| YouTube Channel

तृणम् (tRNam)

 
Apte
English
तृणम् [tṛṇam], [तृह्-नक् हलोपश्च
Uṇ.*
 5.8]
Grass in general
किं जीर्णं तृणमत्ति मानमहतामग्रेसरः केसरी
Bh.*
 2.29.
A blade of grass, reed, straw.
Anything made of straw (as a mat for sitting)
oft
 en used as a symbol of worthlessness or uselessness
तृणमिव लघुलक्ष्मीर्नैव तान- संरुणद्धि
Bh.*
 2.17
see तृणीकृ also.
Comp.
 अग्निः a fire of chaff of straw
ब्राह्मणस्त्वनधीयानस्तृणाग्निरिव शाम्यति
Ms.*
 3. 168.
fire quickly extinguished.
burning a criminal by twisting straw round his body and then setting it on fire. -अञ्जनः a chameleon. -अटवी a forest abounding in grass. -अन्नम् rice growing wild. -असृज्
n.
 , -कुङ्कुमम्, -गौरम् a variety of perfume. -आवर्तः a whirlwind. -इन्द्रः the palmyra tree. -उल्का a torch of hay, a fire-brand made of straw. -ओकस्
n.
 a hut of straw. -काण्डः, -ण्डम् a heap of grass. -कुटी, -कुटीर- कम् a hut of straw. -कूटम् a heap of straw. -कूर्चिका a whisk.
केतुः the palmyra tree.
a bamboo. -गणना thinking anything to be of no importance
यशसि रसिकता- मुपागतानां तृणगणना गुणरागिणां धनेषु Vikr.6.2. -गोधा a kind of chameleon. -ग्राहिन्
m.
 a sapphire. -चरः a kind of gem (गोमेद). -जलायुका, -जलूका a caterpillar
यथा तृणजलूकेयं नापयात्यपयाति च । न त्यजेन्म्रियमाणो$पि प्राग्देहा- भिमतिं जनः ॥
Bhāg.*
 4.29.77. -जम्भन्
a.
 feeding on grass.-जातिः
f.
 grass-kind, the vegetable kingdom
Ms.*
 1 48. -ज्योतिस्
n.
 the plant called ज्योतिष्मती
Ki.*
 15. 47 com.
द्रुमः the palm tree.
the betel-nut tree.
the Ketaka tree.
the date-tree -धान्यम् grain growing wild or without cultivation (Mar. देवभात).
ध्वजः the palmyra tree.
a bamboo. -पीडम् hand-to-hand fighting
'रज्जूकरणे तृणमिव यत्र बाह्वादिकं व्यावर्त्यते तद्युद्धम्'
Mb.
 * 23.3.2 com. -पूलिक
N.
 of a human abortion
Charaka 4.4.1. -पूली a mat, seat made of reeds. -प्राय
a.
 worth a straw, worthless, insignificant. -बिन्दुः
N.
 of a sage
R.*
 8.79.-भुज्
a.
 graminivorous
Ks.*
 6. -भूत
a.
 deprived of all power
Mb.
 * 7. -मणिः a sort of gem (amber).-मत्कुणः a bail or surety (perhaps a wrong reading for ऋणमत्कुण). -राज्
m.
 the vine palm.
राजः the cocoa-nut tree.
the bamboo.
the sugarcane.
the palmyra tree.
वृक्षः the fanpalm tree.
the date-tree.
the areca-nut tree. -शालः the areca-nut tree, bamboo
तृणशालो राज- ताल्यां वेणौ Nm. -शीतम् a kind of fragrant grass. -शून्यम्
N.
 of two plants केतकी and मल्लिका
तृणशून्यं तु मल्लिका Ak
परिलसत्तृणशून्यमतल्लिकापरिमलावहमारुतसेवितः Rām. Ch.4.32.-षट्पदः a kind of wasp (Mar. कुंभारीण). -सारा the plantain tree. -सिंहः an axe. -हर्म्यः a house of straw.
