धातुः: तु
मूलधातुः: 
धात्वर्थः: गति-वृद्धि-हिंसासु
गणः: अदादिः
कर्मकत्वं: हिंसायां सकर्मकः,अन्यत्र अकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: तौति-तवीति
अनुबन्धादिविशेषः: सौत्रोयम्,उकारान्तः


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“शुठि खण्डनप्रमर्दनयोः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘-- गतिप्रतिघाते’ इति क्षीरस्वामी। </li> <li>‘शुठ--’ इति दुर्गः। </li> <li>पुरुषकारे तु “‘शूठ गति…’ इति क्षीरस्वामी” इत्युक्तम्;</li> <li> परं तु क्षीरतरङ्गिण्यां ‘शुठ’ इत्येव दृश्यते। </li> <li>शुण्ठकः-ण्ठिका, शुण्ठकः-ण्ठिका, शुशुण्ठिषकः-षिका, शोशुण्ठकः-ण्ठिका;</li> <li> इत्यादिकानि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककुण्ठतिवत् <a href="#foot_krm03">3</a> ऊह्यानि। </li> <li>शुण्ठी ओषधिमूलिकाविशेषः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१७२९)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-३४१-। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (२०९)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“लु<a href="#foot_krm02">2</a>न्च अपनयने”@} <a href="#foot_krm03">3</a> <a href="#foot_krm04">4</a> “केचिदमुमुदितं पठन्ति, तदनार्षम्;</li> <li> राजदन्तादिषु <a href="#foot_krm05">5</a> ‘मृष्टलुचितम्’ इति पाठात्” इति मा। </li> <li>धा। </li> <li>वृत्तिः। </li> <li>अयं भावः--उदित्त्वेन क्त्वायामिड्विक- ल्पनात् ‘यस्य विभाषा’ <a href="#foot_krm06">6</a> इति निष्ठायामिण्निषेधः स्यात् इति।]] <a href="#foot_krm07">7</a> लुञ्चकः-ञ्चिका, लुञ्चकः-ञ्चिका, लुलुञ्चिषकः-षिका, लोलुचकः-चिका;</li> <li> लुञ्चिता-त्री, लुञ्चयिता-त्री, लुलुञ्चिषिता-त्री, लोलुचिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm08">8</a> लुञ्चन्-न्ती, लुञ्चयन्-न्ती, लुलुञ्चिषन्-न्ती;</li> <li> इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिक- कुञ्चतिवत् <a href="#foot_krm09">9</a> ज्ञेयानि। </li> <li>लुञ्चितम्, <a href="#foot_krm10">10</a> लुञ्चित्वा-लुचित्वा, इमानि रूपाण्यधि- कानीति विशेषः। </li> <li>क्विपि-लुक्-लुञ्चौ-लुञ्चः;</li> <li> ण्यन्तात् तु लुन्-लुञ्चौ-लुञ्चः;</li> <li> इति विशेषः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१५०९)</li> <li id="foot_krm02">02 => [ञ्च]</li> <li id="foot_krm03">03 => (१-भ्वादिः-१८७। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm05">05 => (२-२-३१)</li> <li id="foot_krm06">06 => (७-२-१५)</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्११७३+ २५]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[आ। ‘चुकोच यत्रोत्कुचिताङ्गमुन्मुदः क्रौञ्चोऽपि लुञ्चन् हृदि सम्यगार्तताम्।।’ धा। का। १-२५।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => (२२२)</li> <li id="foot_krm10">10 => [[१। क्त्वायाम् ‘वञ्चिलुञ्च्युतश्च’ (१-२-२४) इति कित्त्वविकल्पनात् पक्षे नलोपे च रूपद्वयम् इति ज्ञेयम्।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“लिख अक्षरविन्यासे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> इत्यत्र ‘कुटस्य आदिः कुटादिः, कुटादिश्च कुटादयश्च इति बहुव्रीहितत्पुरुषयोः सह विवक्षां कृत्वा--कुटादेः पूर्वं पठितस्य अस्यापि धातोः ङित्त्वमभ्युपगच्छन्ति। </li> <li>पक्षोऽयं पदमञ्जर्यां दूषितः;</li> <li> ‘अपाच्चतुष्पा- च्छकुनिष्वालेखने’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति निर्देशात् ‘रलो व्युपधात्--’ <a href="#foot_krm04">4</a> इत्यत्र काशिकादिषु लिखित्वा--लेखित्वा लिलिखिषति-लिलेखिषति इत्युदाहरणात्, ‘ईश्वरे तोसुन्--’ <a href="#foot_krm05">5</a> इत्यत्र ‘विलिखितुमित्यर्थः’ इति वृत्तौ विवरणात् च न समञ्जसोऽयं पक्ष इति। </li> <li>वर्धमानप्रभृतयोऽपि एवमेवाहुरिति धातुवृत्त्यादिषु स्पष्टम्। </li> <li>लिखितुम्, लिखिष्यते इत्यादि तु ‘संज्ञापूर्वको विधिरनित्यः’ <a href="#foot_krm06">6</a> इति कथञ्चित् समर्थनीयम्। </li> <li>एतेन ‘लिखन- संक्षेपनिर्बन्धवतो दीधितिकारस्य--’ इति गदाधरोक्तिरपि व्याख्याता। </li> <li>बोपदेवव्याकरणे मुग्धबोधे तु कुटादित्वमेवास्यापि धातोरङ्गीकृतम्।]] लेखकः-खिका, लेखकः-खिका, लिलेखिषकः- <a href="#foot_krm07">7</a> लिलिखिषकः-षिका, लेलिखकः-खिका;</li> <li> लेखिता-त्री, लेखयिता-त्री, लिलेखिषिता-लिलिखिषिता-त्री, लेलिखिता-त्री;</li> <li> इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि तौदादिकिलतिवत् <a href="#foot_krm08">8</a> ज्ञेयानि। </li> <li>लेखः, विलेखनः <a href="#foot_krm09">9</a> लेखनी, <a href="#foot_krm10">10</a> हृल्लेखः, विलेखी- <a href="#foot_krm11">11</a> व्यावलेखी, <a href="#foot_krm12">12</a> लेखा-रेखा, <a href="#foot_krm13">13</a> <a href="#foot_krm14">14</a> दन्तलेखकः इत्यादीनि रूपाण्यस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्। </li> <li><a href="#foot_krm15">15</a> लिखापयति।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१४८५)</li> <li id="foot_krm02">02 => (६-तुदादिः-१३६५। सक। सेट्। पर। [[[अ] तुदादिष्वयं धातुः कुटादेः पूर्वं पठितः। ञित्णिद्भिन्नानां प्रत्ययानां ङिद्वद्भावः कुटादीनां विधीयते--कुटितुम्--कुटिता इत्यादिरूपसिद्धये। एवं ‘लिखितुं विश्वसृजोऽपि शक्तिहानिः’, ‘स्वयमेव लिखिष्यते’ इत्यादिषु गुणाभावोपपत्त्यर्थं ‘गाङ्कुटादिभ्यः--’ (१-२-१)</li> <li id="foot_krm03">03 => (६-१-१४२)</li> <li id="foot_krm04">04 => (१-२-२६)</li> <li id="foot_krm05">05 => (३-४-१३)</li> <li id="foot_krm06">06 => (परि। ९५)</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१। सन्नन्ते ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति कित्त्वविकल्पनात् रूपद्वयमिति ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => (१९३)</li> <li id="foot_krm09">09 => [[२। ल्युडन्तात् स्त्रियां टित्त्वेन ङीपि रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[३। हृदयं लिखतीति हृल्लेखः। ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यणि ‘हृदयस्य हृल्लेख--’ (६-३-५०) इति हृदयशब्दस्य ‘हृत्’ इत्यादेशः।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[४। कर्मव्यतीहारे णचि, ‘णचस्स्त्रियाम्--’ (५-४-१४) इत्यञि ङीपि रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[५। भिदादि (३-३-१०४) पाठादङि रूपमेवम्। तत्रेव गणे पाठात् लकारस्य पाक्षिको रेफादेशश्च। तेन रेखा इत्यपि साधुः।