| YouTube Channel

त्यागः (tyAgaH)

 
Apte
English
त्यागः [tyāgḥ], [त्यज्-भावे घञ्]
Leaving, forsaking, abandoning, deserting, separation
न माता न पिता न स्त्री न पुत्रस्त्याग- मर्हति
Ms.*
 8.389
9.79.
Giving up, resigning, renouncing
Ms.*
 1.112
सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान्
Bg.*
 12.11.
Gift, donation, giving away as charity
करे श्लाघ्यस्त्याग
Bh.*
 2.65
वित्तं त्यागनियुक्तम् (दुर्लभम्)
H.*
 1.139
त्यागाय संभृतार्थानाम्
R.*
 1.7
Pt.*
 1.169.
Liberality, generosity
Ms.*
 2.97
R.*
 1.22.
Secretion, excretion.
Dismissing, discharging.
Sacrificing oneself
मिथो यत् त्यागमुभयासो अग्मन्
Rv.*
 4.24.3.
A sage.
Comp.
 -पत्रम् a bill of divorcement. -युत, -शील
a.
 liberal, generous, munificent.
Apte 1890
English
त्यागः [त्यज्-भावे घञ्] 1 Leaving, forsaking, abandoning, deserting, separation
न माता न पिता न स्त्री न पुत्रस्त्यागमर्हति Ms. 8. 389, 9. 79.
2 Giving up, resigning, renouncing
Ms. 10. 112
Bg. 12. 11.
3 Gift, donation, giving away as charity
करे श्लाघ्यस्त्यागः Bh. 2. 65
H. 1. 154
त्यागाय संभृतार्थानां R. 1. 17
Pt. 1. 169.
4 Liberality, generosity
R. 1. 22.
5 Secretion, excretion.
6 Dismissing, discharging.
7 Sacrificing oneself.
8 A sage.
Comp.
पत्रं a bill of divorcement.
युत,
शील a. liberal, generous, munificent.
Hindi
Hindi
त्याग
Apte Hindi
Hindi
त्यागः
पुं*
 - त्यज् + घञ्
"छोड़ना, परित्याग, छोड़ देना, छोड़कर चले जाना, वियोग"
त्यागः
पुं*
 - त्यज् + घञ्
"छोड़ देना, पद त्याग कर देना, तिलांजलि देना"
त्यागः
पुं*
 - त्यज् + घञ्
"उपहार दान, धर्मार्थ दान"
त्यागः
पुं*
 - त्यज् + घञ्
"मुक्तस्तता, उदारता"
त्यागः
पुं*
 - त्यज् + घञ्
"स्राव, मलोत्सर्ग"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 परित्यागः, त्यागः, उत्सर्गः
noun
स्वस्वामित्वस्य निःशेषेण निवृत्तेः क्रिया।
"राज्ञः पदस्य परित्यागेन प्रजा दुःखी अभवत्।"
Synonyms:
 आप्तः, अद्धातिः, त्यागः, निर्लिप्तः, शिलम्बः, संस्कृतात्मा
noun
सः पुरुषः यः आध्यात्मिकः भौतिकतत्त्वस्य ज्ञाता तथा च पण्डितः सच्चरित्रः त्यागी च।
"आप्तस्तु यथार्थ वक्ता।"
Tamil
Tamil
த்யாக3: : விடுதல், தள்ளுதல், தியாகம் செய்தல், ராஜினாமா செய்தல், தானம் செய்தல், உதவுதல்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
त्यागः,
पुं,
 (त्यज् + घञ् ।) दानम् । इत्यमरः ।२ । ७ । २९ ॥
(यथा, रघुः । १ । ७ ।“त्यागाय सम्भृतार्थानां सत्याय मित-भाषिणाम् ॥
”)वर्ज्जनम् । इति मेदिनी । गे, ८ ॥
(यथा, मनुः । ८ । ३८९ ।“न माता न पिता न स्त्री न पुत्त्रस्त्याग-मर्हति ॥
”)विवेकिपुरुषः । इति शब्दरत्नावली ॥
सर्व्व-कर्म्मफलविसर्ज्जनम् । यथा, --“काम्यानां कर्म्मणां न्यासं सन्न्यासं कवयो विदुः ।सर्व्वकभफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥
त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म्म प्राहुर्म्मनीषिणः ।यज्ञदानतपःकर्म्म न त्याज्यमिति चापरे ॥
निश्चयं शृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम ! ।त्यागो हि पुरुषव्याघ्र ! त्रिविधः संप्रकीर्त्तितः ॥
यज्ञो दानं तपः कर्म्म न त्याज्यं कार्य्यमेव तत् ।यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥
एतान्यपि च कर्म्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।कर्त्तव्यानीति मे पार्थ ! निश्चितं मतमुत्तमम् ॥
नियतस्य तु सन्न्यासः कर्म्मणो नोपपद्यते ।मोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्त्तितः ॥
