| YouTube Channel

तीर्थराजि (tIrtharAji)

 
Apte Hindi
Hindi
तीर्थराजिः
पुं*
 तीर्थ-राजिः -
बनारस का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
तीर्थराजि (जी)
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಶಿ /ವಾರಾಣಸಿ
निष्पत्तिः - > वा "ङीष्"
व्युत्पत्तिः - > तीर्थानां राजिरत्र
विस्तारः - > "वाराणसी तीर्थराजी" - त्रिकाण्ड० ।
L R Vaidya
English
tIrTa-rAji {% f. %} an epithet of Benares.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तीर्थराजि(जी) स्त्री तीर्थानां राजिरत्र । अविमुक्तेकाश्यां त्रिका० वा ङीप् । निन्दनातत्राष्टषष्टितीर्थाना-मानयनात्तथात्वम् । यथोक्तं काशी० ६९ अ० ।“सर्वरत्नमया रम्या साष्टषष्टिरभूदिह । भूर्भुवःस्वस्तलेयानि शुभान्यायतनानि हि । मुक्तिदान्यपि तानीह मयाऽऽनीतानि सर्वतः । यतोयच्च समानीतं यत्र यच्च कृतास्पदम् ।कथयिष्याम्यहं नाथ! क्षणं तदवधीयताम् । स्थाणुर्नाममहालिङ्गं देवदेवस्य मोक्षदम् । कुरुक्षेत्रादिहोद्भूतंकलाशेषोऽस्ति तत्र वै । तदग्रे सन्निहित्याख्या महापु-ष्करिणी शुभा । लोलार्कपश्चिमे भागे कुरुक्षेत्रस्थली तुसा । तत्र स्नातं कृतं जप्तं तप्तं दत्तं शुभार्थिभिः ।कुरुक्षेत्राद्भवेत् सत्यं कोटिकोटिगुणाधिकम् । नैमिषार्द्धेवदेवोऽत्र ब्रह्मावर्त्तेन संयुतः । तत्रांशमात्रं संस्थाप्य का-श्यामाविरभूद्विभो! । ढुण्ढिराजोत्तरे भागे सिद्धिदंसाधकस्य वै । लिङ्गं वै देवदेवाख्यं तदग्रे कूप उत्तमः ।ब्रह्मावर्त्त इति ख्यातः पुनरावृत्तिकृन्नृणाम् । तत्कूपाद्भिःकृतम्रानो देवदेवं समर्च्च्य च । तत्पुण्यान्नैमिषार-ण्यात् कोटिवोटिगुणं स्मृतम् । गोकर्ण्णायतनादत्रस्वयमाविरभून्महत् । लिङ्गं महाबलं नाम शाम्बा-दित्यसमीपतः । दर्शनात् स्पर्शनाद्यस्य क्षणादेनोमहाबलम् । वाताहतस्तुलराशिरिव विद्राति दूरतः ।कपालमोचनपुरो दृष्ट्वा लिङ्गं महाबलम् । महाबल-मवाप्नोति निर्वाणनगरं व्रजेत् । ऋणमोचनतः प्राच्यांप्रभासात् क्षेत्रसम्भवात् । शशिभूषणसंज्ञं तु लिङ्गमत्रप्रतिष्ठितम् । तल्लिङ्गं सेवनान्मर्त्यः शशिभूषणतां व्रजेत् ।प्रभासक्षेत्रयात्रायाः पुण्यं प्राप्नोति कोटिकृत् । उज्ज-यिम्या महाकालः स्वयमत्रागतो विभुः । यन्नामस्मंरणा-देव न भयं कलिकालतः । प्रणवाख्यान्महालिङ्गात्प्राच्यां कलुषनाशनम् । महाकालाभिधं लिङ्गं दर्श-नान्मोक्षदं परम् । योगन्धेश्वर लिङ्गं पुष्करात्तीर्थ-सम्भवात् । आविरासीदिह महत् पुष्करेण सदैव तु ।