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [पृष्ठम्११६१+ २७]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[१। दन्तस्य लेखकः दन्तलेखकः। ‘नित्यं क्रीडाजीविकयोः’ (२-२-१७) इति षष्ठ्यन्तस्य दन्तशब्दस्य अकारान्तेन लेखकशब्देन तत्पुरुषसमासः। यस्य गजवराहादिदन्तेषु चित्रं विलिख्य तन्मूलिका जीविका तत्रैवायं--जीविकार्थे समास इति बोध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[२। लिखम् आचष्टे लिखापयतीति निष्पाद्य, ‘अर्थवेदयोरप्यापुग्वक्तव्यः’ (वा। ३-१-२५) इत्यत्र ‘अपुक्’ इति ह्रस्वोच्चारणेनैव सिद्धौ दीर्घोच्चारणात् उपात्तभिन्नेष्वपि आपुग् भवतीति मत्वा अत्रापि आपुग् भवतीति आत्रेयमतं धातुवृत्तौ प्रतिपादितमि- हानुसन्धेयम्।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“रिष हिंसायाम्”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> “इह केचित् ‘रिष हिंसायां च’ इति पठन्ति। </li> <li>‘न रिष्यति न व्यथते’ इत्यादयश्च प्रयोगा दृश्यन्ते। </li> <li>आत्रेयमैत्रेयादयस्तु न पेठुः” इति मा। </li> <li>धा। </li> <li>वृत्तिः। </li> <li>क्षीरतरङ्गिण्याम् अयं धातुः दिवादिषु न दृश्यते। </li> <li>परं तु भ्वादौ ‘दिवादौ रिष्यति।’ इति क्षीरस्वामिनैवोक्तम्। </li> <li>तेन दिवादिषु पठितोऽप्य- धुना भ्रष्टः स्यादिति भाति। </li> <li>सिःकौमुद्यादिषु तु स्वतन्त्रेण पठ्यते।]] रेषकः-षिका, रेषकः-षिका, रिरिषिषकः-रिरेषिषकः-षिका, रेरिषकः-षिका;</li> <li> <a href="#foot_krm04">4</a> रेषिता-रेष्टा-ष्टी, रेषयिता-त्री, रिरिषिषिता-रिरेषिषिता-त्री, रेरिषिता-त्री;</li> <li> इत्यादिकानि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकरेषतिवत् <a href="#foot_krm05">5</a> बोध्यानि। </li> <li>शतरि-रिष्यन्-न्ती-ती, इति विशेषः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१४०९)</li> <li id="foot_krm02">02 => (४-दिवादिः-१२३१। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[१। ‘तीषसहलुभरुषरिषः’ (७-२-४८) इत्यत्र विशेषाभावात् दैवादिकस्यास्यापि ग्रहणम्। तेनेड्विकल्पः। ‘यथालक्षणमप्रयुक्ते’ इति भाष्यन्यायमाश्रित्यैवमुक्तम्। ‘यथा- ऽलक्षणमप्रयुक्ते’ इति भाष्यपाठाश्रयणे तु (अप्रयुक्तस्थले लक्षणस्याभाव एवेत्य- धुनाऽर्थः।) इड्विकल्पाभाव एवेति बोध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => (१४०८)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“यत्रि सङ्कोचने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> ‘यन्तृ--’ इति ऋदिदत्र पाठ इति आभरणकारमतत्वेन धातुवृत्तावु- पादाय-- “अयं पाठः चिरन्तनव्याख्यानेषु न दृश्यते;</li> <li> प्रत्युत यन्त्रणादिशब्द- मस्मादेव मैत्रेयादयो व्युदपादयन्।” इति विवेचितम्। </li> <li>“अत्रापि पूर्ववत् <a href="#foot_krm04">4</a> इदित्करणात् यन्त्रतीत्याद्यपि भवति।” इति मा। </li> <li>धा। </li> <li>वृत्तिः। </li> <li>“यन्त्र--इति पठितुं युक्तम्। </li> <li>यत्तु-इदित्करणात् यन्त्रतीति माधवेनो- क्तम्--तच्चिन्त्यम्।” इति सिद्धान्तकौमुद्युक्तिरेव साधुः। </li> <li>यतः-- ‘चिन्त्यात्’ इत्यादौ उपधानकारसद्भावेन, णिजभावपक्षे नलोपव्यावृत्त्या सार्थकतां लभमान इकारः णिजभावं चिन्तेर्ज्ञापयतीति तूचितम्। </li> <li>इह तु रेफस्यैवोप- धात्वप्रसङ्गेन नलोपप्रसक्त्यभावात्--इति ज्ञेयम्।]] यन्त्रकः-न्त्रिका, यियन्त्रयिषकः-षिका;</li> <li> यन्त्रयिता-त्री, यियन्त्रयिषिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकतन्त्रयतिवत् <a href="#foot_krm06">6</a> ज्ञेयानि। </li> <li>यति-- <a href="#foot_krm07">7</a> अयन्त्र्यम्।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१३३८)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१५३६। अक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (चितिधातुवत्)</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्१०६९+ २६]</li> <li id="foot_krm06">06 => (६९८)</li> <li id="foot_krm07">07 => [[आ। ‘संचोरयन्तमरिगर्वमशेषभद्रं चिन्तन्तमन्तकमिवाप्तमयन्त्र्यवीर्यम्।’ धा। का। ३-१३।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“मडि भूषायाम्, हर्षे च”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> “-- ‘मडि भूषायाम्’ इति भूवादौ पाठादेव मण्डति इति सिद्धेः, अस्येदित्त्वं नुम्मात्रार्थम्, न तु णिज्विकल्पार्थम्;</li> <li> तेन हर्षे मण्डति इति न भवति।” इति मा। </li> <li>धा। </li> <li>वृत्तिः। </li> <li>क्वचित् कोशे अत्र ‘हर्षे च’ इति न पठ्यते। </li> <li>पाठ- शुद्धिरत्र कीदृशीति न विद्मः।]] ‘भूषार्थे मण्डतीति स्यात्, तत्र मण्डयतीति णौ। </li> <li><a href="#foot_krm04">4</a> इति देवः। </li> <li>मण्डकः-ण्डिका, मिमण्डयिषकः-षिका;</li> <li> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादि- ककुण्ठयतिवत् <a href="#foot_krm05">5</a> ज्ञेयानि।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१२०९)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१५८७। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (श्लो। ८४)</li> <li id="foot_krm05">05 => (२१०)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“भस भर्त्सनदीप्त्योः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> छान्दसः। </li> <li><a href="#foot_krm03">3</a> धातुपाठेषु सर्वत्र ‘--भर्त्सनदीप्त्योः’ इत्येवास्य धातोरर्थनिर्देशो दृश्यते। </li> <li>परं तु निरुक्ते <a href="#foot_krm04">4</a> ‘बभस्तिरत्तिकर्मा।’ इत्युक्तत्वात्;</li> <li> तथा, ‘हरी इवान्धांसि बप्सता।’ <a href="#foot_krm05">5</a> इत्यत्र यास्केन ‘हरी इवान्नानि भुञ्जाने।’ इति व्याख्यानात्, सायणभाष्येऽपि ‘भस भक्षणदीप्त्योः।’ इत्येवात्र <a href="#foot_krm06">6</a> धातुस्वरूपोपादानाच्च ‘भक्षणदीप्त्योः’ इत्येव पाठः प्रामाणिक इति, भर्त्सन-भक्षणशब्दयोः प्रायस्तुल्यश्रुत्या पाठभेद इति वा प्रतिभाति।]] <a href="#foot_krm07">7</a> भासकः-सिका, भासकः-सिका, बिभसिषकः-षिका, बाभसकः-सिका;</li> <li> भसिता-त्री, भासयिता-त्री, बिभसिषिता-त्री, बाभसिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm08">8</a> बप्सत्-बप्सतौ-बप्सतः, <a href="#foot_krm09">9</a> भासयन्-न्ती-ती, बिभसिषन्-न्ती-ती;</li> <li> -- भसिष्यन्-न्ती-ती, भासयिष्यन्-न्ती-ती, बिभसिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि आदादिककशतिवत् <a href="#foot_krm10">10</a> ज्ञेयानि। </li> <li><a href="#foot_krm11">11</a> नभः, <a href="#foot_krm12">12</a> भस्म, <a href="#foot_krm13">13</a> भस्त्रम्, <a href="#foot_krm14">14</a> भसत् इतीमानि रूपाण्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (११५२)</li> <li id="foot_krm02">02 => (३-जुहोत्यादिः-११००। अक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (५-४६)</li> <li