| YouTube Channel

तोय (toya)

 
शब्दसागरः
English
तोय
n.
 (-यं) Water.
E.
 तु to surround, Unadi affix कोय or ताय to nourish,
अच् affix, and आ changed
irr
 egularly to ओ or तु + विच् तवे पूर्त्त्यै याति
या + क ।
Capeller Eng
English
तो॑य
n.
 water (p. °वन्त्†)
acc.
w.
 कृ make a libation of
water.
Yates
English
तोय (यं) 1.
n.
 Water.
Wilson
English
तोय
n.
 (-यं) Water.
E.
 तु to surround, Uṇādi affix कोय or ताय to nourish, अच्
affix, and आ changed
irr
 egularly to ओ.
Apte
English
तोयम् [tōyam], 1 Water
Ś.*
 7.12.
The constellation पूर्वाषाढा or its regent.
Comp.
 -अग्निः submarine fire
Mb.
 * 12. -अञ्जलिः see तोयकर्मन्. -अधिवासिनी trumpetflower. -आत्मन्
m.
 the Supreme Being. -आधारः, -आशयः a lake, well, any reservoir of water
तोयाधार- पथाश्च वल्कलशिखानिष्यन्दरेखाङ्किताः
Ś.*
 1.14. -आलयः the ocean, sea. -ईशः 'lord of waters', an epithet of Varuṇa. (-शम्) the constellation called पूर्वाषाढा. -उत्सर्गः discharge of water, raining
तोयोत्सर्गस्तनितमुखरो मा च भूर्विक्लवास्ताः
Me.*
 39. -कर्मन्
n.
ablutions of various parts of the body performed with water.
libations of water to the deceased
तोयकर्मणि तं कुन्ती कथयामास सूर्यजम्
Mb.
 * 12.1.22. -काम
a.
fond of water.
thirsty. (-मः) a sort of crane. -कृच्छ्रः, -च्छ्रम् a kind of penance, drinking nothing but water for a fixed period. -क्रीडा sporting in water
Me.*
 35. -गर्भः the cocoanut. -चरः an aquatic animal. -डिम्बः, -डिम्भः hail. -दः a cloud
R.*
 6.65
V.*
 1.14. ˚अत्ययः the autumn. -दम् ghee
'तोयदो मुस्तके मेघे पुमानाज्ये नपुंसकम्' Medinī. -धरः a cloud.
धारः a cloud.
raining.
धिः, निधिः the ocean.
the number 'four'. ˚प्रियम् cloves. -नीवी the earth. -पाषाणजमलम् oxide of zinc.-पुष्पी, -प्रष्ठा trumpet-flower. -प्रसादनम् the clearingnut tree or its nut, see अम्बुप्रसादन or कतक. -मलम् seafoam. -मुच्
m.
 a cloud.
यन्त्रम् a water-clock.
an artificial jet or fountain of water. -रसः moisture.-राज्
m.
the ocean.
Varuṇa, the regent of waters.
राशिः the ocean.
a pond, lake,
Rām.*
 2. -वेला the edge of water, shore. -व्यतिकरः confluence (as of rivers)
तीर्थे तोयव्यतिकरभवे जह्नुकन्यासरय्वोः
R.*
 8.95.-शुक्तिका an oyster. -सर्पिका, -सूचकः a frog.
Apte 1890
English
तोयं 1 Water
Ś. 7. 12.
2 The constellation पूर्वाषाढा or its regent.
Comp.
अधिवासिनी trumpet-flower.
आत्मन् m. the Supreme Being.
आधारः,
आशयः a lake, well, any reservoir of water
तोयाधारपथाश्च वल्कलशिखानिष्यंदरेखांकिताः Ś. 1. 14.
आलयः the ocean, sea.
ईशः ‘lord of waters’ an epithet of Varuṇa. (
शं) the constellation called पूर्वाषाढा.
उत्सर्गः discharge of water, raining
Me. 37.
कर्मन् n. {1} ablutions of various parts of the body performed with water. {2} libations of water to the deceased.
काम a. {1} fond of water. {2} thirsty. (
मः) a sort of crane.
कृच्छ्रः,
च्छ्रं a kind of penance, drinking nothing but water for a fixed period.
क्रीडा sporting in water
Me. 33.
गर्भः the cocoanut.
चरः an aquatic animal.
डिंबः,
डिंभः hail.
दः a cloud
R. 6. 65
V. 1. 14. °अत्ययः the autumn.
दं ghee.
