| YouTube Channel

तीक्ष्ण (tIkSNa)

 
शब्दसागरः
English
तीक्ष्ण
mfn.
(-क्ष्णः-क्ष्णा-क्ष्णं)
1. Hot, warm.
2. Hot, pungent.
3. Self-devoted,
self-abandoning, committing suicide, &c.
4. Zealous, active, warm.
5. Keen, intelligent.
6. Devout, ascetic, a devotee, a zealot.
7.
Sharp, (as a sword.)
n.
(-क्ष्णं)
1. Heat, warmth.
2. Poison.
3. Iron.
4. War, battle.
5. Plague, pestilence, epidemic, destruction.
6.
Death, dying.
7. Any weapon.
8. Haste, hurry.
9. Sea salt.
10.
The scrotum or testicles.
11. Any metal.
12. Pungency, the heat
of pepper, &c.
m.
(-क्ष्णः) Nitre.
f.
(-क्ष्णा)
1. Orris root.
2. The cast
skin of a snake.
E.
तिज् to sharpen or be sharp, Unadi affix
क्स्न
Capeller Eng
English
तीक्ष्ण॑
a.
sharp, hot, pungent, acid
harsh, rude, noxious
eager, quick
subtle, keen, intelligent.
m.
a man's name
f.
N.
of
sev.
plants
n.
adv.
, as subst. *iron, poison, slaughter.
Yates
English
तीक्ष्ण (क्ष्णं) 1.
n.
Heat, pungen-
cy
poison
iron
war
plague
death
a weapon
haste
scro-
tum
sea salt
metal.
m.
Nitre.
f.
Orris root
the skin of a snake
cast off.
a. Hot, pungent, sharp,
keen, zealous, self-devoted.
Spoken Sanskrit
English
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- sharp
क्रुद्धकुक्कुरं मा स्पृश ! तस्य तीव्रैर्दन्तैस्त्वां दशेत् ! - kruddhakukkuraMmAspRza!tasyatIvrairdantaistvAMdazet! -
sent.
- Donottouchtheangrydog!Itcouldbiteyouwithitssharpteeth!
पटु - paTu -
adj.
- sharp
तिग्म - tigma -
adj.
- sharp
तिव्र - tivra -
adj.
- sharp
तीक्ष्णमती - tIkSNamatI -
adj.
- sharp
कुशाग्रबुद्धि - kuzAgrabuddhi -
adj.
- sharp
निशित - nizita -
adj.
- sharp
प्रत्युत्पन्नमाति - pratyutpannamAti -
adj.
- sharp
निपुण - nipuNa -
adj.
- sharp
कटु - kaTu -
adj.
- sharp
सुदिह् - sudih -
adj.
- sharp
अविकुण्ठ - avikuNTha -
adj.
- sharp
उष्ण - uSNa -
adj.
- sharp
उष्णक - uSNaka -
adj.
- sharp
कटुक - kaTuka -
adj.
- sharp
कटोल - kaTola -
adj.
- sharp
कठोर - kaThora -
adj.
- sharp
कदुष्ण - kaduSNa -
adj.
- sharp
कुशाग्र - kuzAgra -
adj.
- sharp
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- severe
परुष - paruSa -
adj.
- severe
तिग्म - tigma -
adj.
- severe
उग्र - ugra -
adj.
- severe
तीव्र - tIvra -
adj.
- severe
कष्ट - kaSTa -
adj.
- severe
उग्रदण्ड - ugradaNDa -
adj.
- severe
कठोर - kaThora -
adj.
- severe
निष्ठुर - niSThura -
adj.
- severe
दारुण - dAruNa -
adj.
- severe
लून - lUna -
adj.
- severed
परिलून - parilUna -
adj.
- severed
प्रविघटित - pravighaTita -
adj.
- severed
विघटित - vighaTita -
adj.
- severed
विलून - vilUna -
adj.
- severed
विश्लेषित - vizleSita -
adj.
- severed
व्यस्त - vyasta -
adj.
- severed
भृश - bhRza -
adj.