मत्स्योदर्य्युत्तरे भागे दृष्ट्वाऽयोगन्धमुत्तमम् । स्नात्वाऽ-योगन्धकुण्डे तु भवात्तारयते पितृन् । महानादेश्वरंलिङ्गमट्टहासादिहागतम् । त्रिलोचनादुदीच्यान्तु तद्-दृष्टिर्मुक्तये सताम् । महोत्कटेश्वरं लिङ्गं मरुत्कोटा-टिहागतम् । कामेश्वरोत्तरे भागे दृष्टं विमलसिद्धि-दम् । विश्वस्थानादिहायातं लिङ्गं वै विमलेश्वरम् ।स्वर्लीतात् पश्चिमे भागे दृष्टं विमलसिद्धिदम् । महाव्रतंमहालिङ्गं महेन्द्रादिह मंस्थितम् । स्कन्देश्वरसमीपेतु महाव्रतफलपदम् । वृन्दारकर्षिवृन्दानां स्तुवतां प्रथमेयुगे । उत्पन्नं यन्महालिङ्गं भूमिं भित्त्वा सुदुर्भिदाम् ।महादेवेति तैरुक्तं यन्मनोरथपूरणात् । वाराणस्यांमहादेवस्तदारभ्याभवच्च यत् । मुक्तिक्षेत्रं कृतं येनमहालिङ्गेन काशिका । अविमुक्ते महादेवं यो द्रक्ष्यंत्यत्र मानवः । शम्भुलोके गमस्तस्य यत्र तत्र मृतस्यहि । अविमुक्ते प्रयत्नेन तत् संसेव्यं मुमुक्षुभिः ।कल्पान्तरेऽपि न त्यक्तं कदाप्यानन्दकाननम् । येन लिङ्ग-स्वरूपेण महादेवेन सर्वथा । तत्प्रसादोऽयमतुलः सर्व-रत्नपयः शुभः । हिरण्यगर्भतीर्थाच्च प्रतीच्यां क्षेत्ररक्षिका । वाराणस्यामधिष्ठात्री देवता साभिलाषदा ।महादेवेति संज्ञा वै सर्वलिङ्गस्वरूपिणी । वाराणस्यांमहादेवो दृष्टो यैर्लिङ्गरूपधृक् । तेन त्रैलोक्यलिङ्गानिदृष्टानीह न संशयः । वाराणस्यां महादेवं समभ्यर्च्यसकृन्नरः । आहूतसंप्लवं यावच्छिवलोके वसेन्मुदा ।पवित्रपर्वणि सदा श्रावणे मासि यत्नतः । लिङ्गेपवित्रमारोप्य महादेवे न गर्भभाक् । पितामहेश्वरं लिङ्गंगयातोर्थादिहागतम् । फल्गुप्रभृतिभिस्तीर्थैः सार्द्धंकोट्यष्टसम्मितैः । धर्म्मेण यत्र वै तप्तं युगानामयुतंशतम् । साक्षीकृत्य महालिङ्गं श्रीमद्धर्मेश्वराभिधम् ।पितामहेश्वरं लिङ्गं तत्राभ्यर्च्य नरोमुदा । त्रिःसप्त-कुलसंयुक्तो मुच्यते नस्त्र संशयः । प्रयागतीर्थराजस्यशूलटङ्को महेश्वरः । तीर्थराजेन सहितः स्थित आगत्यवै स्वयम् । निर्वाणमण्डपाद्रम्यादवाच्यामतिनिर्मलः ।प्रासादो मेरुणा यस्य स्पर्द्धते काञ्चनोज्ज्वलः । देवेनैव-वरो दत्तो तत्र पूर्वयुगान्तरे । पूज्यो महेश्वरः काश्यांप्रथमं कलुषापहः । यः प्रयाग इह स्नातो नमस्यंतिमहेश्वरम् । समभ्यर्च्य विधानेन महासम्भारविस्तरैः ।