| YouTube Channel

तुषः (tuSaH)

 
Apte
English
तुषः [tuṣḥ], [तुष्-क]
The husk or chaff of grain
अजानतार्थं तत्सर्वं (अध्ययनं) तुषाणां कण्डनं यथा
Ms.*
 4.78.
The Bibhītaka tree.
Fault
L.
 D. B.
Comp.
 अग्निः, अनलः fire of the chaff or husk of corn.
a mode of capital punishment consisting in twisting straw round the limbs of a criminal and then setting it on fire.-अम्बु
n.
 , -उदकम्, -उत्थम् sour rice-gruel or barley gruel. -ग्रहः, -सारः fire.
Apte 1890
English
तुषः [तुष्-क] The husk or chaff of grain
अजानतार्थं तत्सर्वं (अध्ययनं) तुषाणां कंडनं यथा
Ms. 4. 78.
Comp.
अग्निः,
अनलः {1} fire of the chaff or husk of corn {2} a mode of capital punishment consisting in twisting straw round the limbs of a criminal and then setting it on fire.
अंबु n.
उदकं,
उत्थं sour rice-gruel or barley gruel.
ग्रहः,
सारः fire.
Apte Hindi
Hindi
तुषः
पुं*
 - तुष् + क
अनाज की भूसी
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अक्षः, तुषः, कुशिकः
noun
वन्यौषधिवृक्षस्य फलानि त्रिफला इत्याख्यया आयुर्वेदीये औषधे उपयुज्यन्ते।
"अस्मिन् वृक्ष् बहवः अक्षाः सन्ति"
Synonyms:
 तुषः, पलावः, सतेरः, स्वोरसः, बुसः, वार्तम्
noun
धान्यस्य उपरितना त्वक्।
"गौः तुषान् अत्ति।"
Synonyms:
 अक्षवृक्षाः, तुषवृक्षाः, अक्षः, तुषः, कुशिकः
noun
वन्यौषधिवृक्षः यस्य फलानि त्रिफला इत्याख्यया आयुर्वेदीये औषधे उपयुज्यन्ते।
"अस्मिन् वने बहवः अक्षाः सन्ति।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: तुषः
Root: तुष
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ chaff
⇒ chaff of grain or corn or rice
⇒ bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
Shloka(s):
2|9|22|2 ► कडङ्गरो बुसं क्लीबे धान्यत्वचि तुषः पुमान्॥ (वैश्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|9|22|2 ⇢ धान्यत्वक् (धान्यत्वच्) (स्त्री)
➠ 2|9|22|2 ⇢ तुषः (तुष) (पुं) ⇒ chaff, chaff of grain or corn or rice, bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ धान्यम्
जातिः ➡ अचलनिर्जीववस्तु
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तुषः,
पुं,
 (तुष + “इगुपधज्ञेति ।” ३ । १ । १३५ ।इति कः ।) धान्यत्वक् । (यथा, प्रबोधचन्द्रो-दये द्वितीयाङ्के ।“ब्रीहीन् जिहासति सितोत्तमतण्डुलाढ्यान्को नाम भोस्तुषकणोपहितान् हितार्थी ॥
”)विभीतकवृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । ५८ ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तुष प्रीतौ”@} 2 प्रीतिः = तृप्तिः।
तोषकः-षिका, तोषकः-षिका, 3 तुतुक्षकः-क्षिका, तोतुषकः-षिका
तोष्टा-ष्ट्री, तोषयिता-त्री, तुतुक्षिता-त्री, तोतुषिता-त्री
4 तुष्यन्-न्ती, तोषयन्-न्ती, तुतुक्षन्-न्ती
-- 5 तोक्ष्यन्-न्ती-ती, 6 तोषयिष्यन्-न्ती-ती, तुतुक्षिष्यन्-न्ती-ती
-- -- तोषयमाणः, तोषयिष्यमाणः, -- तोतुष्यमाणः, तोतुषिष्यमाणः
तुट्-तुषौ-तुषः
-- -- -- तुष्टम्-ष्टः-ष्टवान्, तोषितः, तुतुक्षितः, तोतुषितः-तवान्
तुषः, तोषः, तुतुक्षिषुः, तोतुषः
तोष्टव्यम्, तोषयितव्यम्, तुतुक्षितव्यम्, तोतुषितव्यम्
तोषणीयम्, तोषणीयम्, तुतुक्षणीयम्, तोतुषणीयम्
7 तोष्यम्, तोष्यम्, तुतुक्ष्यम्, तोतुष्यम्
ईषत्तोषः-दुस्तोषः-सुतोषः
-- -- -- तुष्यमाणः, तोष्यमाणः, तुतुक्ष्यमाणः, तोतुष्यमाणः
संतोषः, 8 तोषः, तोषः, तुतुक्षः, तोतुषः, तोष्टुम्, तोषयितुम्, तुतुक्षितुम्, तोतुषितुम्
संतुष्टिः, तोषणा, तुतुक्षा, तोतुषा
तोषणम्, तोषणम्, तुतुक्षणम्, तोतुषणम्
तुष्ट्वा, तोषयित्वा, तुतुक्षित्वा, तोतुषित्वा
संतुष्य, प्रतोष्य, प्रतुतुक्ष्य, सन्तोतुष्य
तोषम् २, तुष्ट्वा २, तोषम् २, तोषयित्वा २, तुतुक्षम् २, तुतुक्षित्वा २, तोतुषम् २
तोतुषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७५८)
02
=>
 (४-दिवादिः-११८४। अक। अनि। पर।)
03
=>
 [[२। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वम्। ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति धातुषकारस्य ककारः। एवं सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
04
=>
 [[३। ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति श्यन् विकरणप्रत्ययः। तस्य ङिद्वद्भावादङ्गस्य गुणो न।]]
05
=>
 [[४। ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति धातुषकारस्य ककारः।]]
06
=>
 [[५। ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इत्यनेन ण्यन्तात् चित्तवत्कर्तृकत्वे परस्मैपदमेव। अचित्तवत्कर्तृकत्वे तु आत्मनेपदमपि भवति।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०६७६+ २७]
08
=>
 [[आ। ‘राध्यद्वेषगुणोऽथ वायकवराद् दैत्याविदेषोऽपुष- च्छोषं तोषकृतोऽस्य दोषविततेराश्लिष्टलक्ष्मीस्तनः।’ धा। का। २। ६३।]]