| YouTube Channel

तुरग (turaga)

 
शब्दसागरः
English
तुरग
m.
 (-गः)
1. A horse.
2. The mind.
E.
 त्वर speed, velocity, and ग
what goes, व changed to उ.
f.
 (-गी)
1. A plant, (Physalis flexuosa:)
see अश्वगन्ध.
2. A mare.
E.
 ङीष् added to तुरग तुरेण वेगेन गच्छति गम-ड ।
Capeller Eng
English
तुरग
m.
 a horse (lit. =
seq.
 )
f.
 ई a mare.
Yates
English
तुरग (गः) 1.
m.
 A horse
the mind.
f.
(गी) Physalis flexuosa
a mare.
Spoken Sanskrit
English
तुरग - turaga -
m.
 - going quickly
तुरग - turaga -
m.
 - mind
तुरग - turaga -
m.
 - number 7
तुरग - turaga -
m.
 - thought
तुरग - turaga -
m.
 - horse
Wilson
English
तुरग
m.
 (-गः)
1 A horse.
2 The mind.
E.
 त्वर speed, velocity, and ग what goes, व changed to उ.
f.
(-गी)
1 A plant, (Physalis flexuosa:) see अश्वगन्ध.
2 A mare.
E.
 ङीष् added to तुरग.
Apte
English
तुरगः [turagḥ], [तुरेण गच्छति गम्-ड]
A horse
तुरगखुरहतस्तथा हि रेणुः
Ś.*
 1.31
R.*
 1.42
3.51.
The mind, thought. -गी A mare.
Comp.
 -आरोहः a horseman
Bṛi.
S.*
 15.26. -उपचारकः a groom. -प्रियः, -यम् barley. -ब्रह्मचर्यम् forced or compulsory celibacy, leading a life of celibacy simply in consequence of the absence of female society. -मेधः a horse-secrifice.-यातृ
m.
 a horse-driver
स खलु तुरगयाता पूज्यते पार्थिवेन्द्रैः Aśvachikitsā. -रक्षः a groom, an equery.
Apte 1890
English
तुरगः [तुरेण गच्छति गम्-ड] 1 A horse
तुरगखुरहतरतथा हि रेणुः Ś. 1. 31
R. 1. 42, 3. 51.
2 The mind, thought.
गी A mare.
Comp.
आरोहः a horseman.
उपचारकः a groom.
प्रियः
यं barley.
ब्रह्मचर्यं forced or compulsory celibacy leading a life of celibacy simply in consequence of the absence of female society.
मेधः a horse-sacrifice.
रक्षः a groom, an equery.
Monier Williams Cologne
English
तुर—ग
m.
 ‘going quickly’, a horse,
MBh.
 i
Pañcat.
Śak.
&c.
(hence) the number 7
Chandaḥs.
 vii, 1, Sch.
the mind, thought,
L.
Monier Williams 1872
English
तुरग तुर-ग, तुरङ्ग। See 1. तुर, p. 378.
Macdonell
English
तुरग tura-ga,
m.
 horse: ī,
f.
 mare
-paricāraka,
m.
 groom
-mukha,
m.
 (having a 🞄horseʼs face), a Kiṃnara
-vāhyālī,
f.
 course 🞄for horses.
Benfey
English
तुरग तुर + -ग,
1.
m.
 A horse,
Pañc. i. d. 314.
2.
f.
 गी, A mare,
Śatr. 14, 112.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
तुरग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶ್ವ /ಕುದುರೆ
निष्पत्तिः - > तुर (त्वरणे) - "कः"(वा० ३-३-५८) ।गम्लृ (गतौ) -"डः" (वा० ३-२-४८)
व्युत्पत्तिः - > तुरेण त्वरया गच्छति
प्रयोगाः - > "ध्रुवं गुरून् मार्गरुधः करीन्द्रानुल्लङ्घ्य गन्तुं तुरगस्तदीषुः"
उल्लेखाः - > माघ० ३-९
तुरग
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗುವವನು
L R Vaidya
English
turaga {% m. %} 1. A horse, तुरगखुरहतस्तथा हि रेणुः Sak.i., R.i.42, iii.51
2. the mind.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
७, अग, अचल, अद्रि, अनिल, अश्व, ऋषि, कलत्र, कुलाचल, क्षितिभृत् क्ष्माधर, क्ष्माभूत्, गन्धन्वह, गन्धवह, गिरि, घोटा, छन्द, छन्दस्, तत्त्व, तापस, तुरग, तुरङ्ग, दिविचर, द्वीप, धरणिधर, धराधर, धरित्रीधर, धातु, धी, नग, पन्नग, पर्वत, पवन, भय, भूधर, भूध, भूभृत्, मरुत्, महीधर, महीघ्र, मातृका, मारुत, मुनि, यति, लोक, वक्री, वाजि, वात, वायु, वार, वासर, व्यसन, शिला, शिलोच्चय, शैल, सप्त, समीर, समीरण, स्थिर, स्वर, हय
Bopp
Latin
तुरग m. (celeriter iens e तुर, quod seorsim non inve-
nitur, et ग) equus. RAGH. 1. 42.
Indian Epigraphical Glossary
English
turaga (IE 7-1-2), ‘seven’.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
तुरग Adj. schnell gehend, Damayantīk. 32. — m. °eine Art nāyaka, E 163 (K). 170 (A). 171 (S). 346 (A)
Śārṅg. 3122. — °eine Pflanze [Physalis flexuosa?], E 887 (P).
Sanskrit Tibetan
Tibetan
mgyogs 'gro
१) तुरग २) तुरंग ३) वाजिन्
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
घोटकस्तुरगस्तार्क्ष्यस्तुरंगोऽश्वस्तुरंगमः ॥ १२३२ ॥
गन्धर्वोऽर्वा सप्तिवीती वाहो वाजी हयो हरिः ।
-wordlist-
घोटक (पुं), तुरग (पुं), तार्क्ष्य (पुं), तुरङ्ग (पुं), अश्व (पुं), तुरङ्गम (पुं), गन्धर्व (पुं), अर्वन् (पुं), सप्ति (पुं), वीति (पुं), वाह (पुं), वाजिन् (पुं), हय (पुं), हरि (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
अर्वन्
अर्वन्, गन्धर्व, अश्व, सप्ति, वाजिन्, तुरङ्गम, तुरग, तार्क्ष्य, हरि, तुरङ्ग, युयु, घोटक, हय, वाह
अर्वा गन्धर्वोऽश्वः सप्तिर्वाजी तुरङ्गमस्तुरगः ।
तार्क्ष्यो हरिस्तुरङ्गो युयुरुक्तो घोटको हयो वाहः ॥ ४३६ ॥
verse 2.1.1.436
page 0050
नाममाला
Sanskrit
वाह, अश्व, तुरग, वाजिन्, हय, धुर्य, तुरङ्गम, सप्ति, अर्वन्, हरि, रथ्य
वाहोऽश्वस्तुरगो वाजी हयो धुर्यस्तुरङ्गमः
सप्तिरर्वा हरी रथ्यः सप्ताद्यश्वो मयूखवान् ॥ ५२ ॥
verse 0.1.1.52
page 0028
Mahabharata
English
*turaga, pl. (ºāḥ) (“horses”). § 123 (Aṃśāvat.): I, 66, 2615 (vyomacāriṇaḥ, the spiritual sons of Lakshmī).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तुरगः,
पुं,
 (तुर वेगे + भावे घञर्थे कः । तुरेणवेगेन गच्छतीति । गम + अन्येष्वपीति डः ।)चित्तम् । घोटकः । इति मेदिनी । गे, ३८ ॥
(यथा, रघुः । ३ । ५१ ।“ततः प्रहस्यापभयः पुरन्दरंपुनर्वभाषे तुरगस्य रक्षिता ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तुरग पुंस्त्री तुरेण वेगेन गच्छति गम--ड । घोटके अमरःस्त्रियां जातित्वात् ङीष् । “तुरगशताकुलस्य परमेकतुर-ङ्गजन्मनः” । “उल्लङ्घ्य गन्तुं तुरगास्तदोषुः” माघः२ चित्ते मेदिनिः । मुग्धबोधे तुरां वेगं गच्छतीति वाक्यम् ।
Capeller
German
तुरग
m.
 Pferd.
Burnouf
French
तुरग तुरग
m.
 (गम्) [m à
m.
 le rapide] cheval.
Esprit. -- F. तुरगी physalis flexuosa. bot.
तुरगगन्धा
f.
 physalis flexuosa, bot.
तुरगब्रह्मचर्यक
n.
 célibat soumis à la règle de
chasteté.
तुरगिन् a. équestre. -- S.
m.
 cavalier.
Stchoupak
French
तुर-ग-
(qui va vite)
m.
 cheval
n.
 d'un prêtre.
°कान्ता-
f.
 jument
°कान्ता-मुख- (gueule de jument)
m.
 feu
sous-marin.
°परिचारक-
m.
 garçon d'écurie, palefrenier.
°मुख-
m.
n.
 d'un Kiṃnara.
°मेध-
m.
 sacrifice de cheval.
°वाह्याली-
f.
 école d'équitation, piste pour les chevaux.