प्रयागस्नानजात् पुण्यं शूलटङ्कविलोकनात् । सप्राप्तुयान्न सन्देहः पुण्यं कोटिगुणोत्तरम् । शङ्कु-कर्ण्णान्महाक्षेत्रान् महातेज इतीरितम् । लिङ्गमाविर-भूदत्र महातेजोभिवृद्धिदम् । महातेजोनिधेस्तस्यप्रासादोऽतीव निर्मलः । ज्वालाजटिलिताकाशो माणि-क्यैरेव निर्मितः । तल्लिङ्गदर्शनात् स्पर्शात् स्तवनाच्चसमर्च्चनात् । प्राप्यते तत् पुरं धाम यत्र गत्वा नशोचते । विनायकेश्वरात् पूर्वे महातेजःसमर्च्चनात् ।तेजोमयेन यानेन याति माहेश्वरं पदम् । रुद्रकोटिसमाख्यातात्तीर्थात् परमपावनात् । महायोगोश्वरं लिङ्ग-माविश्चक्रे स्वयं परम् । पार्वतोश्वरलिङ्गस्य समीपेसर्वसिद्धिकृत् । तल्लिङ्गदर्शनात् पुंसां कोटिलिङ्गफलंलभेत् । तत्प्रासादस्य परितो रुद्राणां कोटिस-म्मिता । प्रासादरम्यसंस्थाना निर्मिता रुद्रमूर्त्तिभिः ।काश्यां रुद्रस्थली सा तु पठ्यते वेदवादिभिः । रुद्रस्थल्यांमृता यो वै कृमिकीटपतङ्गकाः । पशुपक्षिमृगा मर्त्याम्लेच्छा वाऽप्यथ दीक्षिताः । तेषां तु रुद्रीभूतानां पुन-रावृत्तिरत्र न । जन्मान्तरसहस्रेषु यत् पापं समुपा-र्जितम् । रुद्रस्थलीं प्रविष्टस्य तत् सर्वं व्रजति क्षयम् ।अकामो वा सकामो वा तिर्य्यग्योनिगतोऽपि वा । रुद्र-स्थल्यां त्यजन् प्राणान् परं निर्वाणमाप्तुयात् । स्वय-मेकाम्बरात् क्षेबात् कृत्तिवासा इहागतः । कृत्तिवाससिलिङ्गेऽत्र स्वयमेव व्यवस्थितः । अस्मिन् लिङ्गे स्वसक्तानांसाम्बः सर्षिगणो विभः । स्वयञ्चोपदिशेद्ब्रह्म श्रुतौश्रुतिभिरीरितम् । क्षेत्रेऽत्र सिद्धिदे प्राप्तश्चण्डीशोमरुजाङ्गलात् । प्रचण्डषपसंथातं खण्डयेच्छतधे-क्षणात् । पाशपाणिगणाध्यक्षसमीपे यः प्रपश्यति ।चण्डीश्वरं महालिङ्गं स याति परमां गतिम् । काल-ञ्जरान्नीलकण्ठस्तिष्ठेदत्र स्वयं विभु । षेशात् कूट-दन्ताख्यात् समीपे भवनाशनः । नीलकण्ठेश्वरं लिङ्गंकाश्यां यैः परिपूजितम् । नीलकण्ठास्तएव स्युस्तएवशशिभूषणाः । काश्मीरादिह संप्राप्तं लिङ्गं विजय-संज्ञितम् । सदा विजयदं पुंसां विजयेशः समर्च्च-नात् । ऊर्द्ध्वरेतास्त्रिदण्डायाः संप्राप्तोऽत्र स्वगंविभुः ।कुष्माण्डकं गणाध्यक्षं पुरस्कृत्वा व्यवस्थितः । ऊर्द्ध्वांगतिमवाप्तोति वीक्षणादूर्द्ध्वरेतसः । ऊर्द्ध्वरेतसि येभक्ता न हि तेषामधोगतिः । मण्डलेश्वरतः क्षेत्रा-ल्लिङ्गं श्रीकण्ठसंज्ञितम् । विनायकान्मुण्डसंज्ञादुत्तरस्यांदिशि स्थितम् । श्रीकण्ठस्य तु ये भक्ताः श्रीकण्ठा एवते नराः । नेह श्रिया वियुज्यन्ते न परत्र कदाचन ।