| YouTube Channel

त्रिदिव (tridiva)

 
शब्दसागरः
English
त्रिदिव mn. (-वः-वं)
1. Swarga or paradise.
2. Sky, atmosphere, heaven.
f.
 (-वा) The name of a river.
E.
 त्रि the three, BRAMHA, VISHNU,
and SIVA, दिव् to sport, affix क
the place where these three gods
take divine pleasure.
Capeller Eng
English
त्रिदिव॑
n.
 the third
i.e.
 highest heaven (in Veda always
w.
gen.
 दिव॑स्).
Yates
English
त्रि-दिव (वः-वं) 1.
m.
n.
 Paradise
sky.
f.
 (वा) Name of a river.
Wilson
English
त्रिदिव
mn. (-वः-वं)
1 Svarga or paradise.
2 Sky, atmosphere, heaven.
f.
 (-वा) The name of a river.
E.
 त्रि the three, BRAHMA, VIṢṆU, and ŚIVA, दिव to sport, affix
क
the place where these three gods take divine pleasure.
Monier Williams Cologne
English
त्रि—दिव॑
n.
 (m. ,
L.
 ) the 3rd or most sacred heaven, heaven (in general),
RV.
 ix, 113, 9 &
AV.
 (with
gen.
 दिव॑स्),
GopBr.
PraśnUp.
Mn.
&c.
Macdonell
English
त्रिदिव tri-divá,
n.
 third (= highest) heaven, 🞄always with g. divaḥ (V.)
heaven (C.)
-gata, 🞄pp. gone to heaven, dead
-īśvara,
m.
 ep. of 🞄Indra
-okas,
m.
 inhabitant of heaven, god.
Apte Hindi
Hindi
त्रिदिवम्
नपुं*
 त्रि-दिवम् -
स्वर्ग
त्रिदिवम्
नपुं*
 त्रि-दिवम् -
"आकाश, पर्यावरण"
त्रिदिवम्
नपुं*
 त्रि-दिवम् -
प्रसन्नता
Shabdartha Kaustubha
Kannada
त्रिदिव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವಲೋಕ /ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ
निष्पत्तिः - > "घञ्"(३-३-१२१)
व्युत्पत्तिः - > त्रयः ब्रह्मविष्णुरुद्राः दीव्यन्त्यत्र । तृतीया द्यौः लोक इति वा
प्रयोगाः - > "प्रभामहत्या शिखयेव दीपस्त्रिमार्गयेव त्रिदिवस्य मार्गः"
उल्लेखाः - > कुमा० १-२८
त्रिदिव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಕಾಶ
विस्तारः - > "त्रिदिवौ गगनस्वर्गौ" - नानार्थर० ।
त्रिदिव
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುಖ
L R Vaidya
English
tri-diva {% n. %} 1. the heaven, त्रिदिवमुद्धृतदानवकंटकम् Sak.vi., Sis.i.36
2. sky, atmosphere
3. happiness.
Bopp
Latin
त्रिदिव n. (DVIGU. gr. 674. e त्रि et दिव coelum, tres
coeli) Indri coelum. IN. 4. 6. cf. त्रिपिष्टप.
Lanman
English
tri-divá, n. the triple or third i. e. highest
heaven. [dív, 1315c: 1312^3.]
Sanskrit Tibetan
Tibetan
skabs gsum pa
त्रिदिव / त्रिदश
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्वर्गस्त्रिविष्टपं द्योदिवौ भुविस्तविषताविषौ नाकः ।
गौस्त्रिदिवमूर्ध्वलोकः सुरालयस्तत्सदस्त्वमराः ॥ ८७ ॥
देवाः सुपर्वसुरनिर्जरदेवतर्भुबर्हिर्मुखानिमिषदैवतनाकिलेखाः ।
वृन्दारकाः सुमनसस्त्रिदशा अमर्त्याः स्वाहास्वधाक्रतुसुधाभुज आदितेयाः ॥ ८८ ॥
गीर्वाणा मरुतोऽस्वप्ना विबुधा दानवारयः ।
-wordlist-
स्वर्ग (पुं), त्रिविष्टप (पुं), द्यो (स्त्री), दिव् (स्त्री), भुवि (स्त्री), तविष (पुं), ताविष (पुं), नाक (पुं), गो (स्त्री), त्रिदिव (क्ली), ऊर्ध्वलोक (पुं), सुरालय (पुं), अमर (पुं), देव (पुं), सुपर्वन् (पुं), सुर (पुं), निर्जर (पुं), देवता (पुं), ऋभु (पुं), बर्हिर्मुख (पुं), अनिमिष (पुं), दैवत (पुं), नाकिन् (पुं), लेख (पुं), वृन्दारक (पुं), सुमनस् (पुं), त्रिदश (पुं), अमर्त्य (पुं), स्वाहाभुज् (पुं), स्वधाभुज् (पुं), क्रतुभुज् (पुं), आदितेय (पुं), गीर्वाण (पुं), मरुत् (पुं), अस्वप्न (पुं), विबुध (पुं), दानवारि (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
स्वर्
स्वर्, स्वर्ग, सुरसद्मन्, त्रिदशावास, त्रिविष्टप, त्रिदिव, द्यो, गो, अमर्त्यभुवन, नाक, ऊर्ध्वलोक
स्वः स्वर्गः सुरसद्म त्रिदशावासस्त्रिविष्टपं त्रिदिवम् ।
द्यौर्गौरमर्त्यभुवनं नाकः स्यादूर्ध्वलोकश्च ॥ ३ ॥
verse 1.1.1.3
page 0001
Mahabharata
English
Tridiva (“heaven”): I, 161 (ºsthaṃ Dhanañjayaṃ), †1258, 1539, †1545, 1638, 2829, 3107 (ºaukasāṃ), 4180 (do.), 8474
III, 1662 (ºnivāsināṃ), 1805, 1809 (rakshitā…tºṃ Maghavān iva), †1878 (ºgatāḥ), 2229, †8713, 8766, 9906, 9913, 9919, 9921, 10947, 10954, 11807 (saṃprāptas tºe rājyaṃ Vṛtrahā), 11932, 12014, 12156 (ºaukasāṃ), 12533, 13247, 14152, 14369 (ºvāsinaḥ), 14464 (ºṃ Kṛttikā gatāḥ), 14556 (ºaukasaḥ), 16690, 16959
IV, 192
V, 271, 279, 293 (ºaukasaḥ), †802, 2352 (pātayet tºād devān), 3583 (ºaukasāṃ), 4180, 4603 (iva), †5533 (do.), †5576 (do.)