दुःखमित्येव यत् कर्म्म कायक्लेशभयात् त्यजेत् ।स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥
कार्य्यमित्येव यत् कर्म्म नियतं क्रियतेऽर्ज्जुन ! ।सङ्गं त्यक्त्वा फलञ्चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥
”इति श्रीभगवद्गीतायाम् । १८ । २-९ ॥
(त्रि, दाता । यथा, ऋग्वेदे । ४ । २४ । ३ ।“मिथो यत्त्यागमुभयासो अग्मन् नरः स्तोकस्यतनयस्य सातौ ॥
”“उभयास उभये यजमानाः स्तोतारश्च त्यागंत्थागकर्त्तारं दातारमिन्द्रं अग्मन् उपगच्छन्ति ॥
”इति सायनः ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“त्यज हानौ”@} 2 हानिः = उत्सर्गः इति बालमनोरमा।
त्यागः इति क्षीरस्वामी।
त्याजकः-जिका, त्याजकः-जिका, 3 तित्यक्षकः-क्षिका, 4 तात्यजकः-जिका
5 त्यक्ता-त्री, त्याजिता-त्री, तित्यक्षिता-त्री, तात्यजिता-त्री
त्यजन्-न्ती, त्याजयन्-न्ती, तित्यक्षन्-न्ती
-- त्यक्ष्यन्-न्ती-ती, त्याजयिष्यन्-न्ती-ती, तित्यक्षिष्यन्-न्ती-ती
-- 6 व्यतित्यजमानः, त्याजयमानः, तित्यक्ष्यमाणः, तात्यज्यमानः
-- त्याजयिष्यमाणः, तित्यक्षिष्यमाणः, तात्यजिष्यमाणः
7 त्यक्-त्यग्-त्यजौ-त्यजः
-- -- 8 त्यक्तम्-क्तः-क्तवान्, 9 त्याजितः, तित्यक्षितः, तात्यजितः-तवान्
त्यजः, 10 त्यागी, 11 संत्याजी, त्याजः, तित्यक्षुः, तात्यजः
त्यक्तव्यम्, त्याजयितव्यम्, तित्यक्षितव्यम्, तात्यजितव्यम्
त्याजनीयम्, त्याजनीयम्, तित्यक्षणीयम्, तात्यजनीयम्
12 त्याज्यम्, त्याज्यम्, तित्यक्ष्यम्, तात्यज्यम्
ईषत्त्यजः-दुस्त्यजः-सुत्यजः
-- -- त्यज्यमानः, त्याज्यमानः, तित्यक्ष्यमाणः, तात्यज्यमानः
त्यागः, त्याजः, तित्यक्षः, तात्यजः
त्यक्तुम्, त्याजयितुम्, तित्यक्षितुम्, तात्यजितुम्
त्यक्तिः, त्याजना, तित्यक्षा, तात्यजा
त्यजनम्, त्याजनम्, तित्यक्षणम्, तात्यजनम्
त्यक्त्वा, त्याजयित्वा, तित्यक्षित्वा, तात्यजित्वा
परित्यज्य, प्रत्याजयिष्य, प्रतित्यक्ष्य, प्रतात्यज्य
त्याजम् २ त्यक्त्वा २ त्याजम् २ त्याजयित्वा २ तित्यक्षम् २ तित्यक्षित्वा २ तात्यजम् २
तात्यजित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७८२)
02
=>
 (१-भ्वादिः-९८६। सक। अनि। पर।)
03
=>
 [[३। सनि, झलि परतः ‘चो कुः’ (८-२-३०) इति कुत्वे, षत्वे च रूपम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
04
=>
 [[४। यङन्तेऽभ्यासस्य, ‘दीर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इति दीर्घः। एवं सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[५। जकारस्य कुत्वेन चकारः। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [[६। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानच्।]]
07
=>
 [[७। क्विपि, कुत्वे, जश्त्वे च रूपम्।]]
08
=>
 [पृष्ठम्०७०१+ २९]
09
=>
 [[१। ‘तारेर्ग्राहेस्तथा मोचेस्त्याजेर्दापेश्च संग्रहः।’ (मा। धा। वृत्तिः ‘नाथ’ धातौ) इति वचनात्, ‘त्याजितैः फलमुत्खातैर्भग्रैश्च बहुधा नृपैः।’ (रघुवंशे ४-३३) इत्यादिप्रयोगाच्च ण्यन्तस्य द्विकर्मकत्वं ज्ञेयम्।]]
10
=>
 [[२। ‘सम्पृचानुरुधाङ्यमाङ्यपपरिसृसंसृजपरिदेविसंज्वरपरिक्षिपपरिरटपरिवदपरिदह- परिमुहदुषद्विषद्रुहदुहयुजाक्रीडविविचत्यज--’ (३-२-१४२) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तृषु घिनुण्प्रत्ययः। उपधावृद्धिः। ‘चजोः कु घिण्ण्यतोः’ (७-३-५२) इति जकारस्य कुत्वेन गकारः।]]
11
=>
 [[३। ताच्छील्ये णिनिः। अस्य घित्त्वाभावात् कुत्वं न।]]
12
=>
 [[४। ‘विप्रतिषेधे त्यजेरुपसंख्यानं कर्तव्यम्’ (भाष्यम् ७-३-६९) इति वचनात् ‘चजोः--’ (७-३-५२) इति प्राप्तं कुत्वं न भवति।]]