छागलाण्डान्महातीर्थात् कपर्द्दीश्वरसंज्ञितः । पिशाचमोचने तीर्थे स्वयमाविरभूद्विभुः । कपर्दीशं समभ्यर्च्च्यन नरो निरयं व्रजेत् । न पिशाचत्वमाप्नोति कृत्वाऽ-त्राप्यवमुत्तमम् । आषाडकेश्वरात् क्षेत्रात् लिङ्गंसूक्ष्मेशसंज्ञितम् । स्वयमभ्यागतं चात्र क्षेत्रे वै श्रेयसांपदे । विकटद्विजसंज्ञस्य गणेशस्य समीपतः । दृष्ट्वालिङ्गेश्वरं लिङ्गं गतिं शुभामवाप्नुयात् । संप्राप्तमिहदेवेशं जयन्तं मधुकेशवात् । लम्बोदराद्गणपतेः पुरस्ता-त्तदवस्थितम् । जयन्तेश्वरमालोक्य स्नात्वा गङ्गाजलेशुभे । प्राप्नुयाद्वाञ्छितां सिद्धिं सर्वत्र विजयी भवेत् ।प्रादुश्चकार देवेशः श्रीशैलात्त्रिपुरान्तकः श्रीशैलशिखरंदृष्ट्वा यत् फलं समुदीरितम् । त्रिपुरान्तकमालोक्य तत्-फलं हेलयाप्यते । विश्वेशात् पश्चिमे भागे त्रिपुरान्तक-मीश्वरम् । संपूज्य परया भक्त्या न नरो गर्भमावि-शेत् । सोम्यस्थानादिहायातो भगवान् कुक्कुटेश्वरः ।वक्रतुण्डगणाध्यक्षसर्मीपे सोऽवतिष्ठते । तद्दर्शनादर्च्च-नाच्च करस्थाः सर्वसिद्धयः । जलेश्वरात्त्रिशूली च स्वय-भीशः समागतः । एकदन्तोत्तरे भागे सोऽर्च्चितः सर्व-कामदः । त्रिसन्ध्याक्षेत्रतो देवस्त्र्यम्बकोऽस्ति समागतः ।त्रिमुखात् पूर्वदिग्भागे पूजितस्त्र्यम्बकत्वकृत् । हरेश्वरोहरिश्चन्द्रात्क्षेत्रादत्र समागतः । हरिश्चन्द्रेश्वर-पुरः पूजितो जयदः सदा । इह सर्वः समायातःस्थानात् मध्यमकेश्वरात् । चतुर्वेदेश्वरं लिङ्गं पुरोवायव्यसंस्थितम् । सर्वलिङ्गं समभ्यर्च्च्य काश्यां परम-सिद्धिकृत् । न जातु जन्तुपदवीं प्राप्नुयात् क्वापिमानवः । स्थलेश्वरान्महालिङ्गं प्रादुर्भूतं परन्त्विह ।यत्र यज्ञेश्वरं लिङ्गं सर्वयज्ञफलप्रदम् । महालिङ्गंसमभ्यर्च्च्य महाश्रद्धासमन्वितः । महतीं श्रियमाप्नोतिलोकेऽत्र च परत्र च । इह लिङ्गं सहस्राख्यं सुवर्ण्णा-ख्यात् समागतम् । यस्य संदर्शनात् पुंसां ज्ञानचक्षुःप्रजायते । शैलेश्वरादवाच्यान्तु सहस्राक्षेश्वरं विभुम् ।दृष्ट्वा जन्मसहस्राणां शतानां पातकं त्यजेत् । हर्षिता-द्धर्षितं चात्र प्रादुरासीत्तमोहरम् । लिङ्गं हर्षप्रदंपुंसां दर्शनात् स्पर्शनादपि । महेन्द्रेश्वरसमीपे तुप्रासादो हर्षितेशितुः । तद्विलोकनतः पुंसां नित्यंहर्षपरम्परा । इह स्वयं समायातो रुद्रो रुद्रमहा-लयात् । यस्य दर्शनतो यान्ति रुद्रलोके नराः स्फुटम् ।