| YouTube Channel

तुरङ्ग (turaGga)

 
शब्दसागरः
English
तुरङ्ग
m.
 (-ङ्गः)
1. A horse.
2. The mind, considerd as the seat of feeling
as well as intellect, the heart.
E.
 त्वर speedily, and ग what goes.
f.
(-ङ्गी)
1. A plant: see तुरगी and तुरगगन्धा.
2. A mare.
E.
 ङीष् added
to the preceding.
Capeller Eng
English
तुरंग
m.
 (ई
f.
 ) = तुरग.
Yates
English
तुरङ्ग (ङ्गः) 1.
m.
 A horse
the mind.
f.
 (ङ्गी) Physalis flexuosa.
Spoken Sanskrit
English
तुरङ्ग - turaGga -
m.
 - thought
तुरङ्ग - turaGga -
m.
 - going quickly
तुरङ्ग - turaGga -
m.
 - horse
तुरङ्ग - turaGga -
m.
 - mind
तुरङ्ग - turaGga -
m.
 - number 7
तुरङ्ग - turaGga -
m.
 - horse
Wilson
English
तुरङ्ग
m.
 (-ङ्गः)
1 A horse.
2 The mind, considered as the seat of feeling as well as intellect, the heart.
E.
 त्वर speedily, and ग what goes.
f.
 (-ङ्गी)
1 A plant: see तुरगी and तुरगगन्धा.
2 A mare.
E.
 ङीष् added to the preceding.
Apte
English
तुरङ्गः [turaṅgḥ], [तुरेण गच्छति, गम्-ख मुम् वा डिच्च]
A horse
भानुः सकृद्युक्ततुरङ्ग एव
Ś.*
 5.5
R.*
 3.38
13.3.
A name for the number 'seven'.
The heart, mind. -गी A mare.
Comp.
 अरिः a buffalo
fragrant oleander.-आरूढः a horseman. -कान्ता a mare. ˚मुखः submarine fire
तुरङ्गकान्तामुखहव्यवाहज्वालेव
Śi.*
 3.33. -द्विषणी a shebuffalo. -प्रियः, -यम् barley. -मेधः a horse-sacrifice
तुरङ्गमेधावभृथावतीर्णैरिक्ष्वाकुभिः पुण्यतरीकृतानि (जलानि)
R.*
 13.61.-यायिन्, -सादिन्
m.
 a horseman
R.*
 7.37. -वक्त्रः, -वदनः a Kinnara. -शाला, स्थानम् a horse-stable.-स्कन्ध a troop of horses.
Apte 1890
English
तुरंगः [तुरेण गच्छति, गम्-ख मुम् वा डिच्च] 1 A horse
भानुः सकृद्युक्ततुरंग एव Ś. 5. 5
R. 3. 38, 13. 3.
2 A name for the number ‘seven’.
3 The heart, mind.
गी A mare.
Comp.
अरिः {1} a buffalo {2} fragrant oleander.
आरूढः a horseman.
द्विषणी a she-buffalo.
प्रियः
यं barley.
मेधः a horsesacrifice
R. 13. 61.
यायिन्,
सादिन् m. a horseman.
वक्त्रः,
वदनः a Kinnara.
शाला,
स्थानं a horsestable.
स्कंधः a troop of horses.
Monier Williams Cologne
English
तुर—ं-ग
m.
 ‘going quickly’, a horse,
Suśr.
Pañcat.
Śak.
&c.
(hence) the number 7
Sūryas.
Śrut.
the mind, thought,
L.
Macdonell
English
तुरंग turaṃ-ga,
m.
 (swift-goer), horse.
Benfey
English
तुरंग तुरंग, i. e. तुर् + अ + म्-ग,
m.
 A horse, Pañc. i. d. 314.
Apte Hindi
Hindi
तुरङ्गः
पुं*
 - तुरेण वेगेन गच्छति - तर + गम् + ड
घोड़ा
तुरङ्गः
पुं*
 - -
"मन्, विचार"
तुरङ्गः
पुं*
 - तुर + गम् + खच् मुम् वा ङिच्च
घोड़ा
तुरङ्गम्
नपुं*
 - -
मन विचार
तुरङ्गम्
नपुं*
 - "तुर + गम् + खच्, मुम्"
घोड़ा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
तुरङ्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶ್ವ /ಕುದುರೆ
निष्पत्तिः - > गम्लृ (गतौ) -"खश्"(३-२-४७) । मुमागमः (६-३-६७) । वा डित् । पक्षे टिलोपः ।
व्युत्पत्तिः - > तुरेण गच्छति
प्रयोगाः - > "सयत्नसूतायतरश्मिभुग्नग्रीवाग्रसंसक्तयुगैस्तुरङ्गैः"
उल्लेखाः - > माघ० ३-६८
तुरङ्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ತ /ಮನಸ್ಸು
तुरङ्ग
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗುವವನು
L R Vaidya
English
turaMga {% (I) m. %} A horse, R.iii.38, xiii.3.
