| YouTube Channel

त्रपयितुम् (trapayitum)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“त्रपूष् लज्जायाम्”@} 2 घटादिः।
त्रापकः-पिका, 3 त्रपकः-पिका, 4 त्रापकः-पिका, 5 तित्रपिषकः-षिका, 6 तित्रप्सकः-प्सिका, 7 तात्रपकः-पिका
त्रपिता-त्रप्ता-त्री, त्रपयिता-त्री, तित्रपिषिता-तित्रप्सिता-त्री, तात्रपिता-त्री
-- त्रपयन्-न्ती, त्रपयिष्यन्-न्ती-ती
-- -- त्रपमाणः, त्रपयमाणः, तित्रपिषमाणः-तित्रप्समानः, तात्रप्यमानः
त्रपिष्यमाणः-त्रप्स्यमानः, त्रपयिष्यमाणः, तित्रपिषिष्यमाणः-तित्रप्सिष्यमाणः, तात्रपिष्यमाणः
त्रपू-त्रपौ-त्रपः
-- -- -- 8 त्रप्तम्-त्रप्तः-त्रप्तवान्, त्रपितः, तित्रपिषितः-तित्रप्सितः, तात्रपितः-तवान्
त्रपः, 9 अपत्रपिष्णुः 10, 11 त्रेपिवान्, त्रपः, तित्रपिषुः-तित्रप्सुः
तात्रपः
त्रपितव्यम्-त्रप्तव्यम्, त्रपयितव्यम्, तित्रपिषितव्यम्-तित्रप्सितव्यम्, तात्रपितव्यम्
त्रपणीयम्, त्रपणीयम्, तित्रपिषणीयम्-तित्रप्सनीयम्, तात्रपणीयम्
12 त्राप्यम्, त्रप्यम्, तित्रपिष्यम्-तित्रप्स्यम्, तात्रप्यम्
ईषत्त्रपः-दुस्त्रपः-सुत्रपः
-- -- त्रप्यमाणः, त्रप्यमाणः, तित्रपिष्यमाणः-तित्रप्स्यमानः, तात्रप्यमाणः
त्रापः, त्रपः, तित्रपिषः-तित्रप्सः, तात्रपः
त्रपितुम्-त्रप्तुम्, त्रपयितुम्, तित्रपिषितुम्-तित्रप्सितुम्, तात्रपितुम्
13 त्रपा, त्रपणा, तित्रपिषा-तित्रप्सा, तात्रपा
त्रपणम्, त्रपणम्, तित्रपिषणम्-तित्रप्सनम्, तात्रपणम्
त्रपित्वा-त्रप्त्वा, त्रपयित्वा, तित्रपिषित्वा-तित्रप्सित्वा, तात्रपित्वा
14 अपत्रप्य, 15 अपत्रपय्य, प्रतित्रपिष्य-प्रतित्रप्स्य, प्रतात्रप्य
त्रापम् २, त्रपित्वा २, त्रप्त्वा २, 16 त्रपम् २ -त्रापम् २, त्रपयित्वा २, तित्रपिषम् २ -तित्रप्सम् २, तित्रपिषित्वा २ -तित्रप्सित्वा २, तात्रपम् २
तात्रपित्वा २
17 इत्यादिना उप्रत्ययः।
अग्निं दृष्ट्वा त्रपते = लज्जते इव इति त्रपु = सीसम्।]] त्रपु।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७८७)
02
=>
 (१-भ्वादिः। ३७४। अक। वेट्। आत्म।)
03
=>
 [[१। भोजमतेनास्य धातोः घटादिषु पाठः। तदानीं ‘घटादयो मितः’ (ग। सू। भ्वादौ) इति मित्त्वात्, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाह्रस्वः। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[२। भोजाद् अन्येषां सर्वेषां मतेनास्य धातोः घटादिपाठो न। तदानीं मित्त्वा- भावेनोपधाह्रस्वाभावे रूपमेवम्। एवं तृजादिष्वपि त्रापयिता-त्री इत्यादीनि रूपाण्यूह्यानि।]]
05
=>
 [[३। ऊदित्त्वेन, ‘स्वरतिसूतिसूयतिधूञूदितो वा’ (७-२-४४) इति बलाद्यार्धधातुकेषु इड्विकल्पः। इट्पक्षे रूपमेवम्। इडभावपक्षे तित्रप्सकः इत्यादीनि रूपाणि, इति ज्ञेयम्। तव्यदादिप्रत्ययेष्वप्येवमिड्विकल्पो ज्ञेयः।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०७०३+ २५]
07
=>
 [[१। यङन्ते, ‘दीर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इत्यभ्यासस्य दीर्घः। एवं सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
08
=>
 [[२। ऊदित्त्वेनेड्विकल्पनात्, निष्ठायाम्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति इण्णिषेधः।]]
09
=>
 [[३। ‘अलङ्कृञ्निराकृञ्प्रजनोत्पचोत्पतोन्मदरुच्यपत्रपवृतु--’ (३-२-१३६) इत्यादिना तच्छीलतद्धर्मतत्साधुकारिष्वर्थेषु कर्तरि इष्णुच् प्रत्ययः।]]
10
=>
 [[आ। ‘पर्यच्छे सरसि हृतेंऽशुके पयोभिर्लोलाक्षे सुरतगुरावपत्रपिष्णोः’। शि। व। ८। ४६।]]
11
=>
 [[४। क्वसुप्रत्यये, ‘तॄफलभजत्रपश्च’ (६-४-१२२) इत्येत्वाभ्यासलोपे च रूपम्। ‘पपुष आगतम्--पपिवद्रूप्यम्’ इति ‘विभाषा पूर्वाह्णापराह्णाभ्याम्’ (४-३-२४) इति सूत्रे भाष्यकारप्रयोगात् छन्दसि विहितोऽपि क्वसुः भाषायामपि क्वचिद् भवति।]]
12
=>
 [[५। ‘आसुयुवपिरपित्रपिचमश्च’ (३-१-१२६) इति यदपवादो ण्यत्।]]
13
=>
 [[६। धातोरस्य षित्त्वात् स्त्रियाम्, ‘षिद्भिदादिभ्योऽङ्’ (३-३-१०४) इत्यङ् भावे।]]
14
=>
 [पृष्ठम्०७०४+ २५]
15
=>
 [[१। ण्यन्ताल्ल्यपि, ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
16
=>
 [[२। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ दीर्घविकल्पः।]]
17
=>
 [[३। ‘श्रॄस्वृस्निहित्रपि--’ [द। उ। १-९५]