धरः a cloud.
धारः {1} a cloud. {2} raining.
धिः,
निधिः {1} the ocean. {2} the number ‘four’ °प्रियं cloves.
नीवी the earth.
पाषाणजमलं oxide of zinc.
पुष्पी,
प्रष्ठा trumpet-flower.
प्रसादनं the clearing-nut tree or its nut, see. अंबुप्रसादन or कतक.
मलं sea-foam
मुच् m. a cloud.
यंत्रं {1} a waterclock. {2} an artificial jet or fountain of water.
रसः moisture.
राज् m. {1} the ocean. {2} Varuṇa, the regent of waters.
राशिः the ocean.
वेला the edge of water, shore.
व्यतिकरः confluence (as of rivers)
R. 8. 95.
शुक्तिका an oyster.
सर्पिका,
सूचकः a frog.
Monier Williams Cologne
English
तो॑य
n.
 (ifc. f(आ). ) water,
Naigh.
 i, 12
Mn.
 v, viii
f.
MBh.
&c.
 (°यं-√ कृ with
gen.
 , ‘to make offerings of water to the dead’, xviii, 32
f(आ).
N.
 of a river in Śālmala-dvīpa,
VP.
 ii, 4, 28
of another in India).
Monier Williams 1872
English
तोय तोय, अम्, n. (perhaps fr. rt. 2. तु),
water
the regent of the Nakṣatra Āṣāḍhā
(तोयं कृ, to make an offering of water to a
deceased person, with gen.)
(आ), f., N. of a river
[cf. Slav. tayati, ‘to melt.’]
—तोय-कर्मन्, अ, n.
a religious ceremony performed with water, ablutions
of various parts of the body, oblations of water
offered to a deceased person.
—तोय-काम, अस्, आ,
अम्, fond of water
(अस्), m. a sort of cane growing
in or near water, Calamus Fasciculatus.
—तोय-
कुम्भ, Blyxa Saivala.
—तोय-कृच्छ्र, अस्, अम्,
m. n. a sort of penance, drinking nothing but water
for a fixed period.
—तोय-कृत्, त्, त्, त्, causing water
or rain.
—तोय-क्रीडा, f. sport or pastime in water,
splashing about in water or besprinkling one another
[cf. जल-क्रीडा।]
—तोय-गर्भ, the cocoa-nut
(‘containing water’).
—तोय-चर, अस्, आ, अम्,
moving in water
(अस्), m. an aquatic animal.
—तोय-ज, अस्, आ, अम्, born or living in water.
—तोय-डिम्ब or -डिम्भ or -डिम्भक, अस्, m.
hail.
—तोय-द, अस्, आ, अम्, giving water
(अस्), m.
a cloud
a kind of Cyperus, = मुस्तक
(अम्), n.
ghee or oiled butter.
—तोयदात्यय (°द-अत्°), अस्,
m. the departure of the clouds, the autumn.
—तोय-
दान, अम्, n. a kind of gesticulation mentioned in
the Purāṇa-sarva-sva by Halāyudha.
—तोय-धर,
अस्, आ or ई, अम्, bearing or containing water
(अस्), m.
a cloud
a kind of medicinal plant, = सु-निषण्ण
a kind of Cyperus, = मुस्ता.
—तोय-धार, अस्, आ,
अम्, bearing or containing water
(अस्), m. a stream
of water.
—तोय-धि, इस्, m. ‘the receptacle of
waters, ’ the ocean.
—तोयधि-प्रिय, अम्, n. cloves,
(‘fond of the sea, ’ i. e. produced in maritime
countries.)
—तोय-निधि, इस्, m. ‘a treasure-house
of water, ’ the ocean.
—तोय-नीवी, f. ‘girdled by
the ocean, ’ an epithet of the earth.
—तोय-पाषाण-
ज-मल, अम्, n. calamine, oxide of zinc.
—तोय-
पिप्पली, f. the plant Jussiæa Repens.
—तोय-
पुष्पी or तोय-प्रष्ठा, f. trumpet-flower, Big-
nonia Suaveolens.
—तोय-प्रसादन, अस्, आ, अम्,
purifying water
(अम्), n. the tree or the nut of the
tree Strychnos Potatorum, the clearing-nut, (this nut
being rubbed upon the inside of a water-jar occasions
the precipitation of the impurities of the water
poured into it.)
—तोयप्रसादन-फल, अम्, n.
the nut of the tree Strychnos Potatorum
[cf. the
preceding.]
