| YouTube Channel

तोयं (toyaM)

 
Apte 1890
English
तोयं 1 Water
Ś. 7. 12.
2 The constellation पूर्वाषाढा or its regent.
Comp.
अधिवासिनी trumpet-flower.
आत्मन् m. the Supreme Being.
आधारः,
आशयः a lake, well, any reservoir of water
तोयाधारपथाश्च वल्कलशिखानिष्यंदरेखांकिताः Ś. 1. 14.
आलयः the ocean, sea.
ईशः ‘lord of waters’ an epithet of Varuṇa. (
शं) the constellation called पूर्वाषाढा.
उत्सर्गः discharge of water, raining
Me. 37.
कर्मन् n. {1} ablutions of various parts of the body performed with water. {2} libations of water to the deceased.
काम a. {1} fond of water. {2} thirsty. (
मः) a sort of crane.
कृच्छ्रः,
च्छ्रं a kind of penance, drinking nothing but water for a fixed period.
क्रीडा sporting in water
Me. 33.
गर्भः the cocoanut.
चरः an aquatic animal.
डिंबः,
डिंभः hail.
दः a cloud
R. 6. 65
V. 1. 14. °अत्ययः the autumn.
दं ghee.
धरः a cloud.
धारः {1} a cloud. {2} raining.
धिः,
निधिः {1} the ocean. {2} the number ‘four’ °प्रियं cloves.
नीवी the earth.
पाषाणजमलं oxide of zinc.
पुष्पी,
प्रष्ठा trumpet-flower.
प्रसादनं the clearing-nut tree or its nut, see. अंबुप्रसादन or कतक.
मलं sea-foam
मुच् m. a cloud.
यंत्रं {1} a waterclock. {2} an artificial jet or fountain of water.
रसः moisture.
राज् m. {1} the ocean. {2} Varuṇa, the regent of waters.
राशिः the ocean.
वेला the edge of water, shore.
व्यतिकरः confluence (as of rivers)
R. 8. 95.
शुक्तिका an oyster.
सर्पिका,
सूचकः a frog.
Hindi
Hindi
पानी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तोयं,
क्ली,
 (“तवतेर्वृद्धिकर्म्मणः + ‘अघ्न्यादयश्च ।’उणां ४ । १०८ । इति यत्प्रत्ययो निपातितोद्रष्टव्यः । वर्द्धते वर्षासु । ‘तुदति तोयम्’ इतिक्षीरस्वामी । तुदतेः पूर्व्ववत् यत्प्रत्यये निपा-तनात् दकारलोपे गुणः । यद्बा, तुदिः सौत्रआवरणार्थः ।” इति निघण्टुनिर्व्वचने देव-राजयज्वा । १ । १२ । ९२ ।) जलम् । इत्य-मरः । १ । १० । ४ ॥
(यथा, देवीभागवते ।१ । ६ । २९ ।“तया ततमिदं तोयं तदाधारञ्च तिष्ठति ॥
”पूर्व्वाषाढानक्षत्रम् । जलदैवतत्वादस्य तथा-त्वम् ॥
)