| YouTube Channel

तोषः (toSaH)

 
Apte
English
तोषः [tōṣḥ], [तुष्-भावे घञ्] Satisfaction, contentment, pleasure, delight.
a.
 Pleasing, gratifying
तत्कर्म हरितोषं यत्सा विद्या तन्मतिर्यया
Bhāg.*
 4.29.5.
Apte 1890
English
तोषः [तुष्-भावे घञ्] Satisfaction, contentment, pleasure, delight.
Apte Hindi
Hindi
तोषः
पुं*
 - तुष् + घञ्
"सन्तोष, परितोष, प्रसन्नता, खुशी"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 तोषणम्, तृप्तिः, सन्तोषः, तोषः, आतर्पणम्
noun
तृप्तस्य अवस्था भावः वा।
"भौतिकैः पदार्थैः इन्द्रियाणां तोषणं क्षणभङ्गुरम् एव।"
Synonyms:
 तोषः
noun
श्रीकृष्णस्य एकं मित्रम्।
"श्रीकृष्णेन तोषात् नवनीतम् अभ्यादत्तम्।"
Synonyms:
 तोषः
noun
स्वायम्भुवस्य मन्वन्तरस्य देवताविशेषः।
"तोषस्य पूजा विघ्निता।"
Synonyms:
 तोषः, सन्तोषः
noun
शमनस्य परितोषस्य क्रिया।
"पितॄणां तोषाय तैः पिण्डदानं कारितम्।"
Synonyms:
 तुष्टिः, तृप्तिः, परितुष्टिः, हार्दिः, तोषः, अलोभः, शान्तः, सौहित्यम्, तर्पणम्
noun
कस्यापि विषयस्य सन्तोषस्य भावः।
"मम कार्येण भवते तुष्टिः जाता वा न वा।"
Synonyms:
 सन्तोषः, संतुष्टिः, सन्तुष्टिः, परितोषः, परितुष्टिः, निवृत्तिः, शांतिः, उपशमः, तोषः, संशमः, स्वास्थ्यम्, धृतिः
noun
मनसः सा अवस्था यस्याः मनुष्यः नन्दति अन्यद् किमपि न इच्छति च।
" संतोषस्य कारणात् मनुष्यः सुखं शान्तिञ्च अनुभवति।"
Synonyms:
 तुष्टिः, तृप्तिः, तोषः, सन्तोषः, परितोषः, तुषिटता, परितुष्टता, तृप्तता, पर्याप्त
noun
आकाङ्क्षानिवृत्तिः।
"ज्ञानार्जनेन तुष्टिः जाता ।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तोषः,
पुं,
 (तुष सन्तोषे + भावे घञ् ।) तुष्टिः ।इति धरणिः ॥
(यथा, --“देवश्च परमं तोषं जगाम च सहोमया ॥
”इति हरिवंशे । १७३ । १३ ॥
स्वायम्भुवमन्वन्तरगततुषितानांदेवानामन्यतमः ।यथा, भागवते । ४ । १ । ७ ।“तोषः प्रतोषः सन्तोषो भद्रः शान्तिरिडस्पतिः ।इध्मः कविर्विभुः स्वाह्नः सुदेवो रोचनो द्बिषट् ।तुषिता नाम ते देवा आसन् स्वायम्भुवान्तरे ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तुष प्रीतौ”@} 2 प्रीतिः = तृप्तिः।
तोषकः-षिका, तोषकः-षिका, 3 तुतुक्षकः-क्षिका, तोतुषकः-षिका
तोष्टा-ष्ट्री, तोषयिता-त्री, तुतुक्षिता-त्री, तोतुषिता-त्री
4 तुष्यन्-न्ती, तोषयन्-न्ती, तुतुक्षन्-न्ती
-- 5 तोक्ष्यन्-न्ती-ती, 6 तोषयिष्यन्-न्ती-ती, तुतुक्षिष्यन्-न्ती-ती
-- -- तोषयमाणः, तोषयिष्यमाणः, -- तोतुष्यमाणः, तोतुषिष्यमाणः
तुट्-तुषौ-तुषः
-- -- -- तुष्टम्-ष्टः-ष्टवान्, तोषितः, तुतुक्षितः, तोतुषितः-तवान्
तुषः, तोषः, तुतुक्षिषुः, तोतुषः
तोष्टव्यम्, तोषयितव्यम्, तुतुक्षितव्यम्, तोतुषितव्यम्
तोषणीयम्, तोषणीयम्, तुतुक्षणीयम्, तोतुषणीयम्
7 तोष्यम्, तोष्यम्, तुतुक्ष्यम्, तोतुष्यम्
ईषत्तोषः-दुस्तोषः-सुतोषः
-- -- -- तुष्यमाणः, तोष्यमाणः, तुतुक्ष्यमाणः, तोतुष्यमाणः
संतोषः, 8 तोषः, तोषः, तुतुक्षः, तोतुषः, तोष्टुम्, तोषयितुम्, तुतुक्षितुम्, तोतुषितुम्
संतुष्टिः, तोषणा, तुतुक्षा, तोतुषा
तोषणम्, तोषणम्, तुतुक्षणम्, तोतुषणम्
तुष्ट्वा, तोषयित्वा, तुतुक्षित्वा, तोतुषित्वा
संतुष्य, प्रतोष्य, प्रतुतुक्ष्य, सन्तोतुष्य
तोषम् २, तुष्ट्वा २, तोषम् २, तोषयित्वा २, तुतुक्षम् २, तुतुक्षित्वा २, तोतुषम् २
तोतुषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७५८)
02
=>
 (४-दिवादिः-११८४। अक। अनि। पर।)
03
=>
 [[२। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वम्। ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति धातुषकारस्य ककारः। एवं सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
04
=>
 [[३। ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति श्यन् विकरणप्रत्ययः। तस्य ङिद्वद्भावादङ्गस्य गुणो न।]]
05
=>
 [[४। ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति धातुषकारस्य ककारः।]]
06
=>
 [[५। ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इत्यनेन ण्यन्तात् चित्तवत्कर्तृकत्वे परस्मैपदमेव। अचित्तवत्कर्तृकत्वे तु आत्मनेपदमपि भवति।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०६७६+ २७]
08
=>
 [[आ। ‘राध्यद्वेषगुणोऽथ वायकवराद् दैत्याविदेषोऽपुष- च्छोषं तोषकृतोऽस्य दोषविततेराश्लिष्टलक्ष्मीस्तनः।’ धा। का। २। ६३।]]