यैस्तु रुद्रेश्वरं लिङ्गं काश्यामत्र समर्च्चितम् तेरुद्ररूपिणो मर्त्या विज्ञेया नात्र संशयः । त्रिपुरंशसमीपे तु दृष्टा रुद्रेश्वरं विभुम् । रुद्रास्त एव विज्ञेयाजीवन्तोऽपि मृता अपि । आगादिह महादेवो वृषेशोवृषभध्वजात् । वाणेश्वरस्य लिङ्गस्य समीपे वृषदःसदा । इहागतं तु केदारादीशानेश्वरसंज्ञितम् । तत्द्रष्टव्यं प्रतीच्यां च लिङ्गं प्रह्लादकेश्वरात् । ईशा-नेशं समभ्यर्च्च्य स्नात्वा तु वरणाम्भसि । वसेदीशान-नगर ईशानसदृशप्रभः । भैरवाद्भैरवीमूर्त्तिरत्रायातामनोहरा । संहारभैरवो नाम द्रष्टव्यः स प्रयत्नतः ।पूजनात् सर्वसिद्धौ स प्राच्यां खर्वविनायकात् । संहार-भैरवः काश्यां संहरेदघसन्ततिम् । उग्रः कनखलात्तीर्था-दाविरासीत् सुसिद्धिदः । तद्विलोकनतो नॄणामुग्रं पापंविनश्यति । उग्रं लिङ्गं सदा सेव्यं प्राच्यां खर्वविनाय-कात् । अत्युग्रा अपि नश्येयुरुपसर्गास्तदर्च्चनात् । वस्त्रा-पथान्महाक्षेत्राद्भवो नाम स्वयं बिभुः । प्राच्यां दण्डीश्वरःपूज्यः सदेहलिविनायकात् । तस्यार्च्चनेन मर्त्यानां नपुनर्भव ईक्ष्यते । भीमचण्डीसमीपे तु प्रादुराशीदिह प्रभुः ।भवेश्वरं समभ्यर्च्च भवे नाविर्भवेन्नरः । प्रभुर्भवति सर्वेषांराज्ञामाज्ञाकृतामिह । देवदारुवनाद्दण्डी दण्डयन्पातकाबलीः । वाराणस्यां समागत्य स्थितो लिङ्गाकृति-र्भवः । प्राच्यां दण्डीश्वरः पूज्यः स देहलिविनाय-कात् । तस्यार्च्चनेन मर्त्यानां न पुनर्भव ईक्ष्यते । भद्र-कर्ण्णह्रदाद्दण्डो भद्रकर्णह्रदान्वितः । शिवः साक्षादि-हायातः सर्वेषां शिवदोऽर्च्चितः । उद्दण्डाख्याद्गणपतेःप्राच्यां तत्तीर्थमुत्तमम्! भद्रकर्णह्रदे स्नात्वाऽभ्यर्च्च्यलिङ्गंशिवाह्वयम् । सर्वत्र शिवमाप्नोति भद्रं भवविनाशकम् ।शृणुयात् सर्वभूतानां भद्र पश्यति चाक्षिभिः । शङ्करश्चहरिश्चन्द्रात् त्वत्पुरः प्रतिभासते । तत्पूजनाज्जनानां नजननीजठरे जनिः । यमलिङ्गाम्महातीर्थात् काललिङ्ग-मिह स्थितम् । कलशेश इति ख्यातं चन्द्रेशात् पश्चिमेनतु । यमतीर्थे नरः स्नात्वा मित्रावरुणदक्षिणे । काल-लिङ्गं समालोक्य कलिकालभयं कुतः । तत्र भौमचतुर्दश्यां यस्तु यात्रां करिष्यति । अपि पातकयुक्तश्चयमयात्रां न यास्यति । नेपालाच्च महाक्षेत्रादायात्पशुपतिस्त्विह । यत्र पाशुपतो योग उपदिष्टः पिनाकिना । महता देवदेवेन ब्रह्मादिभ्यो विमुक्तये । तस्य सं-दर्शनादेव पशुपाशौर्वयुज्यते । करवीरकतीर्थाच्च कपा-लीश इहागतः । कपालमोचने तीर्थे द्रष्टव्यः सप्रयत्नतः । तद्विलोकनमात्रेण ब्रह्महत्या विलीयते ।