—तोय-फला, f. Cucumis Utilissimus
(= इर्वारु).
—तोय-मय, अस्, ई, अम्, formed or
consisting of water.
—तोय-मल, अम्, n. sea foam.
—तोय-मुच्, क्, m. a cloud (‘discharging water’).
—तोय-यन्त्र, अम्, n. a water-clock, a clepsydra
[cf. जल-यन्त्र।]
—तोय-रस, अस्, m. water,
moisture.
—तोय-राज्, ट्, m. ‘the king of the waters, ’
an epithet of the ocean.
—तोय-राशि, इस्, m. ‘a heap
of water, ’ a pond, a lake.
—तोय-वत्, आन्, अती, अत्,
‘having water, ’ surrounded by water
(अती), f., N.
of a plant, = अमृत-वल्ली, Cocculus Cordifolius.
—तोय-वल्लिका, f. Cocculus Cordifolius.
—तोय-
वल्ली, f. a kind of gourd, Momordica Charantia
[cf.
कारवेल्ल।]
—तोय-वृक्ष, अस्, m. the plant Blyxa
Saivala.
—तोय-वृत्ति = तोयापामार्ग.
—तोय-
वेला, f. the margin of the water, the water's edge,
the shore.
—तोय-व्यतिकर, अस्, m. blending or
union of the waters (of two rivers).
—तोय-शुक्तिका,
f. a bivalve shell, an oyster.
—तोय-शूक, Blyxa Sai-
vala.
—तोय-सर्पिका, f. a frog.
—तोय-सुचक, अस्,
m. a frog.
—तोयाधार (°य-आध्°), अस्, m. a water
reservoir, a lake.
—तोयाधि-वासिनी (°य-अध्°), f.
trumpet-flower, Bignonia Suaveolens
[cf. अम्बु-
वासिनी and अम्बु-वासी।]
—तोयापामार्ग (°य-अप्°),
अस्, m. Achyranthes Aquatica.
—तोयालय (°य-आल्°),
अस्, m. ocean, sea
N. of a constellation.
—तोयाशय
(°य-आश्°), अस्, m. a water reservoir, a cistern, a lake,
a river.
—तोयोत्सर्ग (°य-उत्°), अस्, m. the pouring
out or discharge of water, raining.
—तोयोत्सर्ग-
स्तनित-मुखर, अस्, आ, अम्, noisy with rain and
thunder.
—तोयोद्भवा (°य-उद्°), f. Achyranthes
Aquatica.
Macdonell
English
तोय tóya,
n.
 water
-ṃ kṛ, offer a libation 🞄of water to the dead (g.).
Benfey
English
तोय तोय,
n.
 (perhaps from vb. तु),
Water, Man. 8, 409
with कृ, To pour
water in honour of a deceased, MBh.
18, 32.
--
Comp.
 अन्तस्तोय, i. e.
अन्तर्-,
adj.
 containing water, Megh. 65.
निस्-,
adj.
 devoid of water, Rām. 4, 48, 8.
Apte Hindi
Hindi
तोयम्
नपुं*
 - "तु + विच्, तवे पूर्त्यै याति - या + क नि* साधुः"
पानी
तोयम्
नपुं*
 - तु+यत् नि*
पानी
तोयम्
नपुं*
 - तु+यत् नि*
पूर्वाषाढा नक्षत्रपुंज
Shabdartha Kaustubha
Kannada
तोय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
निष्पत्तिः - > तु (सौत्रो धातुः) - "यः" (उ० ४-१११)
प्रयोगाः - > "श्रोणीभिर्गुरुभिरतूर्णमुत्पतन्त्यस्तोयेषु द्रुततरमङ्गना निपेतुः"
उल्लेखाः - > माघ० ८-३१
तोय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೂರ್ವಾಷಾಢಾ ನಕ್ಷತ್ರ /ಜಲದೇವತಾಕವಾದ ನಕ್ಷತ್ರ
तोय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಗ್ನದಿಂದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನ
L R Vaidya
English
toya {% n. %} Water, Rt.i.11.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
४, अपस्, अब्धि, अम्बु, अम्बुधि, अम्बुनिधि, अम्भोधि, अम्भोनिधि, अय, अर्णव, आप, आम्नाय, आय, आश्रम, उदधि, उदन्वान्, उपाय, कषाय, कृत, केन्द्र, कोष्ठ, गति, जल, जलधि, जलनिधि, तुरीय, तुर्य, तोय, दिक्, दिश्, दिशा, ध्यान, नदी, निगम, निम्नगेश, नीरधि, नीरनिधि, पयोधि, पयोनिधि, पाथ, पाथोधि, पितामहास्य, प्रणिम्नगेश, बन्ध, बन्धु, ब्रह्मोद्भव, महोर्मि, महोर्मिक, माल, युग, लवणोद, लोकपाल, वर्ण, वारिधि, वारिनिधि, वार्धि, विषधि, विषनिधि, वेद, श्रुति, सञ्ज्ञा, समुद्र, सलिलाकर, सागर, सुख
Bopp
Latin
तोय n. aqua. RAGH. 8. 94. (Slav. taja-ti liquare.)
