| YouTube Channel

तेजनीयम् (tejanIyam)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तिज निशाने”@} 2 निशानम् = तीक्ष्णीकरणम्।
‘क्षमायां च’ इति क्षीरस्वामी।
3 तितिक्षकः-क्षिका, तितिक्षकः 4 -क्षिका, तितिक्षिषकः 5 -षिका, 6 तेजकः-जिका
7 तितिक्षिता-त्री, तितिक्षयिता-त्री, तितिक्षिषिता-त्री, तेजयिता-त्री
-- तितिक्षयन्-न्ती, तितिक्षयिष्यन्-न्ती-ती, तेजयन्, तेजयिष्यन्-न्ती-ती
तितिक्षमाणः, तितिक्षयमाणः, तितिक्षिषमाणः, तेजयमानः
तितिक्षिष्यमाणः, तितिक्षयिष्यमाणः, तितिक्षिषिष्यमाणः, तेजयिष्यमाणः
8 तितिक्-तितिग्-तितिक्षौ-तितिक्षः
-- -- -- 9 तेक्-तेग्-तेजौ-तेजः
-- -- -- तितिक्षितः-तम्, तितिक्षितः, तितिक्षिषितः, 10 तेजितः-तवान्
11 तितिक्षुः, तितिक्षिषुः, तितिक्षयिषुः, तेजः
तितिक्षितव्यम्, तितिक्षयितव्यम्, तितिक्षिषितव्यम्, तेजयितव्यम्
तितिक्षणीयम्, तितिक्षणीयम्, तितिक्षिषणीयम्, तेजनीयम्
तितिक्ष्यम्, तितिक्ष्यम्, तितिक्षिष्यम्, तेज्यम्
ईषत्तितिक्षः-दुस्तितिक्षः-सुतितिक्षः
-- -- तितिक्ष्यमाणः, तितिक्ष्यमाणः, तितिक्षिष्यमाणः, तेज्यमानः
तितिक्षः, तितिक्षः, तितिक्षिषः, तेजः
12 तितिक्षितुम्, तितिक्षयितुम्, तितिक्षिषितुम्, तेजयितुम्
तितिक्षा, तितिक्षणा, तितिक्षिषा, तेजना
तितिक्षणम्, तितिक्षणम्, तितिक्षिषणम्, तेजनम्
तितिक्षित्वा, तितिक्षयित्वा, तितिक्षिषित्वा, तेजयित्वा
प्रतितिक्ष्य, प्रतितिक्ष्य, प्रतितिक्षिष्य, प्रतेज्य
तितिक्षम् २, तितिक्षित्वा २, तितिक्षम् २, तितिक्षयित्वा २, तितिक्षिषम् २, तितिक्षिषित्वा २, तेजम् २
तेजयित्वा २
13 14 इति क्स्नप्रत्यये दीर्घः।]] तीक्ष्णम्, तिग्मम् 15 इति मक्प्रत्ययः, तत्सन्नियोगेन कवर्गादेशश्च।
तिग्मम् = तीक्ष्णम्।]]।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७१९)
02
=>
 (१-भ्वादिः-९७१। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[१। ‘गुप्तिज्किद्भ्यः सन्’ (३-१-५) इति नित्यं सन्। ‘सनाद्यन्ता धातवः’ (३-१-३२) इति धातुसंज्ञायाम्, ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्वित्वम्। अभ्यास- कार्याणि। ‘खरि च’ (८-४-५५) इति चर्त्वेन जकारस्य ककारः। अस्य सनः ‘धातोः’ इत्यधिकृत्य विधानाभावात् नार्धधातुकत्वम्। तेन इड्गुणौ न भवतः ‘तिज निशाने’ इत्युक्तेऽपि, ‘तिजेः क्षमायाम्’ इति वृत्तिकारवचनात् (३-१-५) क्षमायां नित्यसन्नन्तः प्रयोगार्हः। अर्थान्तरे तु अननुबन्धकाश्चुरादयः। अत्र, अस्यानुदात्तेत्त्वात् आत्मनेपदमेव।]]
04
=>
 [[२। स्वार्थसन्नन्तात् प्रयोजकणिचि, ण्वुलि, ‘णेरनिटि’ (६-४-५२) इति णिलोपे रूपम्। एवं ण्यन्तेऽत्र सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
05
=>
 [[३। स्वार्थसन्नन्तात् ‘धातोः कर्मणः समानकर्तृकादिच्छायां वा’ (३-१-७) इति इच्छासनि रूपम्। न च ‘सन्नन्तान्न सनिष्यते।।’ (भाष्येष्टिः ३-१-७) इत्युक्तेः कथमत्र पुनः सन्? इति शङ्कनीयम्। तत्र समानार्थकस्यैव सनः पुनरुत्पत्तिनिषेधे तात्पर्यात्। ‘शैषिकान्मतुबर्थीयाच्छैषिको मतुबर्थिकः। सरूपः प्रत्ययो नेष्टः सन्नन्तान्न सनिष्यते।।’ इति किल तत्रोक्तम्।]]
06
=>
 [[४। ‘अर्थान्तरेऽननुबन्धकाश्चुरादयः’ इति सिद्धान्तकौमुद्यादिषूक्तत्वात् निशान- रूपार्थे चुरादिः। तदानीं स्वार्थसनोऽभावे रूपम्। एवमुत्तरत्रापि ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०६५८+ २२]
08
=>
 [[१। क्विपि, अतो लोपे, संयोगान्तलोपे च रूपम्।]]
09
=>
 [[२। स्वार्थसनोऽभावपक्षे ण्यन्ताण्णिचि क्विपि, चर्त्वविकल्पे च रूपम्।]]
10
=>
 [[आ। ‘कृष्णः प्रपञ्चरहितां धृततेजितास्त्रैः वीरैः स्तुतां गिरमकीर्तदरातिवर्धी।।’ धा। का। ३। २८।]]
11
=>
 [[B। ‘जुगुप्सतेऽघाद् व्यसनं तितिक्षुः मीमांसते ब्रह्म च यो दृढात्मा।’ धा। का। २। ३८।]]
12
=>
 [[C। ‘असंविदानस्य ममेश संविदां तितिक्षितुं दुश्चरितं त्वमर्हसि।’ किरातार्जुनीये १८। ४२।]]
13
=>
 [पृष्ठम्०६५९+ २८]
14
=>
 [[१। ‘तिजेर्दीर्घश्च’ [द। उ। ५-५०]
15
=>
 [[२। ‘युजिरुचितिजां कुश्च’ [द। उ। ७-३३]