उमापतिर्देविकाया इहागत्य व्यवस्थितः । दृष्टः पशुपतेःप्राच्यां हरेत् पापं चिरार्जितम् । लिङ्गं महेश्वरक्षे-त्रादिह दीप्तेशसंज्ञितम् । उपोमापति तिष्ठेत्तुदीप्त्यै चेह परत्र च । भुक्तिमुक्तिप्रदं लिङ्गं दीप्तेशंकाशिमध्यगम् । छायारोहणतः क्षेत्रादायातो नकुली-श्वरः । शिष्यैः परिवतस्तिष्ठेन्महापाशुपतव्रतैः । द-क्षिणे हि महादेवात् दृष्टो ज्ञानं प्रयच्छति । अज्ञानंनाशयेत् क्षिप्रं गर्भसंसृतिहेतुकम् । गङ्गासागरत-श्चागादमरेशैतीरितम् । लिङ्गं यद्दर्शनादेव नामरत्वंहि दुर्लभम् । सप्तगोदावरीतीर्थाद्देवोभीमेश्वरः प्रभुः ।प्रकाशते लिङ्गरूपी भुक्त्यै मुक्त्यै नृणामिह । नकुली-शात् पुरोभागे दृष्ट्वा भीमेश्वरं प्रभुम् । महाभीमानिपापानि प्रणश्यन्ति हि तत्क्षणात् । भूतेश्वरात् भस्म-गात्रः प्रादुरासीदिह स्वयम् । भीमेशाद्दक्षिणे भागेतदभ्यर्च्च्यं प्रयत्नतः । सम्यक् पाशुपताद्योगादभ्यस्ताच्चसमाः शतम् । यत्प्राप्नोति फलं तस्माद्भस्मगात्रविलोकनात् । नकुलीश्वरतो देवः स्वयम्भुरिति विश्रुतः ।आत्मना प्रकटीभूतः काश्यां लिङ्गाकृतिर्हरः । स्वयम्भु-लिङ्गं संपूज्य स्रात्वा सिद्धिह्रदे नरः । महालक्ष्मीश्वर-पुरो न भूयो जन्मभाग्भवेत् । प्रयागतीर्थं निकषाप्रासादो विद्रुमः प्रभुः । वाराहस्य महानेष वरणी नामएव हि । विन्ध्यपर्व ततः प्राप्तो देवं श्रुत्वा समागतम् ।सगणं सर्षिदेवञ्च मन्दराद्रत्नकन्दरात् । काश्यां धरणिवाराहोद्रष्टव्यः स प्रयत्नतः । आपत्समुद्रसंमग्न-मुद्धरेच्छरणागतम् । कर्णिकाराद्गणाध्यक्षः कर्णिकारप्रसूनरुक् । समर्च्च्योऽयं गदाहस्त उपसर्गसहस्रहृत् ।तस्माद्धरणिवाराहात् प्रतीच्यां दिशि संस्थितम् । पूज-यित्वा गणाध्यक्षं गाणपत्यपदं लभेत् । हेमकूटाद्विरू-पाक्षं लिङ्गमत्राविरास ह । महेश्वरादवाच्यां तुदृष्टं संसारतारकम् । गङ्गाद्वाराद्विमस्थेशं लिङ्गं हि-मसमप्रभम् । ब्रह्मनालात् प्रतीच्यां च द्रष्टव्यमिह-सिद्धिदम् । गणाधिपश्च कैलासात् गणा अन्ये महावलाः ।कैलासाद्रेः समायाताः सप्तकोटिमिताः प्रभो! । दुर्गाणितैः कृतानीह सप्त स्वर्गसमानि च । सद्वाराणि सय-न्त्राणि सकपाटनिभानि च । कोटिकोटिभटा-द्यानि सर्वर्द्धिसहितानि च । सुवर्णरूप्यताम्रैश्च कांस्य-रीतिकसीसकैः । अयस्कान्तेन कान्तानि रत्नान्यग्रलिहान्यपि । ततः शैलं महादुर्गं तैः काशी परितःकृतम् । परिखापि कृता निम्ना मोत्स्योदर्य्या जला-विला । मत्स्योदरी द्विधा जाता वहिरन्तश्चरी पुनः ।