| YouTube Channel

तोतुपकः-पिका (totupakaH-pikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तुन्प हिंसार्थः”@} 2 ‘शपि तोपति हिंसायां तत्रैव तुपतीति शे।।’ 3 ‘तत्रैव शशपोस्तुम्पेद् अर्दने तुम्ययेण्णिचि।’ 4 इति देवः।
तोपकः-पिका, तोपकः-पिका, तुतुम्पिषकः-षिका, 5 तोतुपकः-पिका
तुम्पिता-त्री, तुम्पयिता-त्री, तुतुम्पिषिता-त्री, तोतुपिता-त्री
तुम्पन्-न्ती, प्रस्तुम्पन् 6, तुम्पयन्-न्ती, तुतुम्पिषन्-न्ती
-- तुम्पिष्यन्-न्ती-ती, तुम्पयिष्यन्-न्ती-ती, तुतुम्पिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- तुम्पयमानः, तुम्पयिष्यमाणः, -- तोतुप्यमानः, तोतुपिष्यमाणः
तुप्-तुब्-तुपौ-तुपः
-- -- -- तुपितम्-तः, तुम्पितः, तुतुम्पिषितः, तोतुपितः-तवान्
तुम्पः, तुम्पः, तुतुम्पिषुः, तोतुम्पः
तुम्पितव्यम्, तुम्पयितव्यम्, तुतुम्पिषितव्यम्, तोतुपितव्यम्
तुम्पनीयम्, तुम्पनीयम्, तुतुम्पिषणीयम्, तोतुपनीयम्
7 तुम्प्यम्, तुम्प्यम्, तुतुम्पिष्यम्, तोतुप्यम्
ईषत्तुम्पः-दुस्तुम्पः-सुतुम्पः
-- -- तुप्यमानः, तुम्प्यमानः, तुतुम्पिष्यमाणः, तोतुप्यमानः
तुम्पः, 8 प्रस्तुम्पः-तुम्पः, तुतुम्पिषः, तोतुपः
तुम्पितुम्, तुम्पयितुम्, तुतुम्पिषितुम्, तोतुपितुम्
तुम्पा, तुम्पना, तुतुम्पिषा, तोतुपा
तुम्पनम्, तुम्पनम्, तुतुम्पिषणम्, तोतुपनम्
9 तुम्पित्वा, तुम्पयित्वा, तुतुम्पिषित्वा, तोतुपित्वा
प्रतुप्य, प्रतुम्प्य, प्रतुतुम्पिष्य, प्रतोतुप्य
तुम्पम् २, तुम्पित्वा २, तुम्पम् २, तुम्पयित्वा २, तुतुम्पीषम् २, तुतुम्पिषित्वा २, तोतुपम्
तोतुपित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(७४२)
02
=>
(१-भ्वादिः-४०५। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। १३८)
04
=>
(श्लो। १३९)
05
=>
[[३। नोपधोऽयं धातुः। तेन यङि, ‘अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति’ (६-४-२४) इति नकारलोपः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
[गौः वर्तते]
07
=>
[पृष्ठम्०६६९+ २४]
08
=>
[[१। ‘प्रात् तुम्पतौ गवि कर्तरि’ (ग। सू। ६-१-१५७) इति पारस्करादिषु पाठात् प्रपूर्वकादस्मात् गवि कर्तरि सुट्। एवं ‘प्रस्तुम्पन् गौः वर्तते’ इत्यादिष्वपि सुट् ज्ञेयः।]]
09
=>
[[२। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् उपधानकारलोपो न।]]
1 {@“तुन्प हिंसार्थः”@} 2 ‘शपि तोपति हिंसायां तत्रैव तुपतीति शे।।’ 3 ‘तत्रैव शशपोस्तुम्पेद्, अर्दने तुम्पयेण्णिचि।’ 4 इति देवः।
5 तुम्पकः-म्पिका, तुम्पकः-म्पिका, तुतुम्पिषकः-षिका, तोतुपकः-पिका
तुम्पिता-त्री, तुम्पयिता-त्री, तुतुम्पिषिता-त्री, तोतुपिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकतुन्पधातुवत् 6 ज्ञेयानि।
अस्य धातोः तुदादित्वात् शतरि-- ‘तुदादिभ्यः शः’ 7 इति शः विकरणप्रत्ययः।
तस्य ‘सार्वधातुकमपित्’ 8 इति ङिद्वद्भावेन ‘अनिदिताम्--’ 9 इति धातोरुपधाभूतस्य नकारस्य शप्रत्यये परतः लोपेऽपि ‘शे तृम्फादीनाम्’ 10 इति वचनेन नुमि तुम्पन् इत्येव रूपम्।
11 स्त्रियां तुम्पती-न्ती, इति रूपद्वयम्।
‘आच्छीनद्योर्नुम्’ 12 इति नुम्विकल्पः।
13 प्रस्तुम्पन्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(७४३)
02
=>
(६-तुदादिः-१३१०। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। १३८)
04
=>
(श्लो। १३९)
05
=>
[[आ। ‘शत्रूल्लोभकरेफरीढितृपिता तृम्फाय तोपार्थिनो राज्ञा नित्यमतुम्पकान् वितुफती बन्धूंश्च सन्तुम्फती’ धा। का। २। ७४।]]
06
=>
(७४२)
07
=>
(३-१-७७)
08
=>
(१-२-४)
09
=>
(६-४-२४)
10
=>
(वा। ७-१-५९)
11
=>
[पृष्ठम्०६७०+ २५]
12
=>
(७-१-८०)
13
=>
[[१। ‘प्रात् तुम्पतौ गवि कर्तरि’ (ग। सू। ६-१-१५७) इति पारस्करादिषु पाठात् प्रपूर्व- कादस्मात् गवि कर्तरि सुट्। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
1 {@“तुप हिंसार्थः”@} 2 ‘शपि तोपति हिंसायां तत्रैव तुपतीति शे।।’ 3 इति देवः।
तोपकः-पिका, तोपकः-पिका, तुतुपिषकः-तुतोपिषकः-षिका, तोतुपकः-पिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककुचतिवत् 4 ज्ञेयानि।
अस्य धातोः तुदादित्वात् शतरि--तुपन् इति रूपम्।
स्त्रियां--तुपन्ती-तुपती इति रूपद्वयमिति विशेषः।
क्तप्रत्यये ‘उदुपधात्--’ 5 इति कित्त्व- विकल्पो भवति, ‘शब्विकरणेभ्यः एव इष्यते’ इति भाष्यकारवचनात्।
तेन तुपितः इत्येव।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(७४७)
02
=>
(६-तुदादिः-१३०९। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। १३८)
04
=>
(२००)
05
=>
(१-२-२१)