- severely
परुषम् - paruSam - adverb - severely
बलवत् - balavat - adverb - severely
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- sharp
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- vehement
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- severe
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- rude
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- hot
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- fiery
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- over-rigid
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- inauspicious
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- harsh
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- zealous
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- self-abandoning
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- acid
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- keen
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- pungent
तीक्ष्ण - tIkSNa -
adj.
- rough
तीक्ष्ण - tIkSNa -
m.
- nitre
तीक्ष्ण - tIkSNa -
m.
- ascetic
तीक्ष्ण - tIkSNa -
m.
- white kuza or darbha grass
तीक्ष्ण - tIkSNa -
m.
- marjoram [ Origanum majorana ]
तीक्ष्ण - tIkSNa -
m.
- resin of sakai frankincense plant [ Boswellia Serrata - Bot. ]
तीक्ष्ण - tIkSNa -
m.
- black mustard
तीक्ष्ण - tIkSNa -
m.
- black pepper
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- heat
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- any weapon
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- death
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- kaaSTa paaTali tree [ Bignonia Suaveolens - Bot. ]
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- pestilence
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- Thai long pepper [ Piper Chaba - Bot. ]
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- sea-salt
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- battle
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- poison
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- iron
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- pungency
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- haste
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- sharp language
तीक्ष्ण - tIkSNa -
n.
- Asa foetida [ Ferula Asa Foetida - Bot. ]
तीक्ष्ण tIkSNa
adj.
over-rigid
तीक्ष्ण tIkSNa
adj.
self-abandoning
तीक्ष्ण tIkSNa
m.
nitre
यवलास yavalAsa
m.
nitre
लवपोत्तम lavapottama
n.
nitre
श्वेतक्षार zvetakSAra
m.
white nitre
Wilson
English
तीक्ष्ण
mfn.
(-क्ष्णः-क्ष्णा-क्ष्णं)
1 Hot, warm.
2 Hot, pungent.
3 Selfdevoted, self-abandoning, committing suicide, &c.
4 Zealous, active, warm.
5 Keen, intelligent.
6 Devout, ascetic, a devotee, a zealot.
7 Sharp, (as a sword.)
n.
(-क्ष्णं)
1 Heat, warmth.
2 Poison.
3 Iron.
4 War, battle.
5 Plague, pestilence, epidemic destruction.
6 Death, dying.
7 Any weapon.
8 Haste, hurry.
9 Sea salt.
10 The scrotum or testicles.
11 Any metal.
12 Pungency, the heat of pepper, &c.
m.
(-क्ष्णः) Nitre.
f.
(-क्ष्णा)
1 Orris root.
2 The cast skin of a snake.
E.
तिज to sharpen or be sharp, Uṇādi affix क्स्न.
Apte
English
तीक्ष्ण [tīkṣṇa],
a.
[तिज्-क्स्न
Uṇ.*
3.18.]
Sharp (in all senses), pungent
तीक्ष्णा नारुंतुदा बुद्धिः
Śi.*
2.19.
Hot, warm (as rays)
विवस्वता तीक्ष्णतरांशुमालिनी
Ṛs.*
1.18.
Fiery, passionate.
Hard, forcible, strong (as उपाय)
आश्रयो धार्तराष्ट्राणां मानी तीक्ष्णपराक्रमः
Mb.
* 12.1.2.
Rude, cross.
Severe, harsh, rough, strict
तीक्ष्ण- श्चैव मृदुश्च स्यात्कार्यं वीक्ष्य महीपतिः
Ms.*
7.14.
Injurious, inauspicious.
Keen.
Intelligent, clever.
Zealous, vehement, energetic.
Devoted, self-abandoning.
Unfriendly, unfavourable.
Devout, ascetic, pious.
क्ष्णः Nitre.
Long pepper.
Black pepper.
Black mustard.
क्ष्णम् Iron.
Steel.
Heat, pungency.
War, battle.
Poison.
Death.
A weapon.
Sea-salt.
Haste.
Anything sharp (as words
&c.
).
Plague, pestilence.
Comp.
