°ra-nināda-saṃgītiṃ Mv 〔ii.201.20〕 (vs)
 (-ghoṣā) tri°ra-sphoṭika-sāryamāṇāḥ (?mss. °āryamāṇāḥ,  āryanāmā) Mv 〔iii.58.4〕 (vs),  (if the em. is right,  perh. sounds) being emitted with rattle (?sphoṭika) of drums
 or is sphoṭika (unrecorded) another musical instrument?

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 त्रिपुष्कर न०
  त्रयाणां पुष्कराणां समाहारः । १ पुष्करत्रयेब्रह्मकृततीर्थभेदे २ ज्येष्ठमध्यमकनिष्ठभेदेषु त्रिषु पुष्क-राभिधह्रदेषु । ३ नक्षत्रतिथिवारयोगभेदे पु०
  । “वाराःक्रूरास्तिथिर्भद्रा बक्षत्रं भग्नपादकम् । जातेऽत्र जारजोयोगो मरणेऽत्र त्रिपुष्करः” ज्यो० त० । स्वार्थे न अण् ।त्रैपुष्करोऽप्यत्र पु०
  “भद्रातिथोरविजभूतनयार्कवारेद्वीशार्यमाजचरणादितिवह्निवैश्वे । त्रैबुष्करो भवतिमृत्युविनाशवृद्धौ त्रैगुण्यदो द्विगुणकृद्धसुतर्क्षचान्द्रे”मु० चि० ।“अथ त्रिपुष्करयोगं सफलं वसन्ततिलकयाहभद्रेति भद्रासंज्ञिका तिथिः द्वितीया सप्तमी द्वादशीतथा शनिभौमसूर्य्यवारेषु तथाद्वीशं विशाखा अर्घमो-त्तराफाल्गुनी अजचरणः पूर्वाभाद्रपदा अदितिःपुनर्वसुः वह्निः कृत्तिका विश्वमुत्तराषाढा एषु षट्सु नक्ष-त्रेषु उक्ततिथिवारनक्षत्ररूपे विशिष्टयोगे सतित्रिपुष्कर एव त्रैपुष्करः प्रज्ञादिभ्यश्चेति स्वार्थेऽण् । त्रि-पुष्करयोगो भवतीत्यर्थः कीदृशः । मृत्युविनाशवृद्धौ-त्रैगुण्यदः तद्दिने यदि कश्चिन् म्रियेत तदा तदीयास्तत्सहितास्त्रयो म्रियेरन् यदि किञ्चिद्वस्तु विनष्टं तदातस्य वस्तुत्रयनाशः तथा किञ्चिद्वस्तु लब्धं तदा त्रिगुण-तद्वस्तुलामः इत्यर्थः उक्तञ्च वसिष्ठेन । “रविरविजभौमवारे भद्रायां विषमपादमृक्षञ्चेत् । त्रैपुष्कराख्य-योगः त्रिगुणफ्लो यमलभैर्द्विगुणः” । नारदेनापि ।“अर्कार्किभौमवारे चेद्भद्रायां विषमाङ्घ्रिभम् । त्रिपुष्करःत्रिगुणदोद्विगुणो यमलाङ्घ्रिभे” । अत्र यस्मिन्नक्षत्रेप्रथमपादान्ते तृतीयपादान्ते वा राशिसमाप्तिस्तद्विष-मपादमृक्षमुच्यते तदेव स्पष्टं द्वीशार्यमेत्यादिनोपनिबद्धम्अथ वासवोधनिष्ठा तक्षा चित्रा चान्द्रं मृगः एतानिभानि भद्रास्तिथयः रविजभूतनयार्कवाराश्च अत्रापिविशिष्टयोगे सति द्विपुष्करनामायोगो भवति तत्फलंमृत्युविनाशवृद्धौ द्वैगुण्यकृत् मृते नष्टे वृद्धौ द्विगुणतांकरोतीत्यर्थः “द्विगुणो यमलाङ्घ्रिभे” इत्युक्तेः यन्नक्षत्रेद्वितीयचरणान्ते राशिसमाप्तिस्तद्यमलाङ्घ्रिभं तच्च मृग-चित्राधनिष्ठारूपमेव । अथ दैवात्त्रिपुष्करादिके तिथि-वारनक्षत्रात्मके विशिष्टयोगे सति कस्यचिन्मरणसम्भव-स्तदा तद्दोषशान्त्यर्थं दानं विधेयं यथाह वसिष्ठं “त्रि-तयं गवां हि दद्याद्दोषस्यापनुत्तये विद्वान् । द्वितयंद्विपुष्करेऽपि च तिलपिष्टैर्विप्रमुख्येभ्यः” । द्वितयं गवा-मिति शेषः अत्र तिथिवाराभावे केवलं विषसाङ्घ्रि-भे यमलाङ्घ्रिभे वा मरणसम्भवे दोषो नास्तीत्यर्थः ।अमुमर्थं स्पष्टमाह नारदः “प्रदद्याद्दोषनाशाय गोत्रयंमूल्यमेव वा । द्विपुष्करे द्वय दद्यान्न दोषस्त्वृक्षमात्रतः”इति । अत्र त्रिपुष्करयोगे क्वचिद्वृहस्पतिवारो-ऽप्युक्तः यथाह कश्यपः “भद्रा तिथिः शनीज्यारवारेचेद्विषमाङ्घ्रिभम् । त्रिपुष्करं त्रिगुणदं द्विगुणं द्व्य-ङ्घ्रिभे मृताविति” इदमेव दृष्ट्वा श्रीपतिनाप्युक्तम् ।“विषमचरणं धिष्ण्यं भद्रा तिथिर्यदि जायते सुरगुरुश-निक्ष्मापुत्राणां कथञ्चन वासरे । मुनिभिरुदितः सोऽयंयोगः त्रिपुष्करसंज्ञितः त्रिगुणफलदो वृद्धौ नष्टे हृतेच मृतेऽपि वा” । अस्य पूर्बोक्तवाक्यस्य चैकवाक्यतां देवाःकर्तुभर्हन्ति । कश्यपवाक्ये मृताविति पदोपादानान्म-रण एवायं विचारो न तु नष्टे घृद्धौ च यदुक्तं ब्रह्म-पुराणेऽपि “धनिष्ठापञ्चके जीवो मृतो यदि कथञ्चन ।त्रिपुष्करे याम्यभे च कुलजान्मारयेत् ध्रुवम् । तदनि-ष्टविनाशार्थं विधानं समुदीरयेदिति” पी० धा० ।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.