| YouTube Channel

त्रिपाद् (tripAd)

 
शब्दसागरः
English
त्रिपाद्
m.
 (-पाद्)
1. A name of VISHNU.
2. Fever, (personified.)
E.
 त्रि
three, and पाद foot or part, three-footed, alluding to VISHNU'S
three steps which paced the universe
and the demon of fever is
described in the Puranas, with three feet, and three heads, allud-
ing probably to its three stages of cold, hot, and sweating.
Wilson
English
त्रिपाद्
m.
 (-पाद्)
1 A name of VIṢṆU.
2 Fever, (personified.)
E.
 त्रि three, and पाद foot or part
three-footed, alluding to
VIṢṆU'S three steps which paced the universe
and the demon of fever is
described in the Purāṇas, with three feet, and three heads, alluding
probably to its three stages of cold, hot, and sweating.
Monier Williams Cologne
English
त्रि—पाद् See -प॑द्
Shabdartha Kaustubha
Kannada
त्रिपाद्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಮಾತ್ಮ /ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ
त्रिपाद्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಧರ್ಮರೂಪವಾದ ವೃಷಭ
प्रयोगाः - > "राघवः शिथिलं तस्थौ भुवि धर्मस्त्रिपादिव"
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
नारायणे तीर्थपादः पुण्यश्लोको वलिंदमः ।
उरुक्रमोरुगायौ च तमोघ्नः श्रवणोऽपि च ॥ ६३ ॥
उदारथिर्लतापर्णः समुद्रः पांसुजालिकः ।
चतुर्व्यूहो नवव्यूहो नवशक्तिः प्रगण्डजित् ॥ ६४ ॥
द्वादशमूलः शतको दशावतार एकदृक् ।
हिरण्यकेशः सोमोऽहिस्त्रिधामा त्रिककुन्त्रिपात् ॥ ६५ ॥
मानंजरः पराविद्धः पृश्निगर्भोऽपराजितः ।
हिरण्यनाभः श्रीगर्भो वृषोत्साहः सहस्रजित् ॥ ६६ ॥
उर्ध्वकर्मा यज्ञधरो धर्मनेमिरसंयुतः ।
पुरुषो योगनिद्रालुः खण्डास्यः शलकाजितौ ॥ ६७ ॥
कालकुण्ठो वरारोहः श्रीकरो वायुवाहनः ।
वर्धमानश्चतुर्दंष्ट्रो नृसिंहवपुरव्ययः ॥ ६८ ॥
कपिलो भद्रकपिलः सुषेणः समितिंजयः ।
क्रतुधामा वासुभद्रो बहुरूपो महाक्रमः ॥ ६९ ॥
विधाताधार एकाङ्गो वृषाक्षः सुवृषोऽक्षजः ।
रन्तिदेवः सिन्धुवृषो जितमन्युर्वृकोदरः ॥ ७० ॥
बहुशृङ्गो रत्नबाहुः पुष्पहासो महातपाः ।
लोकनाभः सूक्ष्मनाभो धर्मनाभः पराक्रमः ॥ ७१ ॥
पद्महासो महाहंसः पद्मगर्भः सुरोत्तमः ।
शतवीरो महामायो ब्रह्मनाभः सरीसृपः ॥ ७२ ॥
वृन्दाङ्कोऽधोमुखो धन्वी सुधन्वा विश्वभुक्स्थिरः ।
शतानन्दश्चरुश्चापि यवनारिप्रमर्दनः ॥ ७३ ॥
यज्ञनेमिर्लोहिताक्ष एकपाद्द्विपदः कपिः ।
एकशृङ्गो यमकील आसन्दः शिवकीर्तनः ॥ ७४ ॥
शद्रुर्वंशः श्रीवराहः सदायोगी सुयामुनः ।
-wordlist-
तीर्थपाद (पुं), पुण्यश्लोक (पुं), बलिन्दम (पुं), उरुक्रम (पुं), उरुगाय (पुं), तमोघ्न (पुं), श्रवण (पुं), उदारथि (पुं), लतापर्ण (पुं), सुभद्र (पुं), पांशुजालिक (पुं), चतुर्व्यूह (पुं), नवव्यूह (पुं), नवशक्ति (पुं), षडङ्गजित् (पुं), द्वादशमूल (पुं), शतक (पुं), दशावतार (पुं), एकदृश् (पुं), हिरण्यकेश (पुं), सोम (पुं), अहि (पुं), त्रिधामन् (पुं), त्रिककुद् (पुं), त्रिपाद् (पुं), मानञ्जर (पुं), पराविद्ध (पुं), पृश्निगर्भ (पुं), अपराजित (पुं), हिरण्यनाभ (पुं), श्रीगर्भ (पुं), वृषोत्साह (पुं), सहस्रजित् (पुं), ऊर्ध्वकर्मन् (पुं), यज्ञधर (पुं), धर्मनेमि (पुं), असंयुत (पुं), पुरुष (पुं), योगनिद्रालु (पुं), खण्डास्य (पुं), शलिक (पुं), अजित (पुं), कालकुण्ठ (पुं), वरारोह (पुं), श्रीकर (पुं), वायुवाहन (पुं), वर्धमान (पुं), चतुर्दंष्ट्र (पुं), नृसिंहवपुस् (पुं), अव्यय (पुं), कपिल (पुं), भद्रकपिल (पुं), सुषेण (पुं), समितिञ्जय (पुं), क्रतुधामन् (पुं), वासुभद्र (पुं), बहुरूप (पुं), महाक्रम (पुं), विधातृ (पुं), धार (पुं), एकाङ्ग (पुं), वृषाक्ष (पुं), सुवृष (पुं), अक्षज (पुं), रन्तिदेव (पुं), सिन्धुवृष (पुं), जितमन्यु (पुं), वृकोदर (पुं), बहुशृङ्ग (पुं), रत्नबाहु (पुं), पुष्पहास (पुं), महातपस् (पुं), लोकनाभ (पुं), सूक्ष्मनाभ (पुं), धर्मनाभ (पुं), पराक्रम (पुं), पद्महास (पुं), महहंस (पुं), पद्मगर्भ (पुं), सुरोत्तम (पुं), शतवीर (पुं), महामाय (पुं), ब्रह्मनाभ (पुं), सरीसृप (पुं), वृन्दाङ्क (पुं), अधोमुख (पुं), धन्विन् (पुं), सुधन्वन् (पुं), विश्वभुज् (पुं), स्थिर (पुं), शतानन्त (पुं), शरु (पुं), यवनारि (पुं), प्रमर्दन (पुं), यज्ञनेमि (पुं), लोहिताक्ष (पुं), एकपाद् (पुं), द्विपद (पुं), कपि (पुं), एकशृङ्ग (पुं), यमकील (पुं), आसन्द (पुं), शिवकीर्तन (पुं), शद्रु (पुं), वंश (पुं), श्रीवराह (पुं), सदायोगिन् (पुं), सुयामुन (पुं)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
त्रिपाद्
पु०
 त्रयः पादा अस्य संख्यापूर्वत्वादन्त्यलोपः । १ त्रिवि-क्रमे २ विष्णौ तस्य तथात्वकथा यथा “भूयश्चैवाव्रवीदेनंवामनं वटुरूपिणम् । स्वल्पैः स्वल्पमते! किन्ते पादैस्त्रि-भिरनुत्तमम् । कृत्स्नां ददामि ते विप्र! पृथिवीं सागरै-र्वृताम्” वामन उवाच “न पृथ्वीं कामये कृत्स्नांसन्तुष्टोऽस्मि पदैस्त्रिभिः । एष एव रुचिष्यो मे वरोदानवसत्तम!” वैशम्पायन उवाच “तथाऽस्त्वितिबलिः प्रोच्य स्पर्शयामास दानवः । पदानि त्रीणिदेवाय विष्णवेऽमिततेजसे । तोये तु पतिते हस्तेवामनोऽभूदवामनः । सर्वदेवमयं रूपं दर्शयामास वै प्रभुः ।भूः पादौ द्यौः शिरश्चास्य चन्द्रादित्यौ च चक्षुषी । पा-दाङ्गल्यः पिशांचाश्च हस्ताङ्गुल्यश्च गुह्यकाः” हरिवं०२६२ अ० “तस्य विक्रमतो भूमिं चन्द्रादित्यौ स्तना-न्तरे । नभः प्रक्रममाणस्य पादमूले व्यवस्थितौ । वि-ष्णोरमितवीर्य्यस्य वदन्त्येवं द्विजातयः” २६३ अ०“क्षितिं पदैकेन बलेर्विचक्रमे नभः शरीरेण दिशश्चबाहुभिः । पदं द्वितीयं क्रमतस्त्रिपिष्टपं न वै तृतीयायतदीयमण्वपि । उरुक्रमस्याङ्घ्रिरुपर्य्युपर्य्यथो महर्ज-नाभ्यां तपसः परङ्गतः” भाग० ८ । २० । २६ “बलि-रुवच “यद्युत्तमश्लोक! भवन् ममेरितं वचो व्यलीकंसुरवर्य्य! मन्यते । करोम्यृतं तन्न भवेत् प्रलम्भनं पदंतृतीयं कुरु शीर्ष्णि मे निजम्” ८ । २२ । ३ । “इदं विष्णु-र्विचक्रमे त्रेधा निदधे पदम् । समूढमस्य पांसुरे” ऋ०१ । २२ । १७ । ३ परमेश्वरे च त्रिपादशब्दे छा० उ० वाक्यंदृश्यम् । ४ त्रेतायुगधर्मरूपे वृषे “राघवः शिथिलंतस्थौ भुवि धर्मस्त्रिपादिव” रघु० ।
Burnouf
French
त्रिपाद् त्रिपाद्
m.
 le dieu aux trois pas, c-à-d. Viṣṇu
[allusion aux 3 stations du Soleil].