| YouTube Channel

त्रसी (trasI)

 
Shabdartha Kaustubha
Kannada
त्रसी - उद्वेगे (वा दिवा० पर० अक० से०) त्रस्यति
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಭಯಪಡು /ಹೆದರು
प्रयोगाः - > "ततो रामेति चक्रन्दुस्त्रेसुः परिदिदेविरे"
उल्लेखाः - > भट्टि० १४-४८
त्रसी - उद्वेगे (वा दिवा० पर० अक० से०) त्रस्यति
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಕಳವಳಗೊಳ್ಳು /ಗಾಬರಿಪಡು
प्रयोगाः - > "अधर्मान्नात्रसः पाप लोकवादान्न चाबिभेः"
उल्लेखाः - > भट्टि० ७-३४
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
त्रस्
मूलधातुः:
त्रसी
धात्वर्थः:
उद्वेगे
गणः:
दिवादिः
कर्मकत्वं:
अकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
त्रस्यति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
त्रसीँ त्रसी उद्वेगे
- त्रस्यति त्रसति तत्रास तत्रसतुः त्रेसतुः त्रस्तः त्रस्तवान् 11
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
त्रसीँ त्रसी उद्वेगे
-(अर्थविवरणम्) उद्वेगो भयम्
वा भ्राशाभ्लाश (3170) इति वा श्यन्-त्रसति, त्रस्यति वा जॄभ्रमुत्रसाम् (64124) लिट्येत्त्वाभ्यासलोपौ-त्रेसुः, तत्रसुः त्रसिगृधि (32140) इति क्नुः-त्रस्नुः चुरादौ त्रस धारणे (10194 पाठा0) त्रासयति 9
धातुवृत्तिः
Sanskrit
त्रसीँ त्रसी (अर्थः) उद्वेगे
( त्रस्यति, त्रसति, ) "वा भ्राश'' इति श्यन्विषये पक्षे शप् ( तत्रास, तत्रसतुः, त्रेसतुः, तत्रसिथ, ) "वा जॄभ्रमुत्रसाम्'' इति किति लिट थलि सेटि एत्वाभ्यासलोपविकल्पः ( त्रसिता त्रसिष्यति त्रस्यतु, त्रसतु, अत्रस्यत्, अत्रसत् त्रस्येत्, त्रसेत् ) आशिषि ( त्रस्यात् अत्रासीत्, अत्रसीत् तित्रसिषति तत्रास्यते तात्रस्ति तात्रसीतित्रासयति अतित्रसत् त्रस्नुः) "त्रसिगृधि'' इत्यादिना क्नुः ( त्रस्तः, त्रस्तवान् ) ईदित्त्वादनिट्त्वम् ( तरङ्गापत्रस्तः ) "अपेतापोढ'' इति पञ्चमीसमासः ( त्रासः ) घञ् रत्नदोषो भयं त्रस धारणे चुरादौ 10
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“त्रसी उद्वेगे”@} 2 उद्वेगः = भयम् इति क्षीरस्वामी।
‘त्रसति त्रस्यतीत्येवमुद्वेगार्थे तु वा श्यनि।।’ 3 इति देवः।
त्रासकः-सिका, त्रासकः-सिका, तित्रसिषकः-षिका, तात्रसकः-सिका
त्रसिता-त्री, त्रासयिता-त्री, तित्रसिषिता-त्री, तात्रसिता-त्री
4 5 त्रस्यन्- 6 त्रसन्-न्ती, त्रासयन्-न्ती, तित्रसिषन्-न्ती
-- त्रसिष्यन्-न्ती-ती, त्रासयिष्यन्-न्ती-ती, तित्रसिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- त्रासयमानः, त्रासयिष्यमाणः, -- तात्रस्यमानः, तात्रसिष्यमाणः
7 सुत्रः-सुत्रसौ-सुत्रसः
-- -- -- 8 त्रस्तम्, 9 तरङ्गापत्रस्तः-त्रस्तवान्, त्रासितः, तित्रसिषितः, तात्रसितः-तवान्
त्रसः, वित्रासी, 10 तत्रसिवान्-त्रेसिवान्, 11 त्रस्नुः, 12 त्रासः, तित्रसिषुः, तात्रसः
त्रसितव्यम्, त्रासयितव्यम्, तित्रसिषितव्यम्, तात्रसितव्यम्
त्रसनीयम्, त्रासनीयम्, तित्रसिषणीयम्, तात्रसनीयम्
त्रास्यम्, त्रास्यम्, तित्रसिष्यम्, तात्रस्यम्
ईषत्त्रसः-दुस्त्रसः-सुत्रसः
-- -- त्रस्यमानः, त्रास्यमानः, तित्रसिष्यमाणः, तात्रस्यमानः
13 त्रासः, त्रासः, तित्रसिषः, तात्रसः
त्रसितुम्, 14 त्रासयितुम्, तित्रसिषितुम्, तात्रसितुम्
त्रस्तिः, त्रासना, तित्रसिषा, तात्रसा
त्रसनम्, त्रासनम्, तित्रसिषणम्, तात्रसनम्
त्रसित्वा, त्रासयित्वा, तित्रसिषित्वा, तात्रसित्वा
प्रत्रस्य, प्रत्रास्य, प्रतित्रसिष्य, प्रतात्रस्य
त्रासम् २, त्रसित्वा २, त्रासम् २, त्रासयित्वा २, तित्रसिषम् २, तित्रसिषित्वा २, तात्रसम्
तात्रसित्वा २। 15
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(७९०)
02
=>
(४-दिवादिः-१११७। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। १९१)
04
=>
[पृष्ठम्०७०५+ २७]
05
=>
[[१। ‘वा भ्राशभ्लाशभ्रमुक्रमुक्लमुत्रसित्रुटिलषः’ (३-१-७०) इति श्यन्विकल्पः। तेन रूपद्वयम्। प्राप्तविभाषेयम्, तेन पक्षे शप् भवति।]]
06
=>
[[आ। ‘उपेक्षिता देवगणैस्त्रसद्भिर्निशाचरैर्वीतभयैर्निकृत्ताः।’ भ। का। ११। ४३।]]
07
=>
[[२। क्विपि, सकारस्य रुत्वविसर्गौ भवतः।]]
08
=>
[[३। ‘श्वीदितो निष्ठायाम्’ (७-२-१४) इति इण्णिषेधः।]]
09
=>
[[४। ‘अपेतापोढमुक्तपतितापत्रस्तैरल्पशः’ (२-१-३८) इति समासः।]]
10
=>
[[५। क्वसौ ‘वा जॄभ्रमुत्रसाम्’ (६-४-१२४) इति एत्वाभ्यासलोपः। छान्दसोऽपि क्वसुर्भाषायामपि प्रयुज्यत इत्यसकृत् प्रमाणप्रदर्शनपूर्वकमुक्तम्।]]
11
=>
[[६। ‘त्रसिगृधिधृषिक्षिपेः क्नुः’ (३-२-१४०) इति ताच्छीलिकः क्नुप्रत्ययः। ‘नेड् वशि कृति’ (७-२-८) इतीण्णिषेधः।]]
12
=>
[[B। ‘अथानुकूलश्रवणप्रतीतामत्रस्नुभिर्मुक्तधुरं तुरङ्गैः।’ रघुवंशे १४। ४७।]]
13
=>
[[७। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञ्। त्रासः = भयम्, मणिदोषो वा।]]
14
=>
[[C। ‘फणावतस्त्रासयितुं रसायास्तलं विविक्षन् इव पन्नगारिः।।’ शि। व। ३। २३।]]
15
=>
[पृष्ठम्०७०६+ २५]