तच्च तीर्थं महाख्यातं मिलितं गाङ्गवारिभिः । यदासंहारमार्गेण गङ्गाम्भः प्रसरेदिह । तदा मत्योदरीतीर्थं लभते पुण्यगौरवात् । सूर्य्याचन्द्रममोः पर्व-तदा कोटिगुणं शतम् । सर्वपर्वाणि तत्रैव सर्वतीर्थानितत्र वै । तत्रैव सर्वलिङ्गानि गङ्गा मत्स्योदरी यतः ।मत्स्योदर्य्यां हि ये स्नाता यत्र कुत्रापि मानवाः । कृत-पिण्डप्रदानास्ते न मातुरुदरेवसाः । अविमुक्तमिदं क्षेत्रंमत्स्याकारत्वमाप्नुयात् । परितः खर्धुनीवारिसंसारोपरि वीक्ष्यते । मत्स्योदर्य्यां कृतस्नाना ये नरास्ते नरो-त्तमाः । कृत्वापि बहुपापानि नेक्षन्ते भास्करेः पुरीम् ।किं स्नात्वा वहुतीर्थेषु किं तप्त्वा दुस्करं तपः । यदिमत्स्योदरोस्नाताः कुतो गर्भभयं ततः । यत्र यत्र हिलिङ्गानि नृदेवर्षिकृतान्यपि । तत्र मत्स्योदरीं प्राप्य सु-स्नातो मोक्षभाजनम् । सन्ति तीर्थान्यनेकानि भूर्भुवः स्वर्ग-तान्यपि । न समानि परन्तानि कोट्यंशेनापि निश्चितम् ।इत्थं तीर्थं कृतं तेन विभो! । कैलासवासिनः । गणा-धिपेन सुमहत्सुमहोदरकर्मणा । भूर्भूवःसंज्ञकं लिङ्गंपर्वताद्गन्धमादनात् । स्वयमाविरभूदत्र तस्मात् प्राच्यांगणाधिपात् । विलोक्य भूर्भुवं लिङ्गं भूर्भुवःस्वर्महःपरे । निवसन्ति जनाः पुण्याः सुचिरं दिव्यभोगिनः ।हाटकेशं महालिङ्गं भोगवत्या समायुतम् । सप्तपाताल-तलत इहायातं स्वयं विभो! । शेषवासुकिमुख्यैश्चतत्प्रासादो महानिह । मणिमाणिक्यरत्नोघैर्निरमायिप्रयत्नतः । तल्लिङ्गं हाटकमयं रत्नमालाभिरर्चितम् ।ईशानेश्वरतः प्राच्यां पूजनीयं प्रयत्नतः । भक्तितोऽभ्यर्च्यतल्लिङ्गं नरः सर्वः समृद्धिमान् । क्त्वा भोगभुनसंख्या-तानन्ते निर्वाणमृच्छति । आकाशात्तारकं लिङ्गंज्योतीरूपमिहागतम् । ज्ञानवाप्याः पुरोभागे तल्लिङ्गंतारकेश्वरम् । तारकज्ञानमभ्येति तल्लिङ्गस्य समर्चनात् ।ज्ञानवाप्यां नरः स्नात्वा तारकेशं विलोक्य च । कृतस-न्ध्यादिनियमः परितर्प्य पितामहान् । धृतमौनव्रतोधीमान् यावल्लिङ्गविलोकनम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यः पुण्यंप्राप्नीति शाश्वतम् । प्रान्ते च तारकं ज्ञानं यस्मात् ज्ञाना-द्विमुच्यते । किराताच्च किरातेश इह चाविर्बभूव ह ।किरातरूपो भगवान् यत्र देवोऽभवत् पुरा । तत्किराते-श्वरं लिङ्गं भारभूतेश्वरादनु । नमस्कृत्वा नरो जातुन मातुरुदरेशयः । लङ्कापूर्य्याः समागच्छन्मरुकेश्वरसंज्ञकम् ।