Apte Hindi
Hindi
तृणम्
नपुं*
 - "तृह् + क्न, हलोपश्च"
घास
तृणम्
नपुं*
 - -
"घास की पत्ती, सरकण्डा, तिनका"
तृणम्
नपुं*
 - -
"तिनकों की बनी कोई चीज, तुच्छता के प्रतीक रुप में प्रयुक्त"
तृणम्
नपुं*
 - " तृह्+क्न, हलोपश्च"
घास
तृणम्
नपुं*
 - " तृह्+क्न, हलोपश्च"
तिनका
तृणम्
नपुं*
 - " तृह्+क्न, हलोपश्च"
तिनकों की बनी कोई वस्तु
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 तृणम्, अब्दः, कच्छान्तरुहा, काशकः, कुतपः, कुशः, कैवर्ती, खेटम्
noun
कृष्याम् धान्यक्षुपैः सह अनुरुहाः क्षुद्रक्षुपाः।
"कृषकः कृषीक्षेत्रात् तृणम् उत्पाटयति।"
Synonyms:
 तृणम्, अर्जुनम्, त्रिणम्, खटम्, खेट्टम्, हरितम्, ताण्डवम्
noun
यद् गवादिभिः भक्ष्यते।
"गौः तृणं खादति।"
Synonyms:
 ओषधिः, ओषधी, शाकः, तृणम्, हरितकम्, अर्भः, कन्दः
noun
क्षुपविशेषः दण्डहीनः क्षुपः।
"कुस्तुम्बरादयाः शाकाः।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: तृणम्
Root: तृण
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ शादसर्वम्
Meaning(s):
⇒ Common name of all kinds of grass
Shloka(s):
3|3|225|1 ► सवेणवस्ते त्वक्सारास्तृणानीक्षुयवादयः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|235|2 ► शष्पं बालतृणं शादः सर्वं तु तृणमर्जुनम्॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|225|1 ⇢ तृणम् (तृण) (नपुं) ⇒ Common name of the Ikṣu (sugar-cane)
Yava and similar species ⇒
➠ 3|3|235|2 ⇢ तृणम् (तृण) (नपुं) ⇒ Common name of all kinds of grass ⇒ शादसर्वम्
➠ 3|3|235|2 ⇢ अर्जुनम् (अर्जुन) (नपुं) ⇒ Common name for all kinds of grass ⇒ शादसर्वम्
Related word(s):
अमरकोशः
Sanskrit
Word: तृणम्
Root: तृण
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ herb
⇒ straw
⇒ grass
⇒ blade of grass
⇒ any gramineous plant
Shloka(s):
2|4|165|2 ► नडादयस्तृणं गर्मुच्छ्यामाकप्रमुखा अपि॥ (वनौषधिवर्गः)
2|4|167|2 ► शष्पं बालतृणम्घासो यवसं तृणमर्जुनम्॥ (वनौषधिवर्गः)
3|3|220|1 ► काकमत्स्यात्खगौ ध्वाङ्क्षौ कक्षौ च तृणवीरुधौ। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|165|2 ⇢ तृणम् (तृण) (नपुं) ⇒ herb, straw, grass, blade of grass, any gramineous plant
➠ 2|4|167|2 ⇢ तृणम् (तृण) (नपुं) ⇒ herb, straw, grass, blade of grass, any gramineous plant
➠ 2|4|167|2 ⇢ अर्जुनम् (अर्जुन) (नपुं) ⇒ gold, white, shape, clear, silver, made of silver, particular grass, slight inflammation of the conjunctiva or white of the eye
➠ 3|3|220|1 ⇢ कक्षः (कक्ष) (पुं) ⇒ sin, wood, lace, cell, gate, belt, room, wall, zone, cabin, grass, girth, border, armpit, buffalo, rivalry, hide-out, equality, dry wood, classroom, underwood, dry grass, large wood, similarity, resemblance, inner recess, hiding-place, lurking-place, circumference, side or flank, climbing plant, cabinet [room], spreading creeper, region of the girth, object of emulation, interior of a forest, forest of dead trees, compartment (railway), ward [part of hospital], any place surrounded by walls, bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ तृणसमूहः
जातिः ➡ तृणम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ स्पृक्का
अन्यसंबन्धाः ➡ वीरणमूलम्
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तृणु अदने”@} 2 तर्णकः-र्णिका, तर्णकः-र्णिकः, तितर्णिषकः-षिका, 3 तरीतृणकः-णिका
4 तर्णिता-त्री, तर्णयिता-त्री, तितर्णिषिता-त्री, तरीतृणिता-त्री
