तुर (tura)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 तुर r. 3rd cl. (तुतोर्त्ति) To go quick,  to hurry,  to make haste
 this root
is restricted to the Vedas: see त्वर जुहो० पर० अक० सेट् ।

 तुर mfn.
   (-रः-रा-रं) Quick,  swift.
 E.
  तुर् to make haste,  क aff.
  

Capeller Eng

English

 1 तुर॑ a.
  quick,  eager,  prompt,  willing. 

 2 तुर॑ a.
  strong,  mighty,  victorious,  wealthy,  abundant. 

 3 तुर॑ a.
  hurt,  wounded. 

Yates

English

 तुर (लि) तुतोर्त्ति 1.
a. To go quick.

 तुर (रः-रा-रं)
a. Quick,  swift.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   तुर  tura  adj.
   quick  
   तुर  tura  adj.
   excelling   
   तुर  tura  adj.
   rich  
   तुर  tura  adj.
   hurt   
   तुर  tura  adj.
   strong  
   तुर  tura  adj.
   powerful   
   तुर  tura  adj.
   willing  
   तुर  tura  adj.
   prompt   
   तुर  tura  adj.
   abundant     
            

Wilson

English

 तुर r. 3rd cl. (तुतोर्त्ति) To go quick,  to hurry,  to make haste
 this
root is restricted to the Vedas: see त्वर.

 तुर
mfn.
   (-रः-रा-रं) Quick,  swift.
E.
  तुर to make haste,  क aff.
  

Apte

English

तुर [tura],  a.
  Ved.
 

Advancing,  promoting.

Speedy,  quick,  prompt
 Av.*
  6.12.3.

Strong,  energetic.

Hurt,  wounded.

Rich.

Abundant
 Av.*
  7.5.2.-रः Speed,  velocity.

Apte 1890

English

 तुर a. Ved. 1 Advancing,  promoting. 
Speedy,  quick,  prompt. 
Strong,  energetic. 
Hurt,  wounded. 
Rich. 
Abundant. 
रः Speed,  velocity. 

Monier Williams Cologne

English

 1. तुर॑ mfn.
   quick,  willing,  prompt,  RV.
  
 AV.
   vi,  102,  3

 strong,  powerful,  excelling,  rich,  abundant,  RV.
  
 AV.
   vii,  50,  2
 TS.
  ii
 Kauś.
  91

 तुर॑ m.
  N.
  of a preceptor and priest with the patr. Kāvaṣeya,  ŚBr.
   ix f.
 ,  xiv
 AitBr.
  
 TāṇḍyaBr.
  
 BhP.
  

 2. तुर॑ mfn.
   hurt,  RV.
   viii,  79,  2

 cf.
   आ-.

Monier Williams 1872

English

 1. तुर,  अस्,  आ,  अम् (for 2. 3. तुर see p. 379,  col. 1), 
Ved. furthering,  promoting,  a promoter
 quick,  will-
ing,  prompt
 (अम्),  ind. quickly.
—तुर-ग,  अस्,  m.
‘going quickly, ’ a horse
 the mind,  thought
 (ई),  f.
a mare,  = अश्व-गन्धा,  the plant Physalis Flexuosa
[cf. तुरङ्-ग and तुरङ्-गम।]
—तुरग-गन्धा, 
f. = तुर-गी,  Physalis Flexuosa
 [cf. तुरङ्ग-गन्धा।]
—तुरग-दानव or तुरग-दैत्य,  अस्,  m. ‘horse-
titan’ or ‘Dānava in the shape of a horse, ’ an epithet
of Keśin.
—तुरग-नील-ताल,  अस्,  m. a kind of
gesture with the hand.
—तुरग-प्रिय,  अस् or अम्, 
m. or n. (?),  barley,  ‘liked by horses
’ [cf. तुरङ्ग-
प्रिय।]
—तुरग-ब्रह्म-चर्यक,  अम्,  n. the
sexual restraint of horses,  i. e. compulsory celibacy, 
leading a life of continence,  in consequence merely
of being without female society.
—तुरग-मेध, 
अस्,  m. a horse-sacrifice,  = अश्व-मेध.
—तुरग-
रक्ष,  अस्,  m. ‘horse-guardian, ’ a groom,  an equery.
—तुरग-लीलक,  अस्,  m. a particular time in music.
—तुरग-वदन or तुरगानन (°ग-आन्°),  आस्, 
m. pl. ‘horse-faced, ’ N. of a race in the north of
Madhya-deśa.
—तुर-गातु,  उस्,  उस्,  उ,  Ved. going
quickly.
—तुरगारोह (°ग-आर्°),  अस्,  m. ‘one
mounted on a horse, ’ a horseman.
—तुरगिन्,  ई, 
इणी,  इ,  equestrian,  riding,  mounted or carried on a
horse
 (ई),  m. a horseman,  a cavalier.
—तुरगीय, 
an adj. derived fr. तुर-ग in खर-तुरगीय-सम्-
पर्क,  अस्,  m. sexual intercourse between asses
and horses.
—तुरगोपचारक (°ग-उप्°),  अस्,  m.
‘attending to horses, ’ a groom,  an equery.
—तुरङ्-
ग,  अस्,  m. ‘going quickly, ’ a horse
 a N. of the
number seven (because of the seven horses of the
sun)
 the mind considered as the seat of feeling as
well as of intellect,  the heart
 (ई),  f. a mare,  =
तुर-गी,  Physalis Flexuosa,  = घोटिका,  Cucumis Uti-
lissimus
 [cf. तुर-ग and तुरङ्-गम।]
—तुरङ्-
गक,  अस्,  m. the plant Luffa Fœtida
 (इका),  f. a
kind of cucurbitaceous plant,  = देव-दाली,  the large
dark-green pumpkin.
—तुरङ्ग-गन्धा,  f. = तु-
रग-गन्धा.
—तुरङ्ग-द्विषणी,  f. (for -द्वे-
षणि),  a she-buffalo.
—तुरङ्ग-नाथ,  अस्,  m., 
N. of the chief of a sect.
—तुरङ्ग-प्रिय,  अस्,  m.
= तुरग-प्रिय,  barley.
—तुरङ्-गम,  अस्,  m. a
horse
 (ई),  f. a mare
 [cf. तुर-ग and तुरङ्-ग।]
—तुरङ्गम-शाला,  f. a horse-stable.
—तुरङ्ग-
मेध,  अस्,  m. a horse-sacrifice,  = अश्व-मेध।
—तुरङ्ग-यायिन्,  ई,  इनी,  इ,  going on horseback.
—तुरङ्ग-वक्त्र or तुरङ्ग-वदन,  अस्,  m.
‘horse-faced, ’ a Kinnara or chorister of Indra's heaven.
—तुरङ्ग-सादिन्,  ई,  m. a horseman,  a horse-soldier.
—तुरङ्ग-स्कन्ध,  अस्,  m. a troop of horses.
—तुरङ्ग-स्थान,  अम्,  n. a horse-stable.
—तु-
रङ्गारि (°ग-अरि),  इस्,  m. ‘enemy of the horse, ’ a
buffalo
 fragrant oleander (करवीर).
—तुरङ्गा-
रूढ (°ग-आर्°),  अस्,  आ,  अम्,  mounted on horseback
(अस्),  m. a horseman.
—तुरङ्गिन्,  ई,  m. a horse-
man,  a rider,  a groom
 [cf. तुरगिन्।]
—तुर-या, 
आस्,  आस्,  अम्,  Ved. going quickly.

 तुर 2. तुर,  अस्,  आ,  अम् (fr. rt. 2. तु
 for 1. तुर
see p. 378,  col. 3),  Ved. strong,  powerful,  excelling, 
surpassing,  overpowering
 an epithet of Indra,  of the
Maruts,  Ādityas,  &c.
 possessed of property
 rich
abundant,  abounding
 (अस्),  m.,  N. of a preceptor
and priest with the patronymic Kāvaṣeya.
—तुरा-
षाह्,  -षाट्,  ट्,  ट्,  overpowering the mighty or over-
powering quickly,  epithet of Indra and of Viṣṇu
(ट्),  m. a N. of Indra.

 तुर 3. तुर,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. hurt,  wounded
(according to Sāy. = आ-तुर,  q. v.)

Macdonell

English

 तुर 1. tur-á,  a.
  quick
 ready,  willing.

 तुर 2. tu-rá,  a.
  strong,  mighty,  superior
 🞄rich,  abundant.

Shabdartha Kaustubha

Kannada

तुर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೇಗ
निष्पत्तिः - > तुर (त्वरणे) - "कः"(वा० ३-३-५८)
तुर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವೇಗವಾದ

Lanman

English

 1turá,  a.
	—1. swift,  esp. of horses
 -am, 
as adv. swiftly,  in turaṃga
 --2. quick, 
ready,  willing,  78^17. [√tur.]

 2turá,  a. strong,  mighty,  78^9. [√tu, 
1188.]

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  तुर्
मूलधातुः:
   तुर
धात्वर्थः:
  त्वरणे
गणः:
  जुहोत्यादिः
कर्मकत्वं:
  अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  तोतूर्ति
अनुबन्धादिविशेषः:
  छान्दसः

धातुप्रदीपः

Sanskrit

तुरँ तुर  त्वरणे 
- तुतोर्त्ति  तुतूर्त्तः  तुरः  तुरगः तुरङ्गः तुरङ्गमः  तुरितम्  तुतुरति  22

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 तुर,  लि र वेगे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (ह्वां-परं-अकं-सेट् ।) ह्रस्वी । लि,  तुतोर्त्ति । र, वैदिकः । वेगः शीघ्रगमनम् । अदादिवर्ज्ज-धातुभ्यः शपो विधानेनैव सिद्धे अदादेः शपंविधाय तल्लुक्करणं निष्ठायां भावादिढे वोदुङो-ऽव्वत इत्यनेन गुणार्थमिति चतुर्भुजः । तेनतोरितं तुरितमिति । तन्मते रुदेरपि रोदितंरुदितमिति स्यात् । इति दुर्गादासः ॥

 तुरः,  त्रि,  (तुतोर्त्ति वेगेन गच्छतीति । तुर +कः ।) वेगवान् । इति तुरगशब्दटीकायांभरतः ॥
 (यथा,  ऋग्वेदे । ७ । ५६ । १९ ।“इमे तुरं मरुतो रामयन्तीमे सहः सहसआ नमन्ति ॥
”“तुरं कर्म्मसु क्षिप्रवन्तम् ।” इति सायनः ॥
क्षिप्रस्तोत्रकारी । यथा,  ऋग्वेदे । ८ । २६ । ४ ।“उपस्तोमान्तुरस्य दर्शथः श्रिये ॥
”“तुरस्य क्षिप्रं स्तोत्रं कुर्व्वतः ।”इति सायनः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तुर त्वरणे जुहो० पर०
  अक० सेट् । तुतोर्त्ति अतोरीत् ।तुतोर । वैदिकोऽयम् धातुः । “अपामिवेदूर्मयस्तर्तुराणाः”ऋ० ९ । ९५ । ३ । ताच्छील्ये चानश् । अभ्यासस्यातोऽत्त्वं च“सहिष्ठे तुरतस्तुरस्य” ऋ० ६ । १८ । ४ । “अर्को वा यत्तुरते” तै-स० २ । २ । १२ । ४ । वेदे गणव्यत्ययः पदव्यत्ययश्च । अस्यादन्तचुरादित्वमपि । तुरयति । “तुरयन्न जिष्यः” ऋ० ४३८ । ७

 तुर त्रि०
  तुर--क । वेगवति । “प्र तव्यसो नम उक्तिं तुरस्या-हम्” ऋ० ५ । ४३ । ९ “नहि त्वा शूरो न तुरो न घृ-ष्णुर्न” ऋ० ६ । २५ । ५ । घञर्थे भावे क वा । २ वेगे तुरगः ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

तुरँ तुर  त्वरणे
- तुतोर्ति  तुरगः,  तुरितः  21

धातुवृत्तिः

Sanskrit

तुरँ तुर  (अर्थः)  त्वरणे
( तुतोर्ति,  तुतूर्तः,  तुतुरति ) इत्यादि तसि "हलि च'' इति दीर्घः ( तुरः ) इगुपधात्कः 20

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“तुर त्वरणे”@} 2 छान्दसः। 
 तोरकः-रिका,  तोरकः-रिका,  तुतुरिषकः-तुतोरिषकः-षिका,  तोतुरकः-रिका
   तोरिता-त्री,  तोरयिता-त्री,  तुतुरिषिता-तुतोरिषिता-त्री,  तोतुरिता-त्री
   3 तुतुरत्-ती,  तोरयन्-न्ती,  तुतुरिषन्-तुतोरिषन्-न्ती
   तोरिष्यन्-न्ती-ती,  तोरयिष्यन्,  तुतुरिषिष्यन्-तुतोरिषिष्यन्-न्ती-ती
   तोरयमाणः,  तोरयिष्य- माणः,  4 तोतूर्यमाणः,  तोतुरिष्यमाणः
   5 प्रतूः-प्रतुरौ-प्रतुरः
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिककुरधातुवत् 6 बोध्यानि। 
 7 तुरः 8। 
 प्रतूर्य।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (७५५)
 02 =>
  (३-जुहोत्यादिः-११०२। अक। सेट्। पर।)
 03 =>
  [[१। धातोरस्य जुहोत्यादित्वात् ‘जुहोत्यादिभ्यः श्लुः’ (२-४-७५) इति शपः श्लुः। ‘श्लौ’ (६-१-१७) इति द्विर्वचनम्। ‘सार्वधातुकमपित्’ (१-२-४) इति श्लोर्ङिद्वद्भावादङ्गस्य गुणो न। ‘नाभ्यस्ताच्छतुः’ (७-१-७८) इति नुम्निषेधः।]]
 04 =>
  [[२। ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः।]]
 05 =>
  [[३। क्विपि,  ‘र्वोरुपधाया दीर्घ इकः’ (८-२-७६) इति दीर्घः। विसर्गः।]]
 06 =>
  (२२९)
 07 =>
  [[४। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कप्रत्ययः।]]
 08 =>
  [[B। ‘घर्मोष्मभिस्तत्र समारताग्रे नभस्तुरैस्तैः प्रधने प्रवीणैः।।’ धा। का। २। ५५।]]

Capeller

German

 1. तुर॑ eifrig,  rasch,  bereit.

 2. तुर॑ stark,  kraftvoll,  reich.

 3. तुर॑ wund.

Grassman

German

 1. turá,  a. [von 2. tur],  1〉 rasch,  von Rossen
 2〉 eifrig,  strebend,  von Opferern,  Sängern und vom Gesange
 3〉 kräftig vordringend,  von Göttern,  namentlich dem Indra und den Marutʼs
 aber in dieser Bedeutung hat es sich so mit dem folgenden (Bed. 1) vermischt,  dass eine Scheidung nicht gelingt,  daher sind die sämmtlichen hierhergehörigen Stellen mit unter 2. turá Bed. 1 aufgeführt.
-ás 2〉 mártias {623, 13}
 in {602, 4} erfordert das Metrum den Voc. tura vor jyām,  und also Beziehung auf varuna.
-ám [n.] 2〉 vácas {675, 5}.
-ásya 2〉 {646, 4} (stómān).
-ā́ [d.] 1〉 hárī {922, 7}.
-ā́sas 2〉 śróṣan yé asya śā́sam 〰,  welche eifrig seinem Befehle lauschen {68, 9}.

 2. turá,  a. [von tu],  1〉 stark,  von Göttern,  hier stehen auch die Stellen,  wo turá in der Bedeutung: kräftig vordringend eher von tur herzuleiten ist. Es sind diese Stellen vorangestellt und durch das Zeichen (—) getrennt
 2〉 stark,  von der Kraft oder dem Rauschtranke
 3〉 reich
 4〉 reichlich,  gross,  viel,  von Gütern.
-ás 1〉 von Indra {121, 3} (rā́j)
 {173, 9}
 {485, 3}. — (bráhmaṇas pátis) {18, 2}
 śū́ras {466, 5}. — 2〉 mádas {851, 10}. — 3〉 rā́jā {557, 2}.
-ám 1〉 — {572, 19}.
-ā́ya 1〉 {121, 7} (ánarviśe)
 śárdhāya marútām {299, 8}. — neben taváse (índrāya) {473, 1}
 {490, 12}
 {61, 1}
 neben svátavase (mā́rutāya) {507, 9}. — 2〉 sáhase {899, 1}.
-ásya 1〉 von Indra: {61, 13} (wo turásia)
 {459, 4} (neben turatás)
 {538, 5}
 {687, 7}. — pūṣṇás {397, 9} (neben távyasas). — 4〉 dráviṇasas {96, 8}
 rā́dhasas {440, 4}
 {485, 5}.
-āsas [V.] 1〉 marutas {166, 14}
 {288, 13}. — (ādityās) {576, 8}
 (devās) {861, 14}.
-ā́sas 1〉 — amṛ́tāsas {396, 5}
 (devā́s) {875, 11}
 ādityā́s {567, 1}. [Page542]
-ā́s 1〉 — náras (ādityā́sas) {647, 6}.
-ébhis 1〉 — devaís {238, 11}.
-aís 1〉 — víśvebhis (devaís) {857, 1}.
-ā́ṇām 1〉 (marútām) {171, 1}
 {395, 5}
 {572, 10}
 {574, 5}. — (devā́nām) {556, 1}.
-ā́ṇaam 1〉 marútaām {489, 12}.

 3. turá,  a.,  wund [von 2. tur 2,  wofür im Dhātupāṭha Westerg. 〔26, 43〕 die Bedeutung „verwunden“,  hiṃs,  angeführt wird].
-ám [n.] bhiṣákti víśvam yád 〰 {688, 2}.

 2. turá:
-ás 1〉 (váruṇas) {661, 8}.

Stchoupak

French

 तुर-
 a. rapide,  prompt 
 m.
  n.
  d'un prêtre et précepteur.
°ग- तुरं° s. v.
तुरायण- nt. n.
  d'un rite,  d'un vœu.
तुरं-गम- m.
  cheval 
 -आ- f.
  galop 
 -ई- f.
  jument.
तुरा-षाह्- (nom.  °षाट्,  acc. °साहम्) m.
  n.
  d'Indra.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.