| YouTube Channel

तीर्थम् (tIrtham)

 
Apte
English
तीर्थम् [tīrtham], [तॄ-थक् Un. 2.7] 'तीर्थं शास्त्राध्वरक्षेत्रोपायोपाध्याय- मन्त्रिषु' इति विश्वः.
A passage, road, way, ford
सुप्र- तारां दृढा तीर्थे शीघ्रं नावमुपाहर
Rām.*
 2.52.6
Bhāg.*
 9.19.4.
A descent into a river, the stairs of a landing-place (Mar. घाट)
विषमो$पि विगाह्यते नयः कृततीर्थः पयसामिवाशयः
Ki.*
 2.3 (where तीर्थ means 'a remedy' or 'means' also)
तीर्थं सर्वविद्यावताराणाम्
K.*
 44.
A place of water.
A holy place, place of pilgrimage, a shrine
&c.
 dedicated to some holy object (especially on or near the bank of a sacred river
&c.
 )
तीर्थोदकं च वह्निश्च नान्यतः शुद्धिमर्हतः
U.*
 1.13
शुचि मनो यद्यस्ति तीर्थेन किम्
Bh.*
 2.55
R.*
 1.85.
A channel, medium means
तदनेन तीर्थेन घटेत
&c.
Māl.
 1.
A remedy, expedient
नाध्यगच्छद्बलिर्लोके तीर्थ- मन्यत्र वै द्विजात्
Mb.
 * 3.26.12.
A sacred or holy personage, worthy person, an object of veneration, a fit recipient
क्व पुनस्तादृशस्य तीर्थस्य साधोः संभवः
U.*
 1
Ms.*
 3. 136
H.*
 2.8
R.*
 5.15
वृद्धस्य तीर्थेषु प्रतिपादिनी Kau.
A.
 1.
A sacred preceptor, a teacher
मया तीर्थादभिनयविद्या शिक्षिता
M.*
 1.
Source, origin.
A sacrifice.
A minister
Rām.*
 2.1.36
Pt.*
 3.68.
Advice, instruction
विषमो$पि विगाह्यते नयः कृततीर्थः पयसामिवाशयः
Ki.*
 2.3.
Right place or moment
प्रादात्स्वन्नं च विप्रेभ्यः प्रजातीर्थे स तीर्थवित्
Bhāg.*
 1.12.14.
The right or usual manner
गौतम तीर्थेनेच्छासा इत्युपैम्यहं भवन्तम् Bṛi.
Up.*
 6. 2.7.
Certain parts of the hand sacred to deities, manes
&c.
A school of philosophy.
Pudendum muliebre.
Menstrual courses of a woman.
A Brāhmaṇa.
(In liturgical language) The path to the altar between the चात्वाल q. v. and उत्कर q. v.
Fire.
Ascertainment of a disease.
A science (शास्त्र).
An auxiliary, a help
a person or official connected with the king and being in close attendance on him
(the number being 15 on one's side and 18 on the enemy's side)
cf.
Pt.*
 3.69. -र्थः One of the ten orders of ascetics founded by शंकराचार्य, An honorary affix added to the names of ascetics, saints
&c.
e. g. आनन्दतीर्थ. -a
Sacred.
Liberator, saviour
वार्तां सखे कीर्तय तीर्थकीर्तेः
Bhāg.*
 3.1.45.
Comp.
 उदकम् holy water
तीर्थोदकं च वह्निश्च नान्यतः शुद्धिमर्हतः
U.*
 1.13. -कमण्डलुm. ,
n.
 a pot filled with water from a holy place.
करः a Jaina Arhat, sanctified teacher or saint of the Jainas
(also तीर्थकर in this sense).
an ascetic.
the founder of a new religious or philosophical school.
N.
 of Viṣṇu. -काकः an unsteady pupil
P.
 II.1.42 Vārt.
-काकः, -ध्वाङ्क्षः, -वायसः 'a crow at a sacred bathing-place', i. e. a very greedy person (लोलुप). -चर्या pilgrimage. -देवः an epithet of Śiva. -पाद्
m.
 an epithet of Kṛiṣṇa
Bhāg.*
 1.7.34.-भूत
a.
 sacred, holy. -यात्रा a visit to a holy place, a pilgrimage. -राजः
N.
 of Prayāga. -राजिः, -जी
f.
 an epithet of Benaras. -वाकः the hair of the head.-विधिः rites observed at a place of pilgrimage (such as क्षौर). -शिला the stone-steps leading to a bathingplace. -सेविन्
a.
 a pilgrim. (m. ) a crane.
Apte Hindi
Hindi
तीर्थम्
नपुं*
 - तृ + थक्
"मार्ग, सड़क, रास्ता, घाट"
तीर्थम्
नपुं*
 - -
"नदी में उतरने का स्थान, घाट"
तीर्थम्
नपुं*
 - -
जलस्थान
तीर्थम्
नपुं*
 - -
पवित्रस्थान
तीर्थम्
नपुं*
 - -
"मार्ग, माध्यम, साधन"
तीर्थम्
नपुं*
 - -
"उपचार, तरकीब"
तीर्थम्
नपुं*
 - -
"पुण्यात्मा, योग्य व्यक्ति, श्राद्ध का पात्र, उपयुक्त आदाता"
तीर्थम्
नपुं*
 - -
"धर्मोपदेष्टा, अध्यापक"
तीर्थम्
नपुं*
 - -
"स्रोत, मूल"
तीर्थम्
नपुं*
 - -
यज्ञ
तीर्थम्
नपुं*
 - -
मन्त्री
तीर्थम्
नपुं*
 - -
"उपदेश, शिक्षा"
तीर्थम्
नपुं*
 - -
उपयुक्त स्थान या क्षण
तीर्थम्
नपुं*
 - -
उपयुक्त या यथापूर्व रीति
तीर्थम्
नपुं*
 - -
हाथ के कुछ भाग जो देवताओं या पितरों के लिए पवित्र होते हैं
तीर्थम्
नपुं*
 - -
दर्शनशास्त्र के लिए विशिष्ट सिद्धान्तवादी
तीर्थम्
नपुं*
 - -
स्त्रियोचित लज्जा
तीर्थम्
नपुं*
 - -
स्त्रीरज
तीर्थम्
नपुं*
 - -
ब्राह्मण
तीर्थम्
नपुं*
 - -
अग्नि
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गुरुः, तीर्थम्
noun
धर्मग्रन्थानुसारेण येन तत्त्वं साक्षात्कृतम् तादृशः पुरुषः यः आध्यात्मिकं ज्ञानं ददाति तथा च यः साधनां कर्तुं पथदर्शकः अस्ति।
"गुरोः अभिज्ञानं कथं भवेत् इति जनानां मनसि सर्वदा एव प्रश्नः भवति।"
Synonyms:
 तीर्थम्, तीर्थक्षेत्रम्
noun
पुण्यं क्षेत्रम्।
"वैद्यनाथस्वामिनः दर्शनाय भक्ताः वैद्यनाथनामकं तीर्थं गच्छन्ति।"
Synonyms:
 घट्टः, अवतरणम्, तीर्थम्, आयोगः
noun
नद्यादीनां जलाशयानां तटे अश्मादिभिः घट्टितः सोपानमार्गः यः कलशादिषु जलभरणार्थे तथा च स्नानार्थे अथवा नौकावतरणार्थे उपयुज्यते।
"सः घट्टे उपविश्य नौकार्थे प्रत्युपातिष्ठत।"