id="foot_krm05">05 => (ऋ। वे। १-६-२८-७)</li> <li id="foot_krm06">06 => (ऋ। वे। १-६-२८-७)</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्०९४६+ २६]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[१। शतरि, शपि, तस्य ‘जुहोत्यादिभ्यः--’ (२-४-७५) इति श्लुः। ‘श्लौ’ (६-१-१०) इति द्विर्वचनम्। ‘घसिभसोर्हलि च’ (६-४-१००) इति उपधा- ऽकारलोपः। ‘खरि च’ (८-४-५५) इति भकारस्य चर्त्वेन पकारः। अभ्यासे हलादिशेषजश्त्वादिकम्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[२। भक्षणार्थकत्वे, ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति ण्यन्तात् कर्तृगामिन्यपि क्रियाफले परस्मैपदमेव। दीप्त्याद्यर्थकत्वे, छान्दसत्वात् दृष्टानुविध्याश्रयणे वा शानजन्तेऽपि भासयमानः इति रूपं साध्वेवेत्यपि बोध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => (१७८)</li> <li id="foot_krm11">11 => [[३। न बभस्ति इति नभः = आकाशः। नञ्पूर्वादस्मात् ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यते’ (३-२-१७८) इति क्विपि सकारस्य रुत्वे विसर्गे च रूपमिति आत्रेयादयः साधयन्तीति माधवधातुवृत्तौ दृश्यते। अत्र बाहुलकात् नञ्समासे नलोपाभाव इति बोध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[४। भाषायामपि, ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति मनिन्प्रत्यये ‘नेड् वशि कृति’ (७-२-८) इतीण्निषेधे रूपमेवम्। ‘भूतेऽपि दृश्यन्ते’ (३-३-२) इति भूते- ऽयं प्रत्ययः। भसितम् = भस्म।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[५। ‘हुयामाश्रुभसिभ्यस्त्रन्’ (द। उ। ८-८४) इति त्रन्प्रत्यये रूपमेवम्। ‘तितुत्रत--’ (७-२-९) इतीण्निषेधः। बभस्तीति भस्त्रम् = चर्म, उदरं च।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[६। ‘शॄदॄभसोऽदिः’ (द। उ। ६-४२) इत्यदिप्रत्यये रूपमेवम्। बभस्ति, भस्यते वा तस्मिन् आहार इति भसत् = आमाशयस्थानम्।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“पन स्तुतौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> क्षीरतरङ्गिण्यां ‘पनायते हरिम्।’ इत्यात्मनेपदमायप्रत्ययान्तात् निरुच्य, तस्य साधकत्वेन, “अत्र, ‘अवयवेऽपि कृतं लिङ्गं समुदायस्य विशेषकं भवति।’ <a href="#foot_krm04">4</a> इत्यायव्यवधानेऽपि आत्मनेपदम्।’ इत्युक्तम्। </li> <li>परं तु-- पनायतेरार्धधातुके आयप्रत्ययाभावपक्षेऽनुदात्तेत्त्वस्य चरितार्थत्वात् आत्मनेपदं चिन्त्यम्।]] पनायकः-पानकः-निका, पनायकः-पानकः, पिपनायिषकः-पिपनिषकः-षिका, पंपनकः-पम्पनकः-निका;</li> <li> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकपणायतिवत् <a href="#foot_krm05">5</a> ज्ञेयानि। </li> <li><a href="#foot_krm06">6</a> असच्प्रत्यये रूपम्। </li> <li>पनसः = फलवृक्षविशेषः।]] पनसः। </li> <li><a href="#foot_krm07">7</a> पनितम्। </li> <li><a href="#foot_krm08">8</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (९७४)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-४४०। सक। सेट्। आत्म।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (भाष्यम्-३-१-५)</li> <li id="foot_krm05">05 => (९६४)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[४। औणादिके [द। उ। ९। ४४]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[आ। ‘पणाय्यरूपा पनिताकूतीन् ययुर्भामिन्य एवाक्षमया स्वकामुकान्।’ धा। का। १। ५७।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [पृष्ठम्०८४८+ २९]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“तुण कौटिल्ये”@} <a href="#foot_krm02">2</a> तोणकः-णिका, तोणकः-णिका, तुतोणिषकः-तुतुणिषकः-षिका, तोतुणकः- णिका;</li> <li> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि गुफधातुवद् <a href="#foot_krm03">3</a> बोध्यानि। </li> <li>क्विपि-प्रतूण्-प्रतूणौ-प्रतूणः;</li> <li> इति। </li> <li>शतरि तु -- तुणन्-ती-न्ती;</li> <li> इति रूपाणीति विशेषः। </li> <li>घञि- <a href="#foot_krm04">4</a> तोणः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (७३९)</li> <li id="foot_krm02">02 => (६-तुदादिः-१३३२। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (४०९)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[आ। ‘नार्यः संमृडदालिकेलिपृडिता यस्मिन् पृणन्त्यः प्रियान् नित्यं तैर्वृणिता मूणालकमनीयाङ्ग्यो वितोणाशयाः।।’ धा। का। २। ७५।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“तु गतिवृद्धिहिंसासु”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> अदादौ ‘रु शब्दे’ इत्यत्र माधवधातुवृत्तौ एवं दृश्यते-- “‘तुरुस्तुशम्यमः--’ <a href="#foot_krm04">4</a> इत्यत्र वृत्तौ-- ‘तुः इति सौत्रो धातुः’ इति। </li> <li>अत्र न्यासे-- ‘वृध्यर्थ इति एके। </li> <li>हिंसार्थ इति अपरे;</li> <li> यस्य च लुग्विकरणत्वं स्मर्यते।’ इति। </li> <li>वर्धमानश्च-- ‘तु इति वृद्धिहिंसयोरदादौ स्मर्यते’ इति। </li> <li>हरदत्तस्तु-- वृद्ध्यर्थत्वमभिधाय, ‘गत्यर्थ इति एके। </li> <li>हिंसार्थ इत्यपरे।’ इति। </li> <li>‘त्रिष्वपि’ इति बोधिन्यासे।” इति।]] ‘तु इति सौत्रो धातुः गतिवृद्धिहिंसासु’ इति सि। </li> <li>कौमुदी। </li> <li>“अत्र व्याख्यानमेव शरणम्” इति बालमनोरमा। </li> <li><a href="#foot_krm05">5</a> तावकः-विका, तावकः-विका, <a href="#foot_krm06">6</a> तुतूषकः-षिका, <a href="#foot_krm07">7</a> तोतूयकः-यिका;</li> <li> तोता-त्री, तावयिता-त्री, तुतूषिता-त्री, तोतूयिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm08">8</a> उत्तुवन्-ती, तावयन्-न्ती, तुतूषन्-न्ती;</li> <li> -- तोष्यन्-न्ती-ती, तावयिष्यन्-न्ती-ती, तुतूषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- -- तावयमानः, तावयिष्यमाणः, -- तोतूयमानः, तोतूयिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm09">9</a> संतुत्-संतुद्-संतुतौ-संतुतः;</li> <li> -- -- तुतम्-तुतः, तावितः, तुतूषितः, तोतूयितः-तवान्;</li> <li> तवः, तावः, तुतूषुः, तोतुवः;</li> <li> तोतव्यम्, तावयितव्यम्, तुतूषितव्यम्, तोतूयितव्यम्;</li> <li> तवनीयम्, तावनीयम्, तुतूषणीयम्, तोतूयनीयम्;</li> <li> तव्यम्, <a href="#foot_krm10">10</a> अवश्यताव्यम्, ताव्यम्, तुतूष्यम्, तोतूय्यम्;</li> <li> ईषत्तवः-दुस्तवः-सुतवः;</li> <li> -- -- तूयमानः, ताव्यमानः, तुतूष्यमाणः, तोतूय्यमानः;</li> <li> तवः, तावः, तुतूषः, तोतूयः;</li> <li> तोतुम्, तावयितुम्, तुतूषितुम्, तोतूयितुम्;</li> <li> तुतिः, तावना, तुतूषा, तोतूया;</li> <li> तवनम्, तावनम्, तुतूषणम्, तोतूयनम्;</li> <li> तुत्वा, तावयित्वा, तुतूषित्वा, तोतूयित्वा;</li> <li> प्रतुत्य, प्रताव्य, प्रतुतूष्य, प्रतोतूय्य;</li> <li> <a href="#foot_krm11">11</a> तावम् २, तुत्वा २, तावम् २, तावयित्वा २, तुतूषम् २, तुतूषित्वा २, तोतूयम् २;</li> <li> तोतूयित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (७३०)</li> <li id="foot_krm02">02 => (२-अदादिः-१०३४-आ। सक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (७-३-९५)</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्०६६२+ २७]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वान्न गुणः। ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः। षत्वम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[२। ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इत्यभ्यासे गुणः। ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[३। ‘लुग्विकरणेऽदादौ धातोरस्य पाठ इति व्याख्यातृभिरुक्तत्वात् ‘अदिप्रभृतिभ्यः शपः’ (२-४-७२) इति लुक्। शतुर्ङिद्वद्भावान्न गुणः। ‘अचि श्नुधातुभ्रुवां--’ (६-४-७७) इत्युवङ्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[४। क्विपि, ‘ह्रस्वस्य पिति कृति--’ (६-१-७१) इति तुक्। एवं ल्यप्यपि ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[५। ‘ओरावश्यके’ (३-१-१२५) इति ण्यत्। ‘लुम्पेदवश्यमः कृत्ये--’ (वा। ६-३-१०९) इति पृषोदरादिषु पाठात् अवश्यमो मकारस्य लोपः।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [पृष्ठम्०६६३+ २६]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“ज्रि वयोहानौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> “जॄ--’ इति चौरादिकघातोर्नन्दिसम्मतः पाठ एवम्” इति मा। </li> <li>धा। </li> <li>वृत्तौ। </li> <li>आधृषीयत्वेनास्य धातोर्णिज्विकल्पः। </li> <li>णिच्पक्षे, णिजभावपक्षे च, शुद्धात् सन्नन्तात् यङन्ताच्च जिधातुवत् <a href="#foot_krm03">3</a> धातुस्वरूपनिबन्धनकार्याणि विना बोध्यानि। </li> <li>ण्यन्तात् सनि तु-- जिज्राययिषकः-षिका, जिज्राययिषिता-त्री, जिज्राययिषन्-न्ती, जिज्राय- यिषिष्यन्-न्ती-ती, जिज्राययिषमाणः, जिज्राययिषिष्यमाणः, जिज्राययिट्- यिषौ-यिषः, जिज्राययिषितः-तवान्, जिज्राययिषुः जिज्राययिषितव्यम्, जिज्राययिषणीयम्, जिज्राययिष्यम्, ईषज्जिज्राययिषः-दुर्जिज्राययिषः-सुजि- ज्राययिषः, जिज्राययिष्यमाणः, जिज्राययिषः, जिज्राययिषितुम्, जिज्राय- यिषा, जिज्राययिषणम्, जिज्राययिषित्वा, प्रजिज्राययिष्य, जिज्राययिषम् २, जिज्राययिषित्वा २;</li> <li> इति रूपाणीति विशेषः। </li> <li><a href="#foot_krm04">4</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (६३०)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१८१६। सक। सेट्। उभ। आधृषीयः।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (५९९)</li> <li id="foot_krm04">04 => [पृष्ठम्०५९९+ २७]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“चीव भाषार्थः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> अस्य धातोरास्वदीयत्वेन, ‘आ स्वदः सकर्मकात्’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति वचनात्, कर्मसंज्ञकार्थान्वय्यर्थबोधकत्व एव णिज् भवति। </li> <li>अकर्मकत्वे तु नेति बोद्धव्यम्।]] चीवकः-विका, चिचीवयिषकः-षिका;</li> <li> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककीटयतिवत् <a href="#foot_krm05">5</a> ज्ञेयानि। </li> <li><a href="#foot_krm06">6</a> चीवनम्,। </li> <li>क्विपि, <a href="#foot_krm07">7</a> च्यूः-च्युवौ- च्युवः;</li> <li> इति रूपाणि। </li> <li><a href="#foot_krm08">8</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (५३१)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१७७५। सक। सेट्। उभ। आस्वदीयः)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (ग। सू। चुरादौ)</li> <li id="foot_krm05">05 => (१९४)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[B। ‘नाहं बर्हयताऽस्म्यबल्ह्यमपि भोः सर्वैरिदं गोप्यते तांस्त्वं धूपय विच्छयन् क इव न त्वच्चीवनात् पोथयेत्।।’ धा। का। ३। ४४।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[३। क्विपि, णिलोपे, ‘च्छ्वोः शूडनुनासिके च’ (६-४-१९) इति वकारस्य ऊठि, यणि रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [पृष्ठम्०५१७+ ३३]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“चल भृतौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> भृतिः = भरणम्, पोषणमिति यावत्। </li> <li>‘--भृत्यां चालयेत्, कम्पने चलेत्।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>चालकः-लिका, <a href="#foot_krm04">4</a> चाल्यम्, इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि ण्यन्तात् भौवादिकचलतिवत् <a href="#foot_krm05">5</a> ऊह्यानि। </li> <li>ण्यन्तात् सनि तु-- चिचालयिषकः-षिका, चिचालयिषिता-त्री, चिचालयिषन्-न्ती, चिचालयिषिष्यन्-न्ती-ती, चिचालयिषमाणः, चिचालयिषिष्यमाणः, चिचालयिट्-यिषौ-यिषः, चिचालयिषितम्-तः-तवान्;</li> <li> चिचालयिषुः, चिचालयिषितव्यम्, चिचालयिषणीयम्;</li> <li> चिचालयिष्यम्, ईषच्चिचालयिषः-दुश्चिचालयिषः-सुचिचालयिषः चिचालयिष्यमाणः, चिचालयिषः, चिचालयिषितुम्;</li> <li> चिचालयिषा, चिचालयिषणम्, चिचालयिषित्वा, प्रचिचालयिष्य;</li> <li> चिचालयिषम् २;</li> <li> चिचालयिषित्वा २। इति रूपाणीति विशेषः। </li> <li>इति रूपाणीति विशेषः। </li> <li><a href="#foot_krm06">6</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (५१२)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१६०८। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १५८)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[B। ‘काल्यप्रवेदनकरोऽयमवेलयद् द्राग् अन्याश्च तेलितकृपः खलु कंसचाल्यान्।’ कंसचाल्यान् = कंसपोष्यान् इत्यर्थः। धा। का। ३-२२।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => (५१०)</li> <li id="foot_krm06">06 => [पृष्ठम्०४९४+ २४]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“चर्च अध्ययने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> -- ‘अध्ययने चर्चयेत् चर्चतीति तु। </li> <li>हिंसायां तर्जने शेतु तथैव परिभाषणे।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li><a href="#foot_krm04">4</a> अस्य धातोः ण्यन्ते सर्वाणि रूपाणि भौवादिकचर्चतिवत् <a href="#foot_krm05">5</a> बोध्यानि। </li> <li>शतरि <a href="#foot_krm06">6</a> सञ्चर्चयन्-न्ती। </li> <li>क्तिन्विषये तु ‘ण्यासश्रन्थो युच्’ <a href="#foot_krm07">7</a> इति युजपवादः, ‘चिन्तिपूजिकथिकुम्बिचर्चश्च’ <a href="#foot_krm08">8</a> इत्यादिना अङ् भवति, इति विशेषः। </li> <li>ण्यन्तात् सनि तु रूपाणि लिख्यन्ते -- चिचर्चयिषकः-षिका, चिचर्चयिषिता-त्री, चिचर्चयिषन्-न्ती, चिचर्चयिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> चिचर्चयिषमाणः, चिचर्चयिषिष्यमाणः, चिचर्चयिट्-यिषौ-यिषः, चिचर्चयिषितः-तवान्, चिचर्चयिषुः, चिचर्चयिषितव्यम्, चिचर्चयिषणीयम्, चिचर्चयिष्यम्, ईषच्चिचर्चयिषः इत्यादि, चिचर्चयिष्यमाणः, चिचर्चयिषः, चिचर्चयिषितुम्, चिचर्चयिषा, चिचर्चयिषणम्, चिचर्चयिषित्वा, -- प्रचिचर्चयिष्य, -- चिचर्चयिषम् २;</li> <li> चिचर्चयिषित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (५०७)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१७१३। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ५४)</li> <li id="foot_krm04">04 => [पृष्ठम्०४९१+ २७]</li> <li id="foot_krm05">05 => (५०५)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[आ। ‘सञ्चर्चयन् अपनयानथ बुक्कयिष्णुः श्वेवोग्रशब्दनपरः कररुद्धकाणः। मल्लो जिजम्भिषुरसूदितवीर्यमीशं मुष्ट्या जजास बहु पाशितवांश्च दोष्णा।।’ धा। का। ३-३८।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => (३-३-१०७)</li> <li id="foot_krm08">08 => (३-३-१०५)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“चण दाने च”@} <a href="#foot_krm02">2</a> घटादिः। </li> <li><a href="#foot_krm03">3</a> माधबधातुवृत्तिपर्यालो चनया चुरादावपि कश्चन चणधातुरस्तीति ज्ञायते। </li> <li>क्षीरतरङ्गिणी-सिद्धान्तकौमुद्यादिषु तस्यानुपलम्भात् न तस्य रूपाणि लिखितानि। </li> <li>तस्य सत्त्वे तु चाणकः-णिका, चिचाणयिषकः-षिका;</li> <li> इत्यादीनि रूपाणि चौरादिककणधातुवत् <a href="#foot_krm04">4</a> ज्ञेयानि।]] चकाराद् गतावपि। </li> <li>चाणकः-णिका, चिचणिषकः-षिका, चञ्चणकः-णिका;</li> <li> अित्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि शुद्धात्, सन्नन्तात्, यङन्ताञ्च भौवादिककणतिवत् <a href="#foot_krm05">5</a> बोध्यानि। </li> <li>घटादित्वेन मित्त्वाण्णौ उपधाह्रस्वे, चणकः-णिका, चणयिता-त्री, इत्यादिकानि ण्यन्तरूपाणि घाटादिक- कणतिवत् <a href="#foot_krm06">6</a> ज्ञेयानि। </li> <li><a href="#foot_krm07">7</a> चणन्-न्ती। </li> <li><a href="#foot_krm08">8</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४९०)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-७९६। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (१५९)</li> <li id="foot_krm05">05 => (१५७)</li> <li id="foot_krm06">06 => (१५८)</li> <li id="foot_krm07">07 => [[B। ‘चणन् विषादं विशणन् विचिन्तां श्रणन् विमोहं श्रथितोऽस्तु सद्यः।।’ धा। का। २।९।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [पृष्ठम्०४७४+ २५]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“घृ प्रस्रवणे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> स्रावणे इत्येके। </li> <li>संप्रस्रवणे इति मा। </li> <li>धा। </li> <li>वृत्तौ। </li> <li>‘यद्दीप्तौ क्षरणे जिघर्त्ति तदिदं केचिद्विदुश्छान्दसम्।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>घारकः-रिका, घारयिता-त्री, घारयन्-न्ती, <a href="#foot_krm04">4</a> धारितम्, इत्यादीनि रूपाणि सेचनार्थकगृधातुवत् <a href="#foot_krm05">5</a> बोध्यानि। </li> <li>ण्यन्तात् सनि तु इमानि रूपाणि--जिघारयिषकः-षिका, जिघारयिषिता-त्री;</li> <li> जिघारयिषन्-न्ती, जिघारयिषिष्यन्-न्ती-ती, जिघारयिषमाणः, जिघारयि- षिष्यमाणः, जिघारयिट् - जिघारयिषौ - जिघारयिषः, जिघारयिषितः- तवान्, जिघारयिषः, जिघारयिषितव्यम्, जिघारयिषणीयम्, जिघारयिष्यम्, ईषद्जिघारयिषः-दुर्जिघारयिषः-सुजिघारयिषः, जिघारयिष्यमाणः, जिघारयिषः, जिघारयिषितुम्, जिघारयिषा, जिघारयिषणम्, जिघारयिषित्वा, प्रजिघारयिष्य, जिघारयिषम् २, जिघारयिषित्वा २। इति। </li> <li><a href="#foot_krm06">6</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४७७)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१६५१। सक। अनि। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ३३)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[B। ‘इत्थं सुगाजितमृदङ्गविमार्जनानि संवार्य मर्चयति घारितशङ्कमस्मिन्।’ धा। का। ३। २८।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => (४२०)</li> <li id="foot_krm06">06 => [पृष्ठम्०४६३+ २६]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“गृ विज्ञाने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> आकुस्मीयः। </li> <li>‘ज्ञाने गारयते, गिरेन्निगरणे, शब्दे गृणाति त्रयं युक्तं, ग्रो गरतीति सेकविषये ह्रस्वान्तधातोः शपि।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>गारकः-रिका, गारयिता-त्री, <a href="#foot_krm04">4</a> गारितम्-तः-तवान्;</li> <li> इत्यादीनि सेचनार्थकभौवादिकगृधातुवत् <a href="#foot_krm05">5</a> ण्यन्ताद्रूपाणि सर्वाणि बोध्यानि। </li> <li>ण्यन्तात् सनि तु -- जिगारयिषकः-षिका, ईषज्जिगारयिषः-दुर्जिगारयिषः-सुजिगारयिषः;</li> <li> जिगारयिषिता-त्री, जिगारयिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> जिगारयिषमाणः, जिगारयिषः;</li> <li> जिगारयिषिष्यमाणः, जिगारयिषितुम्;</li> <li> जिगारयिट्-जिगारयिषौ-जिगारयिषः, जिगारयिषा;</li> <li> जिगारयिषितः-तवान्, जिगारयिषणम्;</li> <li> जिगारयिषुः, जिगारयिषित्वा;</li> <li> जिगारयिषितव्यम्, प्रजिगारयिष्य;</li> <li> जिगारयिषणीयम्, जिगारयिष्यम्, जिगारयिषम् २;</li> <li> जिगारयिषित्वा २। इति रूपाणीति विशेषः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४२१)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१७०८। सक। सेट्। आत्म।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ३३)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[आ। ‘इत्यादि वाद्यशतदेवनमध्य एव लोकः समालपदगारितकृष्णवीर्यः।’ धा। का। ३-३७।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => (४२०)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। ‘आकुस्मादात्मनेपदिनः’ (गणसूत्रं चुरादौ) इति वचनात् ण्यन्तात् आत्मनेपदमेव।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“गुर्द पूर्वनिकेतने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘पूर्वनिकेनतम् = पूर्वव्यवहार इत्येके।’ इति धा। </li> <li>का। </li> <li>व्याख्या। </li> <li>पूर्वनिकेनतम् = आद्यनिवासः, इति क्षीरस्वामी। </li> <li>‘पूर्व’ इति धात्वन्तरमिति केचित्। </li> <li>गूर्दकः-गुर्दकः-र्दिका, गुर्द <a href="#foot_krm03">3</a> यिता-त्री, गुर्दितम्- <a href="#foot_krm04">4</a> तः-तवान्, इत्यादीनि रूपाणि भौवादिककूर्दधातौ <a href="#foot_krm05">5</a> ण्यन्तरूपवत् ज्ञेयानि। </li> <li>ण्यन्तात् सनि तु -- <a href="#foot_krm06">6</a> जुगूर्दयिषकः-षिका, जुगूर्दयिषितः-तवान्;</li> <li> जुगूर्दयिषिता-त्री, जुगूर्दयिषुः ;</li> <li> जुगूर्दयिषन्-न्ती, जुगूर्दयिषितव्यम्;</li> <li> जुगूर्दयिषिष्यन्-न्ती-ती, जुगूर्दयिषणीयम्;</li> <li> जुगूर्दयिषमाणः, जुगूर्दयिष्यम्;</li> <li> जुगूर्दयिट्-जुगूर्दयिषौ-जुगूर्दयिषः, ईषज्जुगूर्दयिषः- <a href="#foot_krm07">7</a> दुर्जुगूर्दयिषः-सुजुगूर्दयिषः, जुगूर्दयिषणम्;</li> <li> जुगूर्दयिष्यमाणः, जुगूर्दयिषित्वा;</li> <li> जुगूर्दयिषः, प्रजुगूर्दयिष्य;</li> <li> जुगूर्दयिषितुम्, जुगूर्दयिषा, जुगूर्दयिषम् २;</li> <li> जुगूर्दयिषित्वा २। इति रूपाणि, इति विशेषः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४१५)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१६६६। अक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (गूर्द)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[C। ‘खेदस्त्वियान् पटहगर्दनगर्जिताशे रङ्गे सगर्धनसुगुर्दितवीरलोके।’ धा। का। ३-३१।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => (२३०)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[३। ‘उपधायां च’ (८-२-७८) इति सर्वत्र दीर्घः। ‘ह्रस्वः’ (७-४-५९) इति अभ्यासह्रस्वः। ‘र्वोरुपधायाः--’ (८-२-७८) इति दीर्घस्य वैकल्पिकत्वे ‘जुगुर्दयिषकः- षिका’ इति रूपमपि साधु। एवं सर्वत्र। दीर्घस्य वैकल्पिकत्वे प्रमाणं तु २३०- धातुटिप्पणे निरूपितम्।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्०४०५+ २५]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“गुप भाषार्थः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> “णौ गोपयति भाषा<a href="#foot_krm03">3</a>र्थे, निन्दायां से जुगुप्सते। </li> <li>गोपायेद् रक्षणे त्वाये, व्याकुलत्वे तु गुप्यति।।” <a href="#foot_krm04">4</a> इति देवः। </li> <li>‘भासार्थः’ इति क्षीरस्वामी। </li> <li>गोपकः-पिका, गोपयिता-त्री, इत्यादीनि रूपाणि पूर्वलिखितदैवादिक- गुपधातोः <a href="#foot_krm05">5</a> ण्यन्तस्येव ज्ञेयानि। </li> <li>ण्यन्तात् सनि तु-- जुगोपयिषकः-षिका, जुगोपयिष्यम्, जुगोपयिषिता-त्री, ईषज्जुगोपयिषः-दुर्जुगोपयिषः-सुजुगोपयिषः;</li> <li> जुगोपयिषन्-न्ती, जुगोपयिष्यमाणः;</li> <li> जुगोपयिषिष्यन्-न्ती-ती, जुगोपयिषः;</li> <li> जुगोपयिषमाणः, जुगोपयिषितुम्;</li> <li> जुगोपयिषिष्यमाणः, जुगोपयिषा;</li> <li> जुगोपयिट्-जुगोपयिषौ-जुगोपयिषः, जुगोपयिषणम्;</li> <li> जुगोपयिषितम्-तः-तवान्, जुगोपयिषित्वा;</li> <li> जुगोपयिषुः, प्रजुगोपयिष्य;</li> <li> जुगोपयिषितव्यम्, जुगोपयिषणीयम्, जुगोपयिषम् २;</li> <li> जुगोपयिषित्वा २। इति रूपाणि, इति विशेषः।। </li> <li><a href="#foot_krm06">6</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४१०)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१७७२। अक। सेट्। उभ। आस्वदीयः।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (सा)</li> <li id="foot_krm04">04 => (श्लो। १२९)</li> <li id="foot_krm05">05 => (४०९)</li> <li id="foot_krm06">06 => [पृष्ठम्०३९९+ २६]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“क्षल शौचकर्मणि”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> ‘क्षल सञ्चलने--सञ्चये च’ -- इति क्षीरस्वामी भ्वादावपि पठति। </li> <li>अन्ये तु क्षरतेर्भौवादिकस्य पाठमेदः क्षलधातुः इति वदन्ति।]] क्षालकः-लिका, चिक्षालयिषकः-षिका;</li> <li> <a href="#foot_krm04">4</a> क्षालयिता-त्री, चिक्षालयिषिता-त्री;</li> <li> क्षालयन्-न्ती, चिक्षालयिषन्-न्ती;</li> <li> क्षालयिष्यन्-न्ती-ती, चिक्षालयिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> क्षालयमानः, चिक्षालयिषमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> क्षालयिष्यमाणः, चिक्षालयिषिष्यमाणः;</li> <li> प्रक्षाल्-प्रक्षालौ-प्रक्षालः;</li> <li> -- <a href="#foot_krm06">6</a> क्षालितम्-तः-तवान्, चिक्षालयिषितः-तवान्;</li> <li> क्षालः, चिक्षालयिषुः;</li> <li> क्षालयितव्यम्, चिक्षालयिषितव्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> क्षालनीयम्, चिक्षालयिषणीयम्;</li> <li> क्षाल्यम्, चिक्षालयिष्यम्;</li> <li> ईषत्क्षालः-दुःक्षालः-सुक्षालः;</li> <li> -- क्षाल्यमानः, चिक्षालयिष्यमाणः;</li> <li> क्षालः, चिक्षालयिषः;</li> <li> क्षालयितुम्, चिक्षालयिषितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm08">8</a> क्षालना, चिक्षालयिषा;</li> <li> <a href="#foot_krm09">9</a> प्रक्षालनम्, चिक्षालयिषणम्;</li> <li> क्षालयित्वा, चिक्षालयिषित्वा;</li> <li> प्रक्षाल्य, प्रचिक्षालयिष्य;</li> <li> क्षालम् २, क्षालयित्वा २, चिक्षालयिषम् २;</li> <li> चिक्षालयिषित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (३०१)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१५९७। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[६। ण्यन्तस्य धातोरनेकाच्त्वात् ‘धातोरेकाचो हलादेः--’ (३-१-२२) इति यङ् न।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्०३१५+ २३]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[आ। ‘दुर्दान्तचक् पशुपचुक्कनमप्यरौत्सीत् प्रक्षालितक्षितितलातुलवर्षरोधी। सन्दोलयन्नधिकपोलितमद्रिराजं सञ्चोलितं सुबहुमूलितशाखिबृन्दैः।।’ धा। का। ३-२१।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१। ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[२। ‘ण्यासश्रन्थो युच्’ (३-३-१०७) इति युच्। तस्य अनादेशः। स्त्रियां टाप्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[B। ‘प्रक्षालनाद्धि पङ्कस्य दूरादस्पर्शनं वरम्।’ इति स्मृतिः।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“क्रप कृपायां गतौ च”@} <a href="#foot_krm02">2</a> घटादिः। </li> <li>मित् षिच्च। </li> <li><a href="#foot_krm03">3</a> “घटादिषु त्विहापूर्वपठिताः सर्वदा मितः। </li> <li>बहिःस्थस्येह पाठे तु मित्त्वमुक्तेऽर्थ एव हि।।” इति धातुकाव्यव्याख्याने <a href="#foot_krm04">4</a>।]] क्रापकः-पिका, <a href="#foot_krm05">5</a> क्रपकः-पिका, चिक्रपिषकः-षिका, चाक्रपकः-पिकाः;</li> <li> क्रपिता-त्री, क्रपयिता-त्री, चिक्रपिषिता-त्री, चाक्रपिता-त्री;</li> <li> -- क्रपयन्-न्ती, क्रपयिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- क्रपमाणः, क्रपयमाणः, चिक्रपिषमाणः, चाक्रप्यमाणः;</li> <li> क्रपिष्यमाणः, क्रपयिष्यमाणः, चिक्रपिषिष्यमाणः, चाक्रपिष्यमाणः;</li> <li> कप्-क्रपौ-क्रपः;</li> <li> -- -- -- <a href="#foot_krm06">6</a> क्रपितम्-तः, कपितः, चिक्रपिषितः, चाक्रपितः-तवान्;</li> <li> कपः, <a