| YouTube Channel

तुजि (tuji)

 
Capeller Eng
English
1 तुजि॑ (only
dat.
तुज॑ये) propagation.
2 तु॑जि
m.
N.
of a man protected by Indra.
Spoken Sanskrit
English
तुजि - tuji - propagation
प्रजा - prajA -
f.
- propagation
प्रचार - pracAra -
m.
- propagation
तन् - tan -
m.
- propagation
संस्तर - saMstara -
m.
- propagation
अप्रसव - aprasava -
m.
- non-propagation
प्रजात्यानन्द - prajAtyAnanda -
m.
- joy of propagation
उपसदी - upasadI -
f.
- continuous propagation
प्रजातिकाम - prajAtikAma -
adj.
- desirous of propagation
कुलसन्तति - kulasantati -
f.
- propagation of a family
तन्तुकृन्तन - tantukRntana -
n.
- cutting off the propagation of a family
तुजि tuji propagation
Monier Williams Cologne
English
1. तुजि॑ (only
dat.
°ज॑ये), propagation, v, 46, 7.
2. तु॑जि
N.
of a man protected by Indra,
RV.
vi, x.
Monier Williams 1872
English
तुजि, इस्, f., Ved. propagation, begetting children
(इस्), m., Ved., N. of a man protected by Indra.
तुजि तुजि। See under 1. तुच्, col. 2.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
तुञ्ज्
मूलधातुः:
तुजि
धात्वर्थः:
पालने हिंसायां
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
तुञ्जति
धातुः:
तुञ्ज्
मूलधातुः:
तुजि
धात्वर्थः:
हिंसा-बलादान-निकेतेषु, भाषायां
गणः:
चुरादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
उभयपदी
रूपम्:
तुञ्जयति-ते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
तुजिँ तुजि पालने
- तुञ्जति तुतुञ्ज तुङ्गः ।। 241, 242 ।।
तुजिँ तुजि
मानकरूपान्तरम् - पिजिँ
पिजि हिंसा, बलादान, निकेतनेषु
- तुञ्जयति पिञ्जयति एतौ पटादिदण्डके गणान्तरेऽपि पठितौ 33, 34
Vedic Reference
English
Tuji is the name in the Rigveda^1 of a protégé of Indra, who
in another hymn^2 appears to be called Tūtuji.
1) vi. 26, 4
x. 49, 4.
2) vi. 20, 8. Cf. Ludwig, Translation
of the Rigveda, 3, 156
Oldenberg,
Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen
Gesellschaft, 55, 328.
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
तुजिँ तुजि पालने
- तुञ्ज्यत इति तुङ्गः, घञ् तुञ्जिता भूः चुरादौ भासार्थः (10223) तथा तुजि पिजि लुजि हिंसाबलादाननिकेतनेषु (1035) तुञ्जयति, तुञ्जो निकेतनम्
तुजिँ तुजि
मानकरूपान्तरम् - पिजिँ
पिजि
मानकरूपान्तरम् - लुजिँ
लुजि हिंसा, बलादान, निकेतनेषु
- (अर्थविवरणम्) निकेतनमावसथः
तुञ्जयति तुञ्जः पिञ्जयति लुञ्जयति पट पुट (10197) आदाव् आस्वदः सकर्मकात् इति सकर्मकार्थमर्थभेदार्थं वैषां पाठः, रूपभेदार्थं वा-तुञ्जयते भ्वादौ तुञ्जति (1154) पिजि (220 कौशिकमते)-पिञ्जालः 28-30
धातुवृत्तिः
Sanskrit
तुजिँ तुजि (अर्थः) पालने
( तुञ्जति तुतुञ्ज तुञ्जिता तुतुञ्जिषति तोतुञ्ज्यते तोतुङ्क्ति अतोतुन् तुञ्जयति अतुतुञ्जत् तुङ्गः ) वार्त्तिकमते न्याङ्क्वादित्वात् कुत्वम् भाषार्थोयं युजादौ 242