अंशुः the sun
श्वेताभ्र इव तीक्ष्णांशु ददृशुः कुरुपाण्डवाः
Mb.
* 6.16.23.
fire. -अग्निः dyspepsia, heartburn. -आयसम् steel. -उपायः a forcible means, strong measure. -कण्टकः
N.
of several plants
(such as Cuparis Aphylla, Acacia Arabica (Mar. बाभळ, नेवती, धोत्रा इ.) -कन्दः the onion. -कर्मन्
a.
active, zealous, energetic. (n. ) a clever work. (m. ) a sword. -कल्कः coriander. -तण्डुला long pepper.
तैलम् spirituous liquor.
the resin of the Sāla tree. -दंष्ट्रः a tiger.-दंष्ट्रकः a leopard. -धारः a sword. -पुष्पम् cloves.
पुष्पा the clove tree.
the Ketaka plant.
फलम् coriander.
black mustard, -बुद्धि
a.
sharp-witted, acute, clever, shrewd. -मञ्जरी the betel-plant. -मार्गः a sword
सासृग्राजिस्तीक्ष्णमार्गस्य मार्गः
Śi.*
18.2. -रश्मिः the sun.
रसः salt-petre.
any poisonous liquid, a poison
शत्रु- प्रयुक्तानां तीक्ष्णरसदायिनाम्
Mu.*
1, 2. -लौहम् steel. -शूकः barley. -सारः iron.
Apte 1890
English
तीक्ष्ण a. [तिज्-क्स्न, Uṇ. 3. 18] 1 Sharp (in all senses), pungent
Śi. 2. 109.
2 Hot, warm (as rays)
Rs. 1. 18.
3 Fiery, passionate.
4 Hard, forcible, strong (as उपाय).
5 Rude, cross.
6 Severe, harsh, rough, strict
Ms. 7. 140.
7 Injurious, inauspicious.
8 Keen.
9 Intelligent, clever.
10 Zealous, vehement, energetic.
11 Devoted, selfabandoning.
12 Unfriendly, unfavourable.
13 Devout, ascetic, pious.
क्ष्णः 1 Nitre.
2 Long pepper.
3 Black pepper.
4 Black mustard.
क्ष्णं 1 Iron.
2 Steel.
3 Heat, pungency.
4 War, battle.
5 Poison.
6 Death.
7 A weapon.
8 Sea-salt.
9 Haste.
10 Anything sharp (as words &c.).
11 Plague, pestilence.
Comp.
अंशुः {1} the sun. {2} fire.
अग्निः dyspepsia, heartburn.
आयसं steel.
उपायः a forcible means, strong measure.
कंदः the onion.
कर्मन् a. active, zealous, energetic. (
n.) a clever work.
कल्कः coriander.
तंडुला long pepper.
तैलं {1} spirituous liquor. {2} the resin of the Sāla tree.
दंष्ट्रः a tiger.
दंष्ट्रकः a leopard.
धारः a sword.
पुष्पं cloves.
पुष्पा {1} the clove tree. {2} the Ketaka plant.
फलं {1} coriander. {2} black mustard.
बुद्धि a. sharpwitted, acute, clever, shrewd.
मंजरी the betel-plant.
रश्मिः the sun.
रसः {1} salt-petre. {2} any poisonous liquid, a poison
शत्रुप्रयुक्तानां तीक्ष्णरसदायिनां Mu. 1, 2.
लौहं steel.
शूकः barley.
सारः iron.
Monier Williams Cologne
English
तीक्ष्ण॑ mf(आ॑)n. (√ तिज्) sharp, hot, pungent, fiery, acid,
RV.
x, 87, 9
AV.
&c.
harsh, rough, rude,
Mn.
vii, 140
MBh.
R.
VarBṛS.
sharp, keen,
Śiś.
ii, 109
Pāṇ.
v, 2, 76,
Kāś.
zealous, vehement,
L.
self-abandoning,
L.
(with गति, ‘a planet's course’, or नक्षत्र ‘asterism’) inauspicious,
VarBṛS.
vii, 8 and 10
तीक्ष्ण॑
m.
nitre,
L.