पौलस्त्यलाघवात् पश्चात् पूजितं सर्वदुःखहृत् । पुण्यंजलप्रियं लिङ्गं जललिङ्गस्थलादपि । आयातं तच्चगङ्गाया जलमध्ये व्यवस्थितम् । तत्प्रासादोऽद्भुततरोमध्येगङ्गं निरीक्ष्यते । सर्वधातुमयः श्रेष्ठः सर्वरत्नमयःशुभः । अद्यापि दृश्यते कैश्चित् पुण्यसम्भारगौरवात् ।श्रेष्ठं लिङ्गमिहायातं तीर्थात्कोटीश्वरादपि । कोटि-लिङ्गेक्षणपुण्यं तल्लिङ्गस्य निरीक्षणात् । श्रेष्ठं श्रेष्ठे-श्वरात्पश्चात् श्रेष्ठसिद्धिप्रदायकम् । वडवास्यात् समुद्भुतंलिङ्गमात्रानलेश्वरम् । नलेश्वरपुरोभागे पूजितं सर्वसि-द्धिदम् । आगत्य विरजस्तीर्थाद्देवदेवस्त्रिलोचनः ।लिङ्गे त्वनादिसंसिद्धे ह्यवतस्थे त्रिपिष्टपे । पुण्येपिलिम्पिले तीर्थे सर्वेषां तारकप्रदे । आविश्चक्रे स्वयंदेव ओङ्कारेऽमरकण्टकात् । तदाद्यं तारकक्षेत्रं यदागङ्गा न चागता । तदैवाविरभूत् काशी त्रैलोक्योद्ध-रणाय वै । तदोङ्कृति महल्लिङ्गं स्वयमाविरभूत्ततः ।महिमानं न तस्यान्यः परिवेत्ति विभोरृते । एतान्यायतनानीश! आनिनाय महान्ति च । शेषयित्वांशमात्रञ्चतस्मिन् क्षेत्रे निजे निजे । इहायातानि पुण्यानिसर्वभावेन नान्यथा । प्रासादाः सर्वतः श्रेष्ठा रम्या अभ्रं-लिहा विभो! । बहुधातुमयाश्चित्राः सर्वरत्नमहोज्ज्वलाः ।येषां कलसमात्रस्य दर्शनान्मुक्तिराप्यते । श्रुत्वा च नाम-चैतेषां लिङ्गानां सुरसत्तम! अपि जन्मसहस्रोत्थाःक्षीयन्ते पापराशयः । इदानीं को निदेशोऽत्र मयानु-ष्ठेय ईशितः! । प्रसादीक्रियतां सोऽपि सिद्धो मन्तव्यएव हि । श्रीस्कन्द उवाच । श्रुत्वेति नन्दिनो वाक्यंदेवदेवेश्वरो हरः । मुदा प्रसाद्य शैलादिमिदं प्रोवाच कु-म्भज! । श्रीदेवदेव उवाच । साधु कृतं त्वया नन्दिन्!सदानन्दविधायक! । विधेहि मे निदेशं च चण्डी-र्व्यापारयाधुना । नव कोट्यस्तु चामुण्डायाश्चात्र निवसन्तिहि । सदैव ताभिः सहिताः भूतवेतालभैरवैः । ताःपुरीरक्षणार्थाय सवाहनबलायुधाः । प्रतिदुर्गं दुर्ग-रूपाः परितः परिवासय । श्रीस्कन्धौवाच । नन्दिनंस निदेश्यापि मृडान्या सहितो मृडः । ययौ त्रैपिष्टपंक्षेत्रं मुक्तिवीजपुरोहनम् । शिलादतनयोऽप्यैशीं मूर्द्ध-न्याज्ञां विधाय च । आहूय सर्वास्ता दुर्गाः प्रतिदुर्गंन्यवेशयत् । निशम्याध्यायमेतञ्च पुण्यायतनगर्भितम् ।नरः स्वर्गापवर्गौ च प्राप्नुयात् श्रद्धया क्रमात् । श्रुत्वाष्ट-षष्टिमेतां वै महायतनसंभवाम् । न जातु प्रविशेन्मर्त्योजनन्या जठरीदरीम्” ।