5 तर्णुवन्-तृण्वन्-ती, 6 तर्णयन्-न्ती, तितर्णिषन्-न्ती
-- तर्णिष्यन्-न्ती-ती, तर्णयिष्यन्-न्ती-ती, तितर्णिषिष्यन्-न्ती-ती
-- तर्णुवानः, -- तितर्णिषमाणः, तरीतृण्यमानः
तर्णिष्यमाणः, तितर्णिषिष्यमाणः, तरीतृणिष्यमाणः
-- 7 तृण्-तृणौ-तृणः, 8 तृत्-तृतौ-तृतः
-- -- 9 तृतम्-तः-तवान्, तर्णितः, तितर्णिषितः, तरीतृणितः-तवान्
तृणः, 10 तर्णकः, 11 तर्णः, तितृर्णिषुः, तरीतृणः
तर्णितव्यम्, तर्णयितव्यम्, तितर्णिषितव्यम्, तरीतृणितव्यम्
तर्णनीयम्, तर्णनीयम्, तितर्णिषणीयम्, तरीतृणनीयम्
12 तृण्यम्, तर्ण्यम्, तितर्णिष्यम्, तरीतृण्यम्
ईषत्तर्णः-दुस्तर्णः-सुतर्णः
-- -- -- तृण्यमानः, तर्ण्यमानः, तितर्णिष्यमाणः, तरीतृण्यमानः
13 तृणम्, 14 कत्तृणम्, तर्णः, तितर्णिषः, तरीतृणः
15 तर्णितुम्, तर्णयितुम्, तितर्णिषितुम्, तरीतृणितुम्
16 तृतिः, 17 तृण्टिः, तर्णना, तितर्णिषा, तरीतृणा
तर्णनम्, तर्णनम्, तितर्णिषणम्, तरीतृणनम्
18 तृर्णित्वा-तृत्वा, तर्णयित्वा, तितर्णिषित्वा, तरीतृणित्वा
19 प्रतृत्य-प्रतृण्य, प्रतर्ण्य, प्रतितर्णिष्य, प्रतरीतृण्य
तर्णम् २, तर्णित्वा २-तृत्वा २, तर्णम् २, तर्णयित्वा २, तितर्णिषम् २, तितर्णिषित्वा २, तारीतृणम् २
तरीतृणित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७६६)
02
=>
 (८-तनादिः-१४६८। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[५। ‘रीगृदुपधस्य च’ (७-४-९०) इति यङन्तेऽभ्यासस्य रीगागमः। अनुनासिकान्त- त्वादत्राभ्यासस्य नुगागमो न शङ्क्यः
\n\n परत्वात् रीगागमेन तस्य बाधात्।]]
04
=>
 [पृष्ठम्०६८१+ २६]
05
=>
 [[१। ‘तनादिकृञ्भ्य उः’ (३-१-७९) इति उः विकरणप्रत्ययः। गुणः। ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इत्युवङ्। स्त्रियां उगित्त्वेन ङीप्। आत्रेयादयस्तु ‘संज्ञापूर्वको विधिरनित्यः’ (परिभाषा ९४) इत्याश्रित्य गुणाभावं मत्वा, तृण्वन्- ती इति रूपमाहुः।]]
06
=>
 [[२। ण्यन्तात्, ‘निगरणचलनार्थेभ्यश्च’ (१-३-८७) इति परस्मैपदमेव। तेन शानच् न भवति।]]
07
=>
 [[३। विचि रूपमेवम्। तेन अनुनासिकलोपो न भवति।]]
08
=>
 [[४। क्विपि तु, ‘गमः क्वौ’ (६-४-४०) इत्यत्र ‘गमादीनामिति वक्तव्यम्’ (वा। ६-४-४०) इति वार्तिकात्, अनुनासिकलोपे, तुकि रूपमेवं भवति। गमादयः = गमप्रकाराः इति सर्वैः व्याख्यातत्वात् न दोषः।]]
09
=>
 [[५। ‘अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलोपो झलि क्ङिति’ (६-४-३७) इत्यनुनासिकलोपे रूपम्।]]
10
=>
 [[६। ‘आशिषि च’ (३-१-१५०) इति वुन्।]]
11
=>
 [[आ। ‘गावः पिबन्तु गणशः कलशाम्बुराशिं किं तेन तर्णकगणाश्चिरमादधानाः।।’ देवनायकपञ्चाशत् -- ५।]]
12
=>
 [[७। ‘ऋदुपधाच्चाकॢपिचृतेः’ (३-१-११०) इति क्यप्।]]
13
=>
 [[८। ‘घञर्थे कविधानम्’ (वा। ३-३-५८) इति कप्रत्ययः। कित्त्वान्न गुणः।]]
14
=>
 [[९। ‘तृणे च जातौ’ (६-३-१०३) इति तत्पुरुषे कद्भावः।]]
15
=>
 [पृष्ठम्०६८२+ २४]
16
=>
 [[१। क्तिनि, ‘अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनाम्--’ (६-४-३७) इत्यनुनासिकलोपे रूपम्।]]
17
=>
 [[२। क्तिचि तु, ‘न क्तिचि दीर्घश्च’ (६-४-३९) इति सूत्रेण दीर्घस्य, अनुनासि- कलोपस्य च निषेधः। ‘ष्टुना ष्ुः’ (८-४-४१) इति तकारस्य ष्टुत्वेन टकारः। ‘ऋवर्णान्नस्य णत्वं वाच्यम्’ (वा। ८-४-१) इति वचनादत्र धातौ तृणु इत्यत्र णत्वं भवति, नकारान्तत्वमेवास्यौपदेशिकम्--इति केचित्। तेषां पक्षे तु, तृन्तिः इति रूपं भवति।]]
18
=>
 [[३। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। इट्पक्षे, ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् गुणे तर्णित्वा इति रूपम्। इडभावपक्षे, अनुनासिकलोपे गुणाभावः।]]
19
=>
 [[४। ‘वा ल्यपि’ (६-४-३८) इति अनुनासिकलोपविकल्पः। लोपपक्षे तुकि प्रतृत्य इति रूपम्।]]