तुजिँ तुजि
मानकरूपान्तरम् - पिजिँ
पिजि (अर्थः) हिंसा, बलादान, निकेतनेषु
( तुञ्जयति अतुतुञ्जत् पिञ्जयति अपिपिञ्जत् ) इदित्करणात्तुञ्जति पिञ्जतीत्यपि भवतः तुजि हिंसायां तुजि पालने चेति भूवादिपाठादेव हिंसायां तुञ्जतीति सिद्धाविदित्त्वेन णिजनित्यत्वं बलादाननिकेतनयोरपि तुञ्जतीति रूपसिद्धये, एवं तर्ह्यनेनैव सिद्धे भूवादिपाठः किमर्थ इति ति चेत्, पालने तुञ्जतीत्यर्थः तुञ्जयति पिञ्जयतीति भाषार्थावग्रे भविष्यतः शाकटायनस्तुज पिजेति पपाठ पिज वर्णइत्यदादौ इह लजि लुजि हत्यपि क्वचिद् दृश्येते तौ मैत्रेयादिभिर्न पठ्येते 31-33
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तुजि पालने”@} 2 ‘-- अभिहिते त्वर्थे पदं तुञ्जयेत्।’ 3 इति देवः।
तुञ्जकः-ञ्जिका, तुञ्जकः-ञ्जिका, तुतुञ्जिषकः-षिका, तोतुञ्जकः-ञ्जिका
तुञ्जिता-त्री, तुञ्जयिता-त्री, तुतुञ्जिषिता-त्री, तोतुञ्जिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि कुठिधातुवत् 4 बोध्यानि।
क्विपि-- तुन्-तुन्जौ-तुन्जः इति रूपाणि।
पचाद्यचि तुञ्जः।
घञि तुङ्गः, न्यङ्क्वादि- त्वात् कुत्वम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(७३२)
02
=>
(१-भ्वादिः-२४५। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। ६६)
04
=>
(२०९)
1 {@“तुजि हिंसाबलादाननिकेतनेषु”@} 2 ‘--अभिहिते त्वर्थे पदं तुञ्जयेत्।’ 3 इति देवः।
अभिहितोऽर्थः = भाषणरूपः इति पुरुषकारः।
केचिदमुं धातुं तुज इति पठन्ति।
तुञ्जकः-ञ्जिका, तुतुञ्जयिषकः-षिका, तुञ्जकः-ञ्जिका, तुतुञ्जिषकः-षिका, तोतुञ्जकः-ञ्जिका
तुञ्जयिता-त्री, तुतुञ्जयिषिता-त्री, तुञ्जिता-त्री, तुतुञ्जिषिता-त्री, तोतुञ्जिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचितिधातुवत् 4 ज्ञेयानि।
अस्य धातोः इदित्त्वात् णिचो षैकल्पिकत्वं बोध्यम्।
घञि-- 5 तुञ्जः।
6
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(७३३)
02
=>
(१०-चुरादिः-१५६६। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
(श्लो। ६६)
04
=>
(५२३)
05
=>
[[B। ‘आश्वाठितारिकुलतुञ्जविपिञ्जशीलः संपेसयन् गृहमसान्त्वयदेष गोपीः।’ धा। का। ३। १७।]]
06
=>
[पृष्ठम्०६६४+ २७]
1 {@“तुजि भाषार्थः”@} 2 आस्वदीयः।
‘--अभिहिते त्वर्थे पदं तुञ्जयेत्।’ 3 इति देवः।
तुञ्जकः-ञ्जिका, तुतुञ्जयिषकः-षिका, तुञ्जकः-ञ्जिका, तुतुञ्जिषकः-षिका, तोतुञ्जकः-ञ्जिका
तुञ्जयिता-त्री, तुतुञ्जयिषिता-त्री, तुञ्जिता-त्री, तुतुञ्जि- षिता-त्री, तोतुञ्जिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि कुशि 4 धातुवत् ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(७३४)
02
=>
(१०-चुरादिः-१७५६। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
(श्लो। ६६)
04
=>
(२३२)
Capeller
German
1. तुजि॑ (nur Dat. तुज॑ये) Zeugung.
2. तु॑जि
m.
männl. Name.
Grassman
German
tují, f., Fortpflanzung, Erlangung von Nachkommenschaft [vgl. 2. túj].
-áye {400, 7}.
túji, m., Eigenname eines Schützlings des Indra.
-im {467, 4} (gṛṇántam).
-aye {875, 4}.