तुष (tuSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 तुष r. 4th cl. (ञि,  औ) ञिऔतुष (तुष्यति) To be satisfied or content,  to be
pleased or delighted.
 E.
  दिवा-प-ऌदित् अक-सेट् ।

 तुष mf.  (-षः-षा)
	 1. The husk or chaff of rice,  &c.
	 2. Beleric myrobalan. 
E.
  तुष् to please or be pleased,  affix क.

Capeller Eng

English

 तु॑ष m.
  the husk or chaff of grain. 

Yates

English

 तुष (य,  ञि,  औ) तुष्यति 4.
a. To be
satisfied,  content,  or pleased.

 तुष (षः) 1.
m.
  The husk,  or chaff
of rice
 Beleric myrobalan. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

तुष 	-	  tuSa 	-	 m.
  	-	 chaff
कडङ्कर 	-	  kaDaGkara 	-	 m.
  	-	 chaff
धान्यकल्क 	-	  dhAnyakalka 	-	 m.
  	-	 chaff
निष्पाव 	-	  niSpAva 	-	 m.
  	-	 chaff
पलाव 	-	  palAva 	-	 m.
  	-	 chaff
सतेर 	-	  satera 	-	 m.
  	-	 chaff
पलावाः 	-	  palAvAH 	-	 m.
  pl. 	-	 chaff
कुकूल 	-	  kukUla 	-	 m.
 n.
  	-	 chaff
बुस 	-	  busa 	-	 n.
  	-	 chaff
कण्डन 	-	  kaNDana 	-	 n.
  	-	 chaff
तुच्छधान्य 	-	  tucchadhAnya 	-	 n.
  	-	 chaff
तुच्छधान्यक 	-	  tucchadhAnyaka 	-	 n.
  	-	 chaff
वार्त्त 	-	  vArtta 	-	 n.
  	-	 chaff
शुष्कचर्चन 	-	  zuSkacarcana 	-	 n.
  	-	 chaff
तुच्छ 	-	  tuccha 	-	 n.
  	-	 chaff
तुषाग्नि 	-	  tuSAgni 	-	 m.
  	-	 chaff fire
घर्घर 	-	  gharghara 	-	 m.
  	-	  fire of chaff
निर्झर 	-	  nirjhara 	-	 m.
  	-	  burning chaff
मुर्मुर 	-	  murmura 	-	 n.
  	-	  burning chaff
तुषखण्डन 	-	  tuSakhaNDana 	-	 n.
  	-	 chaff-grinding

 
   तुष  tuSa  m.
   chaff of grain or corn or rice  
   तुष  tuSa  m.
   bastard myrobalan tree  [ Terminalia Belerica - Bot. ]   
   तुष  tuSa  m.
   chaff     
            

Wilson

English

 तुष r. 4th cl. (ञि,  औ) ञिऔतुष (तुष्यति) To be satisfied
or content,  to be pleased or delighted.

 तुष
mf.  (-षः-षा)
1 The husk or chaff of rice,  &c.
2 Beleric myrobalan. 
E.
  तुष to please or be pleased,  affix क.

Apte

English

तुषः [tuṣḥ],  [तुष्-क]

The husk or chaff of grain
 अजानतार्थं तत्सर्वं (अध्ययनं) तुषाणां कण्डनं यथा
 Ms.*
  4.78.

The Bibhītaka tree.

Fault
 L.
  D. B.

Comp.
  अग्निः,  अनलः fire of the chaff or husk of corn. 

a mode of capital punishment consisting in twisting straw round the limbs of a criminal and then setting it on fire.-अम्बु n.
 ,  -उदकम्,  -उत्थम् sour rice-gruel or barley gruel. -ग्रहः,  -सारः fire.

Apte 1890

English

 तुषः [तुष्-क] The husk or chaff of grain
 अजानतार्थं तत्सर्वं (अध्ययनं) तुषाणां कंडनं यथा
 Ms. 4. 78. 
Comp. 
अग्निः,  
अनलः {1} fire of the chaff or husk of corn {2} a mode of capital punishment consisting in twisting straw round the limbs of a criminal and then setting it on fire. 
अंबु n. 
उदकं,  
उत्थं sour rice-gruel or barley gruel. 
ग्रहः,  
सारः fire. 

Monier Williams Cologne

English

 तु॑ष m.
  the chaff of grain or corn or rice &c.
  ,  AV.
  
 ŚBr.
  
 AitBr.
   &c.
  

 Terminalia Bellerica,  L.
 

 cf.
   अ-,  उत्-,  निस्-.

Monier Williams 1872

English

 तुष तुष,  अस्,  m. (perhaps connected with
त्वच्),  the husk or chaff of grain,  of corn,  rice,  &c.
[cf. अ-तुष,  उत्-तुष,  निस्-तुष,  तुच्छ]
 Beleric
Myrobalan,  Terminalia Bellerica.
—तुष-ग्रह, 
अस्,  m. Agni or fire (‘seizing the husk’).
—तुष-
ज,  अस्,  आ,  अम्,  produced from husk or chaff.
—तुषज-क,  अस्,  m.,  N. of a Śūdra.
—तुष-
धान्य,  अम्,  n. a leguminous plant
 N. of a place.
—तुष-वन,  अस् or अम्,  m. or n. (?),  N. of a
place
 (a various reading has तुंव-वन।)
—तु-
ष-सार,  अस्,  m. (= तुष-ग्रह),  Agni or fire.
—तुषाग्नि (°ष-अग्°),  इस्,  m. or तुषानल (°ष-
अन्°),  अस्,  m. a conflagration of chaff or of the husk
of corn
 a capital punishment which consists in
twisting dry straw &c. round the limbs of a criminal
and setting it on fire.
—तुषाम्बु (°ष-अम्°),  उ, 
n. sour rice or barley-gruel.
—तुषोत्थ (°ष-उत्°), 
अस्,  m. or तुषोदक (°ष-उद्°),  अम्,  n. sour rice-
gruel or barley-gruel,  (‘made from husk.’)

Macdonell

English

 तुष túṣ-a,  m.
  husk of grain,  rice,  etc.
 chaff. 

Benfey

English

 तुष तुष,  m.
  The husk of grain, 
especially rice,  Man.  4,  78.

Apte Hindi

Hindi

तुषः
पुं*
  - तुष् + क
अनाज की भूसी

Shabdartha Kaustubha

Kannada

तुष - तुष्टौ (दिवा० पर० अक० से०) तुष्यति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಸಂತೋಷ ಪಡು /ಆನಂದ ಹೊಂದು
प्रयोगाः - > "तुतोष पश्यन् कलमस्य सोऽधिकं सवारिजे वारिणि रामणीयकम्"
उल्लेखाः - > किरा० ४-४

तुष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾರೆಗಿಡ
निष्पत्तिः - > तुष (तुष्टौ) -"कः" (३-१-१३५)
तुष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧಾನ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಹೊಟ್ಟು
प्रयोगाः - > "ध्रुवमप्रशमाय रोषबह्नेस्तुषविक्षेपमधत्त रत्नचूर्णैः" । "तुषेणापि परित्यक्ता न प्ररोहन्ति तण्डुलाः" ।
उल्लेखाः - > याद० १५-१०३,  हितो०

L R Vaidya

English

 tuza {% m. %} The husk or chaff of grain,  (अधितिष्ठेत्) न कार्पासास्थि न तुषान् दीर्घमायुर्जिजीविषुः M.iv.78.

Bopp

Latin

 तुष m. folliculus,  gluma oryzae etc. DR. 6. 21. (cf. त्वच्
tegere,  त्वच् cutis,  cortex.)

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  तुष्
मूलधातुः:
   तुष
धात्वर्थः:
  तुष्टौ
गणः:
  दिवादिः
कर्मकत्वं:
  अकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  तुष्यति

धातुप्रदीपः

Sanskrit

तुषँ तुष  तुष्टौ 
- तुष्यति  तुतोष  तुतुषतुः  तोष्टा  तोक्ष्यति  अतुषत्  तुष्टः  78

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 तुष m. *Terminalia bellerica,  E 887 (P).

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्तम्बस्तु गुच्छो धान्यादेर्नालं काण्डोऽफलस्तु सः ।
पलः पलालो धान्यत्वक्तुषो बुसे कडंगरः ॥ ११८२ ॥
-wordlist-
 
स्तम्ब (पुं),  गुच्छ (पुं),  नाल (क्ली),  काण्ड (पुं),  अफलकाण्ड (पुं),  पल (पुंक्ली),  पलाल (पुंक्ली),  धान्यत्वच् (स्त्री),  तुष (पुं),  बुस (पुंक्ली),  कडङ्गर (पुं)

Vedic Reference

English

 Tuṣa,  in the Atharvaveda^1 and later, ^2 regularly denotes the
‘husk’ of grain,  often used for a fire.^3
1) ix. 6,  16
 xi. 1,  12,  29
 3,  5
 xii. 3, 
19.
2) Taittirīya Brāhmaṇa,  i. 6,  5,  5
Aitareya Brāhmaṇa,  ii. 7,  9,  etc.
3) Tuṣa-pakva,  Taittirīya Saṃhitā,  v. 2, 
4,  2
 Maitrāyaṇī Saṃhitā,  iii. 2,  4
Śatapatha Brāhmaṇa,  vii. 2,  1,  7.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  तुषः
Root:  तुष
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ chaff
⇒ chaff of grain or corn or rice
⇒ bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
Shloka(s): 
2|9|22|2 ► कडङ्गरो बुसं क्लीबे धान्यत्वचि तुषः पुमान्॥ (वैश्यवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|9|22|2 ⇢ धान्यत्वक् (धान्यत्वच्) (स्त्री)
➠ 2|9|22|2 ⇢ तुषः (तुष) (पुं) ⇒ chaff, chaff of grain or corn or rice, bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
Related word(s): 
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ धान्यम्
जातिः ➡ अचलनिर्जीववस्तु
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 तुष,  ऌ य औ ञि तुष्टौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(दिवां-परं-अकं-अनिट् ।) ऌ,  अतुषत् । य, तुष्यति । औ,  तोष्टा । ञि,  तुष्टोऽस्ति । इतिदुर्गादासः ॥

 तुषः,  पुं,
   (तुष + “इगुपधज्ञेति ।” ३ । १ । १३५ ।इति कः ।) धान्यत्वक् । (यथा,  प्रबोधचन्द्रो-दये द्वितीयाङ्के ।“ब्रीहीन् जिहासति सितोत्तमतण्डुलाढ्यान्को नाम भोस्तुषकणोपहितान् हितार्थी ॥
”)विभीतकवृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । ५८ ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तुष तोषे आनन्दभेदे दि० ष० ऌदित् अक० सेट् । तुष्यतिअतुषत् । तुतोष । ञीदित् वर्त्तमाने क्तः तुष्टः ।तुष्टिः । तोषः “तुष्य द्रौपदि! मा क्रुघ” भा० व०११०९ श्लो० “तुष्यन्ति च रमन्ति च” भा० आनु०१२७६ श्लो० “तुतोष पश्यन् वितृणान्तरालाः” भट्टिः ।

 तुष पु०
  तुष--क । १ विभीतकवृक्षे (वयडा) २ धान्यत्वचि स्वनाम-ख्याते द्रव्ये च अमरः । “व्रीहीन् जिहासतिसितोत्तमतण्डुलाद्यान् को नाम भोस्तुषकणोपहितान्हिताथी” प्रबो० च० । “तुषेणापि परित्यक्ता न प्ररो-हन्ति तण्डुलाः” हितो० । “सतुषं धानयमुच्यते” आ० त० ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

तुषँ तुष प्रीतौ
- तुष्यति,  अशुषत्,  तोष्टा  72

धातुवृत्तिः

Sanskrit

तुषँ तुष (अर्थः)  प्रीतौ
(अर्थविवरणम्) प्रीतिस्तृप्तिः
तुष्यति ) इत्यादि 76

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“तुष प्रीतौ”@} 2 प्रीतिः = तृप्तिः। 
 तोषकः-षिका,  तोषकः-षिका,  3 तुतुक्षकः-क्षिका,  तोतुषकः-षिका
   तोष्टा-ष्ट्री,  तोषयिता-त्री,  तुतुक्षिता-त्री,  तोतुषिता-त्री
   4 तुष्यन्-न्ती,  तोषयन्-न्ती,  तुतुक्षन्-न्ती
   -- 5 तोक्ष्यन्-न्ती-ती,  6 तोषयिष्यन्-न्ती-ती,  तुतुक्षिष्यन्-न्ती-ती
   -- -- तोषयमाणः,  तोषयिष्यमाणः,  -- तोतुष्यमाणः,  तोतुषिष्यमाणः
   तुट्-तुषौ-तुषः
   -- -- -- तुष्टम्-ष्टः-ष्टवान्,  तोषितः,  तुतुक्षितः,  तोतुषितः-तवान्
   तुषः,  तोषः,  तुतुक्षिषुः,  तोतुषः
   तोष्टव्यम्,  तोषयितव्यम्,  तुतुक्षितव्यम्,  तोतुषितव्यम्
   तोषणीयम्,  तोषणीयम्,  तुतुक्षणीयम्,  तोतुषणीयम्
   7 तोष्यम्,  तोष्यम्,  तुतुक्ष्यम्,  तोतुष्यम्
   ईषत्तोषः-दुस्तोषः-सुतोषः
   -- -- -- तुष्यमाणः,  तोष्यमाणः,  तुतुक्ष्यमाणः,  तोतुष्यमाणः
   संतोषः,  8 तोषः,  तोषः,  तुतुक्षः,  तोतुषः,  तोष्टुम्,  तोषयितुम्,  तुतुक्षितुम्,  तोतुषितुम्
   संतुष्टिः,  तोषणा,  तुतुक्षा,  तोतुषा
   तोषणम्,  तोषणम्,  तुतुक्षणम्,  तोतुषणम्
   तुष्ट्वा,  तोषयित्वा,  तुतुक्षित्वा,  तोतुषित्वा
   संतुष्य,  प्रतोष्य,  प्रतुतुक्ष्य,  सन्तोतुष्य
   तोषम् २,  तुष्ट्वा २,  तोषम् २,  तोषयित्वा २,  तुतुक्षम् २,  तुतुक्षित्वा २,  तोतुषम् २
   तोतुषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (७५८)
 02 =>
  (४-दिवादिः-११८४। अक। अनि। पर।)
 03 =>
  [[२। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वम्। ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति धातुषकारस्य ककारः। एवं सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
 04 =>
  [[३। ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति श्यन् विकरणप्रत्ययः। तस्य ङिद्वद्भावादङ्गस्य गुणो न।]]
 05 =>
  [[४। ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति धातुषकारस्य ककारः।]]
 06 =>
  [[५। ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इत्यनेन ण्यन्तात् चित्तवत्कर्तृकत्वे परस्मैपदमेव। अचित्तवत्कर्तृकत्वे तु आत्मनेपदमपि भवति।]]
 07 =>
  [पृष्ठम्०६७६+ २७]
 08 =>
  [[आ। ‘राध्यद्वेषगुणोऽथ वायकवराद् दैत्याविदेषोऽपुष- च्छोषं तोषकृतोऽस्य दोषविततेराश्लिष्टलक्ष्मीस्तनः।’ धा। का। २। ६३।]]

Capeller

German

 तु॑ष m.
  Hülse,  Spelze.

Burnouf

French

 तुष तुष m.
  paille de riz,  balle de blé (?),  etc.
Terminalia belerica,  bot.
तुषग्रह m.
  (ग्रह्) Agni
 le feu.
तुषसार m.
  (सृ) mms.
तुषानल m.
  (अनल) feu de paille.
		 Supplice du feu.

Stchoupak

French

 तुष-
 m.
  balle,  pailles de grains.
°खण्डन- (broyage des balles de grains) nt. peine perdue.
तुषाग्नि- m.
  feu de paille.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.