VII, 1484
VIII, 1530 (ºaukasaḥ), 1551 (ºaukasāṃ), †1740 (iva), 2201
IX, 1756, 2099 (ºaukasāṃ), 2101, 2111 (ºaukasaḥ), 2293, 2300, 2444, 2792, 2821, 2983, 3011, 3014, 3022
X, †566
XI, 262 (ºaṅgatāḥ), XII, 330 (Śakrasya), 1186, 1403 (yathendras tºṃ, sc. pālaya), 1508 (ºāc cyutaḥ, sc. Kṛshṇa), 3027 (ºaṅgama), 7349, 13021 (ºaukasaḥ), 13098 (ºaukaḥsu), 13296 (ºaukasaḥ), 13796 (ºaṅgatāḥ), 13920 (ºaṅgataḥ)
XIII, 581, †1844, 2951, 3327 (only B.), 3673, 4747, 4748, 4750, 5198, 6262, 6277, 6442 (ºālaye), 7144 (ºaukasaḥ), 7289 (do.)
XIV, 246, 1053 (ºgāḥ)
XV, 339, 341
XVII, 106 (ºālayān)
XVIII, 120 (ºālayaiḥ).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
त्रिदिवः,
पुं,
 (त्रयो ब्रह्मविष्णुरुद्रा दीव्यन्त्यत्रेति ।दिव + “हलश्च ।” ३ । २ । १२१ । इति घञ् ।संज्ञापूर्व्वकत्वात् न गुणः । यद्वा, दीव्यन्तीतिदिवाः । इगुपधज्ञेति कः । त्रयः सत्त्वरजस्तमो-रूपाः दिवाः क्रीडका विलासका इत्यर्थः यत्र ।“तृतीया द्यौस्त्रिदिवः । घञर्थे कविधानं वृत्ति-विषये संख्याशब्दस्य पूरणार्थत्वं त्रिभागवत् ।”इति शिशुपालवधटीकायां मल्लिनाथः । १ ।३६ ।) स्वर्गः । इत्यमरः । १ । १ । ६ ॥
(यथा, मनुः । ९ । २५३ ।“रक्षणादार्य्यवृत्तानां कण्टकानाञ्च शोधनात् ।नरेन्द्रास्त्रिदिवं यान्ति प्रजापालनतत्पराः ॥
”)क्ली, आकाशः । इति हेमचन्द्रः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
त्रिदिव
पु०
 त्रयो ब्रह्मादयो दीव्यन्त्यत्र घञर्थे आधारे क, त्रिधा सत्त्वादिभेदेन दीव्यन्ति प्रकाशन्तेऽत्र दिव--क वातृतीया द्यौः वृत्तिविषये संख्याशब्दस्य पूरणार्थत्वात्पृषो० । लोकात् पुंस्त्वम् । १ स्वर्गे, अमरः २ आकाशे, हेमच० । ३ नभसि ४ सुखे
न०
 शब्दार्थचि० । ५ नदीभेदेस्त्री मेदि० । “न हीष्टमस्य त्रिदिवेऽपि भूपतेः” । “त्रि-दिवस्थेष्वपि निस्पृहोऽभवत्” । “देवादिनाम त्रिदिवेऽपियस्य” रघुः । “अमूं किल त्वं त्रिदिवादवातरः” माघः ।
Capeller
German
त्रिदिव॑
n.
 der dritte (höchste) Himmel.
Grassman
German
tri-divá, n., der dritte, d. h. höchste Himmelsraum [von trí und dív].
-é {825, 9} trināké 〰 divás.
Burnouf
French
त्रिदिव त्रिदिव
n.
 (दिव) le triple ciel, le ciel d'Indra,
le paradis.
Par ext. le ciel, l'atmosphère. -- F. np. de rivière.
त्रिदिवेश
m.
 (ईश) dieu du ciel.