turaMga {% (II) n. %} The mind.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
७, अग, अचल, अद्रि, अनिल, अश्व, ऋषि, कलत्र, कुलाचल, क्षितिभृत् क्ष्माधर, क्ष्माभूत्, गन्धन्वह, गन्धवह, गिरि, घोटा, छन्द, छन्दस्, तत्त्व, तापस, तुरग, तुरङ्ग, दिविचर, द्वीप, धरणिधर, धराधर, धरित्रीधर, धातु, धी, नग, पन्नग, पर्वत, पवन, भय, भूधर, भूध, भूभृत्, मरुत्, महीधर, महीघ्र, मातृका, मारुत, मुनि, यति, लोक, वक्री, वाजि, वात, वायु, वार, वासर, व्यसन, शिला, शिलोच्चय, शैल, सप्त, समीर, समीरण, स्थिर, स्वर, हय
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
हरि
पु
हरि, अर्क, मर्कट, मण्डूक, विष्णु, वासव, वायु, तुरङ्ग, सिंह, सितांशु, यम, इन्द्र, भानु, मरुत्, भेक, वाजिन्, कपि, अंशु, भीरु, सोम, शुक्ल, सर्प, स्वर्णवर्ण
अर्क-मर्कट-मण्डूक-विष्णु-वासव-वायवः ।
तुरङ्ग-सिंह-सितांशुर्यमाश्च हरयो दश ॥ ७ ॥
हरिरिन्द्रो हरिर्भानुर्हरिर्विष्णुर्हरिर्मरुत् ।
हरिः सिंहो हरिर्भेको हरिर्वाजी हरिः कपिः ॥ ८ ॥
हरिरंशुर्हरिर्भीरुर्हरिः सोमो हरिर्यमः ।
हरिः शुक्लो हरिः सर्पः स्वर्णवर्णो हरिः स्मृतः ॥ ९ ॥
verse 1.1.1.7
page 0001
Lanman
English
turaṃga, m. horse. [‘swiftly going, ’
turam + ga, see 1tura: for mg, cf.
khaga.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
तुरंग m. eine Art nāyaka, E 346 (A). 347 (P).
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
घोटकस्तुरगस्तार्क्ष्यस्तुरंगोऽश्वस्तुरंगमः ॥ १२३२ ॥
गन्धर्वोऽर्वा सप्तिवीती वाहो वाजी हयो हरिः ।
-wordlist-
घोटक (पुं), तुरग (पुं), तार्क्ष्य (पुं), तुरङ्ग (पुं), अश्व (पुं), तुरङ्गम (पुं), गन्धर्व (पुं), अर्वन् (पुं), सप्ति (पुं), वीति (पुं), वाह (पुं), वाजिन् (पुं), हय (पुं), हरि (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
अर्वन्
अर्वन्, गन्धर्व, अश्व, सप्ति, वाजिन्, तुरङ्गम, तुरग, तार्क्ष्य, हरि, तुरङ्ग, युयु, घोटक, हय, वाह
अर्वा गन्धर्वोऽश्वः सप्तिर्वाजी तुरङ्गमस्तुरगः ।
तार्क्ष्यो हरिस्तुरङ्गो युयुरुक्तो घोटको हयो वाहः ॥ ४३६ ॥
verse 2.1.1.436
page 0050
ललाम
ललाम, भूषा, लाङ्गूल, प्रधान, शृङ्ग, प्रभाव, पुण्ड्र, ध्वज, लक्ष्म, तुरङ्ग
भूषायां लाङ्गूले प्रधानशृङ्गप्रभावपुण्ड्रेषु ।
ध्वजलक्ष्मतुरङ्गेषु च नवसु ललामं प्रचक्षते प्राज्ञाः ॥ ८५५ ॥
verse 5.1.1.855
page 0098
हरि
हरि, अर्क, मर्कट, मण्डूक, विष्णु, वासव, वायु, तुरङ्ग, सिंह, शीतांशु, यम
अर्कमर्कटमण्डूकविष्णुवासववायवः ।
तुरङ्गसिंहशीतांशुयमाश्च हरयो दश ॥ ८५६ ॥
verse 5.1.1.856
page 0098
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तुरङ्गः, पुं
स्त्री,
 (तुरेण वेगेन गच्छतीति । तुर +गम् + “गमे सुपि वाच्यः ।” ३ । २ । ३८ ।इत्यस्य वार्त्तिकोक्त्या खच् । “खच्च डिद्वावाच्यः ।” इति डित् । “अरुर्द्विषदिति ।” ६ ।३ । ६७ । इति मुम् ।) घोटकः । इत्यमरः ।२ । ८ । ४३ ॥
(यथा, पञ्चतन्त्रे । १ । ३१४ ।“मृगा मृगैः सङ्गमनुव्रजन्तिगावश्च गोभिस्तुरगास्तुरङ्गैः ॥
”)चित्तम् । इति शब्दरत्नावली ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तुरङ्ग पुंस्त्री० तुरेण गच्छति गम--ख मुम् वा डिच्च । १ घोटकेस्त्रियां जातित्वात् ङीष् । २ चित्ते
न०
 शब्दरत्ना० ।“नियोज्यतंहोमतुरङ्गरक्षणे” रघुः । तुरगशब्दे उदा० ।
Capeller
German
तुरंग
m.
 = तुरग.
Burnouf
French
तुरङ्ग तुरङ्ग
m.
 (गम्) cf. तुरग।
तुरङ्गक
m.
 esp. de घोष, bot.
तुरङ्गम
m.
 cheval.
तुरङ्गवक्त्र
m.
 un Kiṃnara [à tête de cheval].
तुरङ्गवदन
m.
 mms.
Stchoupak
French
तुरं-ग-
m.
 cheval
-इन्- a. composé de chevaux, de cavaliers
-ई-भू- (°भूय) devenir cheval.
°मुख- °मेध- °वाह्याली- = तुरग°।
°सादिन्-
m.
 cavalier.