href="#foot_krm07">7</a> क्रपणः, क्रपः, चिक्रपिषुः, चाक्रपः;</li> <li> क्रपितव्यम्, क्रपयितव्यम्, चिक्रपिषितव्यम्, चाक्रपितव्यम्;</li> <li> क्रपणीयम्, क्रपणीयम्, चिक्रपिषणीयम्, चाक्रपणीयम्, <a href="#foot_krm08">8</a> क्रप्यम्, क्रप्यम्, चिक्रपिष्यम्, चाक्रप्यम्;</li> <li> ईषत्क्रपः-दुष्क्रपः-सुक्रपः;</li> <li> -- -- क्रप्यमाणः, क्रप्यमाणः, चिक्रपिष्यमाणः, चाक्रप्यमाणः;</li> <li> क्रापः, क्रपः, चिक्रपिषः, चाक्रपः;</li> <li> क्रपितुम्, क्रपयितुम्, चिक्रपिषितुम्, चाक्रपितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm09">9</a> कृपा <a href="#foot_krm10">10</a>, क्रपणा, चिक्रपिषा, चाक्रपा;</li> <li> क्रपणम्, क्रपणम्, चिक्रपिषणम्, चाक्रपणम्;</li> <li> क्रपित्वा, क्रपयित्वा, चिक्रपिषित्वा, चाक्रपित्वा;</li> <li> प्रक्रप्य, <a href="#foot_krm11">11</a> सङ्क्रपय्य, सञ्चिक्रपिप्य, सञ्चाक्रप्य;</li> <li> क्रापम् २, क्रपित्वा २, <a href="#foot_krm12">12</a> क्रपम्-२ -क्रापम् २, क्रपयित्वा २, चिक्रपिषम् २, चिक्रपिषित्वा २, चाक्रपम् २;</li> <li> चाक्रपित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (२७२)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-७७१। सक। सेट्। आत्म।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (२-५)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[२। घटादित्वान्मित्त्वे ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ ह्रस्वः।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [पृष्ठम्०२७९+ २२]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति युच् ताच्छीलिकः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[२। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इति यत्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[३। ‘क्रपेः सम्प्रसारणं च’ (ग। सू। ३-३-१०४) इति ‘षिद्भिदादिभ्यः--’ (३-३-१०४) इति सूत्रे पाठात् अङ्। ‘कृपो रो लः (८-२-१८) इत्यत्र नास्य ग्रहणं, लाक्षणि- कत्वात्--इति भाष्ये स्पष्टम्।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[आ। ‘दक्षापरेणास्तकृपेण तासाम् अकान्दि चेतः कदनैः स्मरेण।’ धा। का। २-५।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[४। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[५। ‘चिण्णमुलो--(६-४-९३) रिति दीर्घविकल्पः णमुलि।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“ईर क्षेपे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘ईरयतीरति। </li> <li>ईरेः क्षेपे विभाषा णौ लुकीर्ते गतिकम्पयोः।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>‘आधृषाद्वा’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति णिचो वैकल्पिकत्वम्। </li> <li>ण्यन्तात् शुद्धाच्च धातोः पूर्वोक्तेरतिवत् <a href="#foot_krm05">5</a> रूपाणि सर्वाणि ज्ञेयानि। </li> <li>णिजभावपक्षे ‘शेषात् कर्तरि परस्मैपदम्’ <a href="#foot_krm06">6</a> इति शास्त्रात् शतरि ईरन्-न्ती ईरिष्यन्-न्ती-ती इति रूपाणि--इति विशेषः। </li> <li>ण्यन्तात् सनि तु-- ईरिरयिषकः-षिका, ईरिरयिष्यम्;</li> <li> ईरिरयिषिता-त्री, ईषदीरिरयिषः;</li> <li> ईरिरयिषन्-न्ती, ईररियिष्यमाणः;</li> <li> ईरिरयिषिष्यन्-न्ती-ती, ईरिरयिषितुम्;</li> <li> ईरिरयिषमाणः, ईरिरयिषा;</li> <li> ईरिरयिषिष्यमाणः, ईरिरयिषणम्;</li> <li> ईरिरयिषितः-तवान्, ईरिरयिषित्वा;</li> <li> ईरिरयिषुः, समीरिरयिष्य;</li> <li> ईरिरयिषितव्यम्, ईरिरयिषम् २;</li> <li> ईरिरयिषणियम्;</li> <li> ईरिरयिषित्वा २। -- इत्यादि रूपाणि। </li> <li><a href="#foot_krm07">7</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (८४)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१८११-सक। सेट्। उभ। आधृषीयः)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १५३)</li> <li id="foot_krm04">04 => (ग। सू। चुरादौ)</li> <li id="foot_krm05">05 => (८३)</li> <li id="foot_krm06">06 => (१-३-७८)</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्००८६+ २४]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“आपॢ लम्भने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> आधृषीयः। </li> <li>लम्भनम् = प्राप्तिः--इति क्षीरस्वामी। </li> <li>‘आपयत्यापतीत्यापेर्यौ वा णौ लम्भने पदे। </li> <li>व्याप्त्यर्थस्यास्य तु स्वादे- राप्नोतीति पदं भवेत्।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>आधृषीयत्वात् णिचो वैकल्पिकत्वम्। </li> <li>णिच्पक्षे रूपाणि पूर्वं लिखि- तस्याप्नोतेरिव <a href="#foot_krm04">4</a> ज्ञेयानि। </li> <li>णिजभावपक्षे ‘शेषात् कर्तरि परस्मैपदम्’ <a href="#foot_krm05">5</a> इति परस्मैपदित्वमेव। </li> <li>तत्र शतरि <a href="#foot_krm06">6</a> ‘आपन्-न्ती’ इत्येव रूपम्;</li> <li> शप औत्सर्गिकत्वात्। </li> <li>ईप्सकः-इत्यादि च रूपम्। </li> <li>ण्यन्तात् सनि तु-- आपिपयिषकः-षिका, आपिपयिष्यम्;</li> <li> आपिपयिषिता-त्री, आपिपयिष्यमाणः;</li> <li> आपिपयिषन्-न्ती, आपिपयिषितुम्;</li> <li> आपिपयिषिष्यन्-न्ती-ती, आपिपयिषः;</li> <li> आपिपयिषमाणः, आपिपयिषा;</li> <li> आपिपयिषिष्यमाणः, आपिपयिषणम्;</li> <li> आपिपयिषितः-तं-तवान्, आपिपयिषित्वा;</li> <li> आपिपयिषुः, समापिपयिष्य;</li> <li> आपिपयिषितव्यम्;</li> <li> आपिपयिषणीयम्;</li> <li> आपिपयिषम् २;</li> <li> आपिपयिषित्वा २;</li> <li> इति रूपाणि ज्ञेयानि।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (६०)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१८४०-सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (१३७)</li> <li id="foot_krm04">04 => (५९)</li> <li id="foot_krm05">05 => (१-३-७८)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[आ। “आपन् खेदमरिं तनञ्जनहितं चिक्रीड गोपेर्हरिः तूर्योत्थो वितनन् ध्वनिर्दिवमगात् दतो यथा वादितः” धा। का। ३-५१।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“अहि भाषार्थः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> “अहि भासार्थः” इति क्षीरस्वामी। </li> <li>अिदित्करणसामर्थ्यात् णिचो वैकल्पिकत्वम्। </li> <li>णिच्पक्षे, णिजभावपक्षे च, पूर्वोक्तभौवादिकांहति <a href="#foot_krm03">3</a> वद्रूपाणि ज्ञेयानि। </li> <li>परं तु, अस्य धातोः <a href="#foot_krm04">4</a> णिजभावपक्षे ‘शेषात् कर्तरि परस्मैपदम्’ <a href="#foot_krm05">5</a> इति परस्मैपदित्वमेव। </li> <li>तदानीं शतरि-अंहन्-न्ती, अंहिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> दुरंहः, इति रूपाणि। </li> <li>ण्यन्तात् सनि तु-- अञ्जि <a href="#foot_krm07">7</a> हयिषकः-षिका;</li> <li> अञ्जिहयिष्यम्;</li> <li> ईषदञ्जिहयिषः-इत्यादि;</li> <li> अञ्जिहयिषिता-त्री;</li> <li> अञ्जिहयिष्यमाणः;</li> <li> अञ्जिहयिषन्-न्ती;</li> <li> अञ्जिहयिषः;</li> <li> अञ्जिहयिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> अञ्जिहयिषा;</li> <li> अञ्जिहयिषमाणः;</li> <li> अञ्जिहयिषितुम्;</li> <li> अञ्जिहयिषिष्यमाणः;</li> <li> अञ्जिहयिषणम्;</li> <li> अञ्जिहयिषितः-तवान्;</li> <li> अञ्जिहयिषित्वा;</li> <li> अञ्जिहयिषुः;</li> <li> समञ्जिहयिष्य;</li> <li> अञ्जिहयिषितव्यम्;</li> <li> अञ्जिहयिषम् २;</li> <li> अञ्जिहयिषित्वा २;</li> <li> अञ्जिहयिषणीयम्;</li> <li> इत्यादिरूपाणीति विशेषः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (५७)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१७९८। अक। से। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (५६)</li> <li id="foot_krm04">04 => [पृष्ठम्००५६+ २७]</li> <li id="foot_krm05">05 => (१-३-७८)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[आ। “वीर्यं दुरंहमभिरंहय मंहयाभां मौग्ध्यं प्रलण्डय च तोडय निर्भयत्वम्। संनाडयन्त्य इति पूरितरोजशङ्का नार्यो हरेः समरकेलिमसिष्वदन्त।।” धा। का। ३-४७।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१। ‘न न्द्राः संयोगादयः’ (६-१-३) इति नकारस्य द्वित्वनिषेधः। ‘कुहोश्चुः’ (७-४-६२) इति चुत्वम्। अनुस्वारः। परसवर्णश्च।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“अर्ह पूजायाम्”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘--पूजनेऽर्हति चार्हयेत्।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>पूर्वोक्तभौवादिकार्हतिवत् <a href="#foot_krm04">4</a> रूपाणि सर्वाणि ज्ञेयानि। </li> <li>ण्यन्तात् सनि तु इमानि रूपाणि-- अर्जिहयिषकः-षिका;</li> <li> अर्जिहयिषितव्यम्;</li> <li> अर्जिहयिषिता-त्री;</li> <li> अर्जिहयिषणीयम्;</li> <li> अर्जिहयिषन्-न्ती;</li> <li> अर्जिहयिष्यम्;</li> <li> अर्जिहयिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> ईषदर्जिहयिषः-दुरर्जिहयिषः-स्वर्जिहयिषः;</li> <li> अर्जिहयिषमाणः;</li> <li> अर्जिहयिष्यमाणः;</li> <li> अर्जिहयिषिष्यमाणः;</li> <li> अर्जिहयिषः;</li> <li> अर्जिहयिषितम्-तः-तवान्;</li> <li> अर्जिहयिषितुम्;</li> <li> अर्जिहयिषुः;</li> <li> अर्जिहयिषा;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> अर्जिहयिषणम्;</li> <li> अर्जिहयिषम् २;</li> <li> अर्जिहयिषित्वा;</li> <li> अर्जिहयिषित्वा २;</li> <li> समर्जिहयिष्य;</li> <li> इति।।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४५)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१७३२-सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (१९७)</li> <li id="foot_krm04">04 => (४४)</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्००४३+ २४]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@‘अर्च पूजायाम्’@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘पूजायां णौ विभाषाऽर्चेरर्चयत्यर्चतेऽर्चति। </li> <li>भूवादौ पाठसामर्थ्यात् कर्तृगामिफलेऽर्चति।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>अर्चकः-र्चिका इत्यादिकानां ण्यन्ताण्यन्तसाधारण्येन लिखितत्वात् पूर्वोक्त <a href="#foot_krm04">4</a> पूजार्थकार्चतिवद्रूपाणि ज्ञेयानि। </li> <li>ण्यन्तात् सनि तु अर्चिचयिषकः-षिका, अर्चिचयिष्यम्;</li> <li> अर्चिचयिषिता-त्री, अर्चिचयिष्यमाणः;</li> <li> अर्चिचयिषन्-न्ती, अर्चिचयिषः;</li> <li> अर्चिचयिषिष्यन्-न्ती-ती, अर्चिचयिषितुम्;</li> <li> अर्चिचयिषमाणः, अर्चिचयिषा;</li> <li> अर्चिचयिषिष्यमाणः, अर्चिचयिषणम्;</li> <li> अर्चिचयिषितम्-तः-तवान्, अर्चिचयिषित्वा, समर्चिचयिष्य;</li> <li> अर्चिचयिषुः, अर्चिचयिषम् २, अर्चिचयिषितव्यम्;</li> <li> अर्चिचयिषित्वा २, अर्चिचयिषणीयम्;</li> <li> इमानि रूपाणि--इति विशेषः। </li> <li>^आ। </li> <li>‘आधृषाद्वा’ <a href="#foot_krm05">5</a> इति णिचो वैकल्पिकत्वम्। </li> <li>‘शेषात् कर्तरि परस्मैपदम्’ <a href="#foot_krm06">6</a> इति णिजभावपक्षे परस्मैपदी। </li> <li>शाकटायनस्तु अनुदात्तेत्त्वमस्य धातोरङ्गीकृत्यात्मनेपदित्वं ब्रूते। </li> <li>तत्पक्षे शानचि ‘अर्चमानः’ इति रूपम्। </li> <li><a href="#foot_krm07">7</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (३७)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१८०९। से। उ। ^आ आधृषीयः।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ४९।)</li> <li id="foot_krm04">04 => (३६)</li> <li id="foot_krm05">05 => (ग। सू।)</li> <li id="foot_krm06">06 => (१-३-७८)</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्००३६+ २६]</li></ul>

तु (तु꣡ गतिवृद्धिहिंसासु वृद्ध्यर्थः इति सौत्रो धातुः - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = तवनम्
अनीयर् = तवनीयः - तवनीया
ण्वुल् = तावकः - ताविका
तुमुँन् = तवितुम्
तव्य = तवितव्यः - तवितव्या
तृच् = तविता - तवित्री
क्त्वा = तुत्वा
ल्यप् = प्रतुत्य
क्तवतुँ = तुतवान् - तुतवती
क्त = तुतः - तुता
शतृँ = तुवत् / तुवद् - तुवती

तुहि onomatop. vom Laute des indischen Kuckucks (gedeutet als त्वं हि), Subhāṣitāv. 1688.


INTERMEDIATE, Sanskrit to English, Cologne Edition

तुहि a cuckoo's cry, Subh. 1688.


<table><tr><td>तुहि</td><td> tuhi</td><td> cuckoo's cry</td></td></tr><tr><td>पिकेक्षणा</td><td> pikekSaNA</td><td>f.</td><td> cuckoo's eye</td></td></tr><tr><td>पिकानन्द</td><td> pikAnanda</td><td>m.</td><td> cuckoo's joy</td></td></tr><tr><td>पिकस्वरा</td><td> pikasvarA</td><td>f.</td><td> cuckoo's note</td></td></tr><tr><td>पिकबौधु</td><td> pikabaudhu</td><td>m.</td><td> cuckoo's friend</td></td></tr><tr><td>पिकराग</td><td> pikarAga</td><td>m.</td><td> cuckoo's favourite</td></td></tr><tr><td>पिकवल्लभ</td><td> pikavallabha</td><td>m.</td><td> cuckoo's favourite</td></td></tr><tr><td>परपुष्टमहोत्सव</td><td> parapuSTamahotsava</td><td>m.</td><td> cuckoo's great feast</td></td></tr></table><table width='800px' ><tr></tr></table><table ><colgroup><col width=160px><col width=160px><col width=160px><col width=160px><col width=160px></colgroup>

<table><tr><td>तुहि</td><td>tuhi</td><td> cuckoo's cry</td></td></tr></table><table width='800px' ><tr></tr></table><table ><colgroup><col width=160px><col width=160px><col width=160px><col width=160px><col width=160px></colgroup>

तुहि (tuhi)

Spoken Sanskrit

Monier Williams Cologne

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch