तुप (tupa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 तुप r. 1st,  6th and 10th cls. (तोपति तुपति,  तोपयति) (इ) तुपि r. 1st and
10th cls. (तुम्पति,  तुम्पयति-ते) To injure,  to hurt or kill
 also तुफ,  तुम्ब, 
तुम्प,  &c.
 E.
  भ्वा० पर० सक० सेट् । तुदा० बधे० सक० क्लेशे-मुचादि-पर-सेट् ।
अदने चुरा० उभ-सक-सेट् इदित् ।

Wilson

English

 तुप r. 1st 6th and 10 cls. (तोपति,  तुपति,  तोपयति) also (इ)
तुपि r. 1st and 10th cls. (तुम्पति तुम्पयति) To injure,  to hurt or
kill
 also तुफ,  तुम्ब,  तुम्प,  &c.

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  तुप्
मूलधातुः:
   तुप
धात्वर्थः:
  हिंसायाम्
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  तोपति

धातुः:
  तुप्
मूलधातुः:
   तुप
धात्वर्थः:
  हिंसायाम्
गणः:
  तुदादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  तुपति

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

धातुप्रदीपः

Sanskrit

तुपँ तुप 
मानकरूपान्तरम् - तुन्पँ
तुम्प 
मानकरूपान्तरम् - त्रुपँ
त्रुप 
मानकरूपान्तरम् - तुफँ
तुफ 
मानकरूपान्तरम् - तुन्फँ
तुन्फ 
मानकरूपान्तरम् - त्रुफँ
त्रुफ  
मानकरूपान्तरम् - त्रुन्फँ
त्रुन्फ हिंसार्थाः 
- तोपति । तुतोप । तुतुपिषति । तुतोपिषति । तुपितमनेन । तुम्पति । प्रात् तुम्पतौ गवि कर्तरीति पारस्करादिपाठात् (6/1/157) सुटि प्रस्तुम्पको वृषः (60) । तुपितः । तुपितवान् । त्रोपति । त्रुम्पति । तोफति । तुम्फति । तुफित्वा । तुम्फित्वा । त्रोफति । त्रुम्फति ।। 405,  412 ।।

तुपँ तुप 
मानकरूपान्तरम् - तुन्पँ
तुम्प 
मानकरूपान्तरम् - तुफँ
तुफ 
मानकरूपान्तरम् - तुन्फँ
तुम्फ हिंसायाम् 
- तुपति  तुम्पति  तुफति  तुम्फति  तुपतुम्पग्रहणं भ्वादौ स्वरार्थम्  29-32

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 तुप,  वधे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) तोपति । इति दुर्गादासः ॥

 तुप,  इ क अर्द्दने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (चुरां-परं-सकं-सेट् ।) पञ्चमस्वरी । इ क,  तुम्प-यति । अर्द्दनं वधः । इति दुर्गादासः ॥

 तुप,  प श क्लेशे । वधे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(तुदां-परं-अकं-सकं च-सेट् ।) प श,  तुम्पतितुतोप । इति दुर्गादासः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तुप बधे भ्वा०
  पर०
  सक०
  सेट् । तोपति अतोपीत् । तुतोप ।

 तुप बधे सक०
  क्लेशे अक० तुदा० मुचादि० पर०
  सेट् । तुम्पतिअतोपीत् । तुतोप । पारस्क० मुट् । प्रस्तुम्पति ।

 तुप अर्द्दने चुरा० उभ०
  सक०
  सेट् इदित् । तुम्पयति तेअतुतुम्पत्--त् । तुम्य्यते ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

तुपँ तुप 
मानकरूपान्तरम् - तुन्पँ
तुन्प
मानकरूपान्तरम् - त्रुपँ
त्रुप
मानकरूपान्तरम् - त्रुन्पँ
त्रुन्प 
मानकरूपान्तरम् - तुफँ
तुफ
मानकरूपान्तरम् - तुन्फँ
तुन्फ हिंसार्थाः
- तोपति तुम्पति  प्रात् तुम्पतेर्गतौ सुट् प्रस्तुम्पति गां वत्सः  त्रुफ त्रुन्फ इति चन्द्रः (चा0 धा0 1142) अधिको पठति 396-401

तुपँ तुप 
मानकरूपान्तरम् - तुन्पँ
तुन्प
मानकरूपान्तरम् - तुफँ
तुफ 
मानकरूपान्तरम् - तुन्फँ
तुन्फ  हिंसायाम्
- तुपति,  तुम्पति,  तुफति तुम्फति  भ्वादौ तुन्प तुन्फ पाठो (द्र0 1288) व्यर्थः  प्रात् तुम्पतौ गवि कर्तरि (61158) सुट्-प्रस्तुम्पति गौः  32-35

धातुवृत्तिः

Sanskrit

तुपँ तुप 
मानकरूपान्तरम् - तुन्पँ
तुम्प
मानकरूपान्तरम् - त्रुपँ
त्रुप
मानकरूपान्तरम् - त्रुन्पँ
त्रुम्प 
मानकरूपान्तरम् - तुफँ
तुफ 
मानकरूपान्तरम् - तुन्फँ
तुम्फ 
मानकरूपान्तरम् - त्रुफँ
त्रुफ
मानकरूपान्तरम् - त्रुन्फँ
त्रुम्फ  (अर्थः)  हिंसार्थाः
तोपतीत्यादि चुपिवत् ( तुम्पति तुतुम्पतुः )  संयोगान्तत्वाल्लिटो न कित्त्वम् ( तुम्पिता तुम्पिष्यति ( तुम्पतु अतुम्पत् तुप्यात् ) "किदाशिषि'' इति कित्त्वात् अनिदितामिति नलोपः ( अतुम्पीत् अतुम्पिष्यत् तुतुम्पिषति तोतुप्यते तोतुम्पीति तोतुम्प्ति तोतुप्तः तुम्पयति अतुतुम्पत् प्रस्तुम्पति गौः ) "प्रात्तुम्पतौ गवि कर्त्तरि''इति सुट् तुम्पतेस्तुम्पताविति धातुनिर्द्देशो न तिङन्तानुकारणमिति प्रस्तुम्पः प्रस्तुम्पक इत्यादावपि भवति,  प्रतोतुम्पीतीत्यादावत एव श्तिपा निर्द्देशान्न भवति ( त्रोपति त्रुम्पति तोफति त्रुम्फति )  इत्यादि तुपितुम्फिवत् तत्रारेफसरेफयोः सानुषङ्गवद्वितीयान्तयोः सेट्त्वाद् "नोपधात्थफान्ताद्वा'' इति कित्त्वविकल्पनात् पक्षे नलोपे ( त्रुपित्वा त्रुम्पित्वा त्रुफित्वा त्रुम्फित्वा ) इति भवति अरेफाश्चत्वारस्तुदादावपि आद्यस्तु चुरादावपि तत्र त्वर्दनमर्थः 408

तुपँ तुप 
मानकरूपान्तरम् - तुन्पँ
तुम्प 
मानकरूपान्तरम् - तुफँ
तुफ
मानकरूपान्तरम् - तुन्फँ
तुम्फ (अर्थः)  हिंसायाम्
( तुपति तुम्पति तुफति तुम्फति ) इत्यादि पूर्ववत् एषां भूवादौ पाठः स्वरार्थ इति तत्रैवोक्तम् 29-30-31-32

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“तुप हिंसार्थः”@} 2 ‘शपि तोपति हिंसायां तत्रैव तुपतीति शे।।’ 3 इति देवः। 
 तोपकः-पिका,  तोपकः-पिका,  तुतोपिषकः-तुतुपिषकः-षिका,  तोतुपकः- पिका
   तोपिता-त्री,  तोपयिता-त्री,  तुतोपिषिता-तुतुपिषिता-त्री,  तोतुपिता-त्री
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि कुचधातुवत् 4 ज्ञेयानि। 
 5
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (७४६)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-४०४। सक। सेट्। पर।)
 03 =>
  (श्लो। १३८)
 04 =>
  (२००)
 05 =>
  [पृष्ठम्०६७१+ २३]

1 {@“तुप हिंसार्थः”@} 2 ‘शपि तोपति हिंसायां तत्रैव तुपतीति शे।।’ 3 इति देवः। 
 तोपकः-पिका,  तोपकः-पिका,  तुतुपिषकः-तुतोपिषकः-षिका,  तोतुपकः-पिका
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककुचतिवत् 4 ज्ञेयानि। 
 अस्य धातोः तुदादित्वात् शतरि--तुपन् इति रूपम्। 
 स्त्रियां--तुपन्ती-तुपती इति रूपद्वयमिति विशेषः। 
 क्तप्रत्यये ‘उदुपधात्--’ 5 इति कित्त्व- विकल्पो न भवति,  ‘शब्विकरणेभ्यः एव इष्यते’ इति भाष्यकारवचनात्। 
 तेन तुपितः इत्येव।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (७४७)
 02 =>
  (६-तुदादिः-१३०९। सक। सेट्। पर।)
 03 =>
  (श्लो। १३८)
 04 =>
  (२००)
 05 =>
  (१-२-२१)

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.