| YouTube Channel

तुषित (tuSita)

 
शब्दसागरः
English
तुषित
m.
 (-तः) A Tushita, a kind of subordinate deity, one of a class
of thirty-six. F. तुष् to please, इतच्
aff.
 तारका० इतच् ।
Capeller Eng
English
तुषित
m.
pl.
 a
cert.
 class of gods.
Yates
English
तुषित (तः) 1.
m.
 A subordinate
deity, one of thirty-six.
Wilson
English
तुषित
m.
 (-तः) A Tuṣita, a kind of subordinate deity, one of a
class of thirty-six.
E.
 तुष to please, इतच्
aff.
Monier Williams Cologne
English
तुषित
m.
pl.
 a class of celestial beings,
MBh.
 xiii, 1371
Buddh.
&c.
 (12 in number,
Hariv.
VP.
BhP.
 iv, 1, 8
VāyuP.
 ii, 6
36 in number,
L.
 )
sg. Viṣṇu in the 3rd Manv-antara, Viṣṇ. iic, 47
VP.
 iii, 1, 38
Monier Williams 1872
English
तुषित, आस्, m. pl. a class of subordinate deities,
thirty-six in number (sometimes reckoned as twelve
in number and identified with the twelve Ādityas)
N. of twelve sons of Bhaga-vat
(अस्), m. a N. of
Viṣṇu (one of the Ādityas)
(आ), f., N. of the
wife of Veda-śiras and mother of the god Vibhu.
—तुषित-कायिक, अस्, आ, अम्, belonging to the
body or class of the Tuṣitas.
तुषित तुषित, तुष्टि, &c. See under rt. तुष्।
Macdonell
English
तुषित tuṣ-ita,
m.
pl.
 a class of subordinate 🞄deities.
Benfey
English
तुषित तुषित (originally ptcple. of
the pf. pass. of तुष्),
I.
m.
1. pl. A
class of subordinate deities, MBh. 13,
1371.
2. Epithet of Viṣṇu, MBh. 12,
12864.
II.
f.
 ता, A proper name,
Bhāg. P. 8, 1, 21.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
तुषित
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಣದೇವತೆಗಳು
प्रयोगाः - > "चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वमासन् ये तुषिताः सुराः । वैवस्वतेऽन्तरे ते वै आदित्या द्वादशा स्मृताः ॥"
उल्लेखाः - > हरिवं०
L R Vaidya
English
tuzita {% m. pl. %} A class of subordinate deities, 12 in number.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Tuṣita (= Pali Tusita
see deva), n. of a class of kāmāvacara gods: Mvy 〔3081〕
Dharmas 〔127〕
sg. Divy 〔140.14〕
tuṣitakāyiko devaputro Mv 〔iii.345.16〕
same, sg. or pl., LV 〔124.12〕
〔183.17〕
〔363.21〕
tuṣitabhavanakāyiko devaputro Mv 〔i.174.1〕
tuṣitavarabhavana- LV 〔4.18—19〕
〔7.21〕
tuṣitālaya LV 〔411.20〕
°te devanikāye Divy 〔83.2〕
[Page256-a] Bbh 〔271.2 f.〕
usually pl. with, or sc., pl. of deva, often in lists of classes of gods, Mv 〔i.212.15〕
〔229.15〕
〔ii.16.4〕
LV 〔46.20〕
〔150.3〕
〔219.8〕
〔396.15〕
〔401.10〕
Divy 〔68.13〕
〔140.13〕
〔195.22〕
〔367.10〕
Av 〔i.5.1〕 etc.
Suv 〔86.10〕
Mmk 〔19.12〕
et passim, common everywhere. Their chief is Saṃtuṣita, q.v.
in Divy 〔140.14〕, by exception (just like Yāma, q.v.), Tuṣita (n. of the class in the sg.) is their chief.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
dga' ldan
१) तुषित २) माद्यत् ३) संतुषित
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
द्वादशार्का वसवोऽष्टौ विश्वेदेवास्त्रयोदश ।
षट्त्रिंशत्तुषिताश्चैव षष्टिराभास्वरा अपि ॥ ४ ॥
षट्त्रिंशदधिके माहाराजिकाश्च शते उभे ।
रुद्रा एकादशैकोनपञ्चाशद्वायवोऽपि च ॥ ५ ॥
चतुर्दश तु वैकुण्ठाः सुशर्माणः पुनर्दश ।
साध्याश्च द्वादशेत्याद्या विज्ञेया गणदेवताः ॥ ६ ॥
-wordlist-
गणदेवता (स्त्री), अर्क (पुं), वसु (पुं), विश्वेदेव (पुं), तुषित (पुं), आभास्वर (पुं), माहाराजिक (पुं), रुद्र (पुं), वायु (पुं), वैकुण्ठ (पुं), सुशर्मन् (पुं), साध्य (पुं)
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: तुषिताः
Root: तुषित
Gender: पुं
Number: बहु
अर्थः ⇒ षट्त्रिंशत् देवतानां गणः
Meaning(s):
⇒ Name of a class of lower deities
Shloka(s):
1|3|8|2 ► तुषिता भास्वराद्याश्च बहवो देवतागणाः॥ (स्वर्गकाण्डः/यक्षाद्यध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|3|8|2 ⇢ तुषिताः (तुषित) (पुं) ⇒ Name of a class of lower deities ⇒ षट्त्रिंशत् देवतानां गणः
Related word(s):
isa_k ➡ देवतागणः
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ देवतागणः
जातिः ➡ देवता
उपाधि ➡ समूहः
Mahabharata
English
Tushita = Mahāpurusha (Mahāpurushastava).