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
कीलाल
पु
कीलाल, क्षीर, पुष्परस, तोय, मण्ड, मद्य, घृत, स्रज्
क्षीरे पुष्परसे तोये मण्डे मद्ये घृते स्रजि ।
सप्तस्वर्थेषु कीलालं कथयन्ति मनीषिणः ॥ २५ ॥
verse 1.1.1.25
page 0002
भुवन
क्ली
भुवन, लोक, तोय
पिपासालोभयोस्तृष्णा भुवनं लोकतोययोः ।
verse 3.1.1.5
page 0013
Sanskrit Tibetan
Tibetan
chu
१) अप् २) अब्धातु ३) अम्बु ४) अम्भस् ५) उदक ६) चन्द्र ७) जल ८) तोय ९) नदी १०) पयः ११) पानीय १२) प्रवाह १३) मूत्र १४) वारि १५) सरित् १६) सलिल १७) सलिलोदक १८)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
नीरं वारि जलं दकं कमुदकं पानीयमम्भः कुशं
तोयं जीवनजीवनीयसलिलार्णांस्यम्बु वाः संवरम् ।
क्षीरं पुष्करमेघपुष्पकमलान्यापः पयःपाथसी
कीलालं भुवनं वनं घनरसो यादोनिवासोऽमृतम् ॥ १०६९ ॥
कुलीनसं कबन्धं च प्राणदं सर्वतोमुखम् ।
-wordlist-
नीर (क्ली), वारि (क्ली), जल (क्ली), दक (क्ली), क (क्ली), उदक (क्ली), पानीय (क्ली), अम्भस् (क्ली), कुश (क्ली), तोय (क्ली), जीवन (क्ली), जीवनीय (क्ली), सलिल (क्ली), अर्णस् (क्ली), अम्बु (क्ली), वार् (स्त्री), संवर (क्ली), क्षीर (क्ली), पुष्कर (क्ली), मेघपुष्प (क्ली), कमल (क्ली), आपः (स्त्रीब), पयस् (क्ली), पाथस् (क्ली), कीलाल (क्ली), भुवन (क्ली), वन (क्ली), घनरस (पुं), यादोनिवास (पुं), अमृत (क्ली), कुलीनस (क्ली), कबन्ध (क्ली), प्राणद (क्ली), सर्वतोमुख (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
आप्
आप्, तोय, घन, रस, पयस्, पुष्कर, मेघपुष्प, क, पानीय, सलिल, उदक, वारि, वार्, शम्बर, अर्णस्, पाथस्, कुश, जल, वन, क्षीर, अम्भस्, अम्बु, नीर, भुवन, अमृत, जीवनीय, दक
आपस्तोयं घनरसपयः पुष्करं मेघपुष्पं,
कं पानीयं सलिलमुदकं वारि वाः शम्बरं च ।
अर्णः पाथः कुशजलवनं क्षीरमम्भोऽम्बु नीरं,
प्रोक्तं प्राज्ञैर्भुवनममृतं जीवनीयं दकं च ॥ ६४८ ॥
verse 3.1.1.648
page 0074
नाममाला
Sanskrit
वार्, वारि, क, पयस्, अम्भस्, अम्बु, पाथस्, अर्णस्, सलिल, जल, सर, वन, कुश, नीर, तोय, जीवन, अप्, विष
वार्वारि कं पयोऽम्भोऽम्बु पाथोऽर्णः सलिलं जलम् ।
सरं वनं कुशं नीरं तोयं जीवनमब्विषम् ॥ १५ ॥
verse 0.1.1.15
page 0008
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तोयं,
क्ली,
 (“तवतेर्वृद्धिकर्म्मणः + ‘अघ्न्यादयश्च ।’उणां ४ । १०८ । इति यत्प्रत्ययो निपातितोद्रष्टव्यः । वर्द्धते वर्षासु । ‘तुदति तोयम्’ इतिक्षीरस्वामी । तुदतेः पूर्व्ववत् यत्प्रत्यये निपा-तनात् दकारलोपे गुणः । यद्बा, तुदिः सौत्रआवरणार्थः ।” इति निघण्टुनिर्व्वचने देव-राजयज्वा । १ । १२ । ९२ ।) जलम् । इत्य-मरः । १ । १० । ४ ॥
(यथा, देवीभागवते ।१ । ६ । २९ ।“तया ततमिदं तोयं तदाधारञ्च तिष्ठति ॥
”पूर्व्वाषाढानक्षत्रम् । जलदैवतत्वादस्य तथा-त्वम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तोय
न०
 सौ० तु--विच् तवे पूर्त्त्यै याति या क । १ जले २ पूर्वा-षाढानक्षत्रे च । “ऊद्धृत्य मेघैस्ततः एव तोयम्” माघः ।“मृत्तोयैः शुध्यते शोध्यं नदीवेगेन शुध्यति” मनुः ।पूर्वाषाढानक्षत्रस्य जलदैवतत्वात् तथात्वम् । ३ लग्ना-वधिचतुर्थस्थाने च ज्यो० त० । तत्र जलस्य चिन्त-नीयत्वात् तथात्वम् ।
Capeller
German
तो॑य
n.
 Wasser
तोयं कर् Wasser spenden
(r.).
Burnouf
French
तोय तोय
n.
 (तु
sfx. य) eau.
तोयकाम
m.
 (कम्) le calamus fasciculatus, esp. de
roseau aquatique.
तोयकृच्छ्र
m.
 sorte de pénitence où l'on se condamne
à ne boire que de l'eau.
तोयडिम्भ
m.
 grêle.
तोयद
m.
 (दा) nuage.
Cyperus rotundus, bot. -- N.
beurre clarifié.
तोयधर
m.
 (धृ) nuage.
Cyperus rotundus, et
marsilea dentata, bot.
तोयधि
m.
 (धा) la mer.
तोयधिप्रिय
n.
 clous de girofle [le giroflier aimant le
rivage de la mer].
तोयनिधि
m.
 (नि
धा) le réservoir des eaux, c-à-d.
la mer.
तोयपिप्पली
f.
 [m à
m.
 poivre d'eau] jussieua repens, bot.
तोयपुष्पी
f.
 bignonia suaveolens, bot.
तोयप्रसादन
n.
 la noix du strychnos potatorum [employée
à clarifier l'eau].
तोयवल्ली
f.
 momordica charantia, bot.
तोयसूचक
m.
 grenouille.
तोयाधिवासिनी
f.
 (अधि
वस्
sfx. इन्) bignonia
suaveolens, bot.
तोयाशय
m.
 (आ
शी) dépôt d'eau, réservoir,
puits, citerne.
Stchoupak
French
तोय-
nt. eau
-अं कृ- accomplir le rite d'eau, faire des
libations d'eau aux Mânes
-मय- -ई- a. consistant en eau
-वन्त्-
a. pourvu ou entouré d'eau.
°कर्मन्- nt. rite d'eau, ablution rituelle, offrande d'eau aux Mânes.
°कर्मान्तिक- (dont le travail concerne l'eau)
m.
 batelier, porteur
d'eau, etc.
°क्रीडा-
f.
 jeu dans l'eau, amusement qui consiste à s'éclabousser
d'eau pendant la baignade.
°चर- (qui vit dans l'eau)
m.
 animal aquatique.
°ज- a. né dans l'eau (lotus)
°जाक्षी-
f.
 femme aux yeux de
lotus.
°द-
m.
 nuage, nuée
°दात्यय- fin de la saison des pluies,
automne.
°धर- a. qui contient de l'eau.
°धार-
m.
 -आ-
f.
 flot, cours d'eau.
°नीवी- (ceinte d'eaux)
f.
 terre.
°मुच्-
m.
 = °द-।
°रस-
m.
 eau, humidité.
°राशि-
m.
 masse d'eau, lac, étang, océan.
तोयाग्नि-
m.
 feu sous-marin.
तोयाञ्जलि-
m.
 offrande d'eau (aux Mânes) dans le creux des mains.
तोयाधार- तोयाशय-
m.
 réservoir d'eau, lac, rivière.
तोयोत्सर्ग-
m.
 déclenchement d'eau, pluie.