Tushita, pl. (ºāḥ), a class of gods. § 730 (Ānuśāsanik.): XIII, 18, †1371.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तुषितः,
पुं,
 (तुष्यतीति । तुष तुष्टौ + बाहुलकात्कितच् । यद्वा, तुष + क्विप् । तुट् सन्तोषोऽस्य जातः । तारकादित्वात् इतच् ।) देव-गणविशेषः । इत्यमरः । १ । १ । १० ॥
तेषट्त्रिंशत् स्मृताः । इति भरतः ॥
केषाञ्चिन्मतेद्वादश । ते तु मन्वन्तरभेदे विभिन्ननामानः ।यथा, --“प्राणापानसमानाश्च उदानो व्यान एव च ।चक्षुः श्रोत्ररसा घ्राणस्पर्शौ बुद्धिर्म्मनस्तथा ।द्वादशैते तु तुषिता देवाः स्वारोचिषेऽन्तरे ॥
”इति सारसुन्दरी ॥
(यथाच विष्णुपुराणे । १ । १५ । १२७-१३३ ।“पूर्व्वमन्वन्तरे श्रेष्ठा द्वादशासन् सुरोत्तमाः ।तुषिता नाम तेऽन्योन्यमूचुर्वैवस्वतेऽन्तरे ॥
उपस्थितेऽतियशसश्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः ।समवायीकृताः सर्व्वे समागम्य परस्परम् ॥
आगच्छत द्रुतं देवा अदितिं संप्रविश्य वै ।मन्वन्तरे प्रसूयामस्तन्नः श्रेयो भविष्यति ॥
एवमुक्त्वा तु ते सर्व्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः ।मारीचात् कश्यपात् जातास्तेऽदित्या दक्षकन्यया ।तत्र विष्णुश्च शक्रश्च जज्ञाते पुनरेव च ।अर्य्यमा चैव धाता च त्वष्टा पूषा तथैव च ॥
विवस्वान् सविता चैव मित्रो वरुण एव च ।अंशो भगश्चादितिजा आदित्या द्वादश स्मृताः ॥
चाक्षुषष्यान्तरे पूर्व्वमासन् ये तुषिताः सुराः ।वैवस्वतेऽन्तरे ते वै आदित्या द्वादश स्मृताः ॥
”तथा च मत्स्यपुराणे । ६ । ३ -- ४ ।“तुषिता नाम ये देवाश्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः ।वैवस्वतेऽन्तरे चैते आदित्या द्वादश स्मृताः ॥
इन्द्रो धाता भगस्त्वष्टा मित्रोऽथ वरुणो यमः ।विवस्वान् सविता पूषा अंशुमान् विष्णुरेव च ॥
”तथा, भागवते । ४ । १ । ७ ।“तोषः प्रतोषः सन्तोषो भद्रः शान्तिरिडस्पतिः ।इध्मः कविर्विभुः स्वाहा सुदेवो रोचनो द्बिषट् ।तुषिता नाम ते देवा आसन् सायम्भुवान्तरे ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तुषित
पु०
 तुष--या० कितच्--तुष--सम्प० क्विप् ततःतारका० इतच् वा । १ गणदेवताभेदे ते च द्वादश । किन्तुमन्वन्तरभेदे भिन्ननामानः यथा “चाक्षुवस्यान्तरे पूर्वमासन्ये तुषिताः सुराः । वैवस्वतेऽन्तरे ते वै आदित्या द्वादशस्मृताः” हरिवं० ३ अ० । तथा च आदित्यरूपा द्वादश १३“प्राणापानावुदानञ्च समानो व्यान एव च । चक्षुःश्रोत्ररसाघ्राणस्पर्शे बुद्धिर्मनस्तथा । द्वादशैते तु तुषिताःदेवाः स्वारोचिषेऽन्तरे” सारसुन्दरोधृतवाक्योक्ता द्वा-दश१२ “तोषः प्रतोषः सन्तोषो भद्रः शान्तिरिडस्पतिः ।इध्मः कविर्विभुः स्वाहा नुदेवो रोचनो द्विषट १२ । तुषितानाम ते देवा आसन् स्वायम्भुवेऽन्तरे” शब्दार्थचि० धृत-वाक्योक्ता द्वादश इति षट्त्रिंशत् । ये च द्वादशेतिमन्यन्ते ते एकैकमन्वन्तरापेक्षया द्वादशेति वर्णयन्ति ।समष्ट्यमिप्रायेण षट्त्रिं शदिति विवेकः । तदभिप्रायेणैव“षट्त्रिंशत्तुषिता मताः” इत्युक्तम् । २ विष्णौ
पु०
 । “तु-षित! महातुषितेत्यादि” भा० शा० ३४ अ० । विष्णुस्तुतौ ।
Capeller
German
तुषित
m.
 Pl. eine bst. Klasse von Göttern.
Burnouf
French
तुषित तुषित pp. de तुष्। -- S.
m.
 pl. les dieux du
4ᵉ ordre, Bd.
Stchoupak
French
तुषित-
m.
pl.
 catégorie d'êtres célestes
-आ-
f.
 leur mère.