=
-तण्डुला,
Npr.
black pepper, ib.
black mustard, ib.
=
-गन्धक, ib.
=
-सारा, ib.
marjoram, ib.
white Kuśa or Darbha grass, ib.
the resin of Boswellia thurifera, ib.
an ascetic,
L.
(g. अश्वादि)
N.
of a man,
Rājat.
viii, 1742
f.
of a Nāga,
Buddh.
L.
तीक्ष्ण॑
n.
pl.
sharp language,
R.
ii, 35, 33
MārkP.
xxxiv, 46
sg. steel (cf. -वर्मन्),
Npr.
iron,
L.
any weapon,
L.
, Sch.
sea-salt,
L.
nitre,
L.
Galmei,
Npr.
poison,
L.
Bignonia suaveolens,
L.
Piper Chaba,
L.
Asa foetida,
Npr.
battle,
L.
pestilence,
L.
death,
L.
, Sch.
heat, pungency,
W.
haste,
W.
Monier Williams 1872
English
तीक्ष्ण तीक्ष्ण, अस्, आ, अम् (fr. rt. तिज्
cf.
the similar word तिग्म, which is more used than
तीक्ष्ण in the older literature), sharp (in all senses),
hot, pungent, warm, fiery
acid (= खर-उष्ण)
virulent, harsh, rough, rude, cross
injurious, noxious,
unfriendly, unpropitious, inauspicious (e. g. तीक्ष्-
णानि नक्षत्राणि, the inauspicious Nakṣatras,
viz. Mūla, Ārdrā, Jyeṣṭhā, Ā-śleṣā)
sharp, keen
intelligent
zealous, vehement, active, eager, energetic,
quick
devoted, self-abandoning
devout, ascetic, a de-
votee, zealot
(अस्), m. nitre
the resin of Boswellia
Thurifera, = श्वेत-कुश or श्वेत-दर्भ
long
pepper
black pepper
black mustard
Moringa
Pterygosperma, horse-radish tree
Dalbergia Sissoo
(शिंशपा), marjoram
Asa Fœtida
Galmei
N. of
a Nāga
N. of a man
(आ), f., N. of several plants,
= वचा, = सर्प-कङ्कालिका (wrongly translated
‘the cast skin of a snake’)
Mucuna Pruritus, =
महा-ज्योतिष्मती, = अत्यम्ल-पर्णी
Cardiosper-
mum Halicacabum
black mustard
a mystical name
of the letter प्
(अम्), n. iron
steel
any weapon
anything sharp (as sharp language, &c.)
heat, pun-
gency
haste
sea-salt, nitre
poison, = मुष्कक
the tree Bignonia Suaveolens or (according to others)
the scrotum or testicles
Piper Chaba
war, battle
plague, pestilence, epidemic destruction
death, dying
[cf. अ-तीक्ष्ण and सु-तीक्ष्ण।]
—तीक्ष्ण-कण्-
टक, अस्, m., N. of several plants, viz. thorn-apple
Capparis Aphylla
Terminalia Catappa
Acacia Ara-
bica
Euphorbia Tortilis
(आ), f. a kind of plant, =
कन्थारी.
—तीक्ष्ण-कन्द, अस्, m. ‘pungent root,
the onion.
—तीक्ष्ण-कर्म-कृत्, त्, त्, त्, acting
in a sharp or clever manner, active, energetic.
—तीक्ष्ण-कर्मन्, आ, आ, अ, ‘sharp in action, active,
energetic, zealous, brisk
(अ), n. a clever work.
—तीक्ष्ण-कल्क, अस्, m. coriander.
—तीक्ष्ण-
कान्ता, f. a form of Caṇḍikā.
—तीक्ष्ण-गन्ध,
अस्, m. ‘having a pungent smell, N. of two plants,
= शोभाञ्जन and फणिज्झक
the resin of the
Boswellia Thurifera
(आ), f., N. of several plants, =
शोभाञ्जन, राजिका, वचा, श्वेत-वचा, कन्थारी,
जीवन्ती
small cardamoms.
—तीक्ष्ण-गन्धक,
अस्, m. = शोभाञ्जन.
—तीक्ष्ण-तण्डुला, f. long
pepper.
—तीक्ष्ण-तर, अस्, आ, अम्, sharper, &c.
—तीक्ष्ण-ता, f. or तीक्ष्ण-त्व, अम्, n. warmth,
heat, sharpness, pungency.
—तीक्ष्ण-तुण्ड, अस्, आ,
अम्, having a sharp beak (as a bird).
—तीक्ष्ण-
तैल, अम्, n. ‘pungent oil, the resin of the Shorea
Robusta
the milky juice of the Euphorbia Lactea
spirituous or vinous liquor.
—तीक्ष्ण-दंष्ट्र,
अस्, आ, अम्, having sharp teeth or tusks
(अस्), m.
a tiger.
—तीक्ष्ण-दंष्ट्रक, अस्, m. a leopard.
—तीक्ष्ण-धार, अस्, आ, अम्, sharp-edged, sharp
(अस्),
m. a sword.
—तीक्ष्ण-पत्त्र, अस्, m. ‘having pun-
gent leaves, coriander
the plant Terminalia Catappa
a species of sugar-cane.
—तीक्ष्ण-पुष्प, अम्,
n. ‘pungent flower, cloves
(आ), f. Pandanus Odora-
tissimus
the clove tree.
—तीक्ष्ण-प्रिय = तीक्ष्-
ण-शूक, barley.
—तीक्ष्ण-फल, अस्, m. ‘having
pungent fruit, coriander
black mustard.
—तीक्ष्ण-
बुद्धि, इस्, इस्, इ, sharp-witted, sagacious, acute.
—ती-
क्ष्ण-मञ्जरी, f. the betel plant.
—तीक्ष्ण-मुख,
अस्, ई, अम्, sharp-mouthed.
—तीक्ष्ण-मूल, अस्,
m. ‘having a pungent root, Moringa Pterygosperma
Alpinia Galanga.
—तीक्ष्ण-रश्मि, इस्, इस्, इ, having
hot rays (as the sun).
—तीक्ष्ण-रस, अस्, m. ‘pun-
gent liquid, saltpetre.
—तीक्ष्ण-लोह, अस्, m. ‘sharp
iron, steel.
—तीक्ष्ण-विष, अस्, आ, अम्, having
virulent poison.
—तीक्ष्ण-वृषण, अस्, m. ‘having
strong testicles, N. of a bull.
—तीक्ष्ण-वेग, अस्, आ,
अम्, possessing great velocity
(अस्), m., N. of a Rak-
shas.
—तीक्ष्ण-शूक, अस्, m. ‘having sharp awns,
barley.
—तीक्ष्ण-शृङ्ग, अस्, or ई, अम्, having
sharp horns.
—तीक्ष्ण-सार, अस्, m. Dalbergia
Sissoo (= शिंशपा)
Bassia Latifolia
iron.
—तीक्ष्-
णांशु (°ण-अं°), उस्, उस्, उ, having hot rays
(उस्),
m. the sun
fire.
—तीक्ष्णांशु-तनय, अस्, m. ‘the
son of the sun, the planet Saturn.
—तीक्ष्णाग्नि
(°ण-अग्°), इस्, m. ‘acid gastric juice, heartburn,
dyspepsia.
—तीक्ष्णाग्र (°ण-अग्°), अस्, आ, अम्,
sharp-pointed
(अस्), m. Zingiber Zerumbet.
—तीक्ष्-
णायस (°ण + अयस for अयस्, q. v.), अम्, n.
‘sharp iron, steel
(अस्, ई, अम्), made of steel,
sharp.
—तीक्ष्णेषु (°ण-इषु), उस्, उस्, उ, having
sharp arrows.
—तीक्ष्णोपाय (°ण-उप्°), अस्, m.
forcible means, a strong measure.
Macdonell
English
तीक्ष्ण tīk-ṣṇá,
a.
[√ tij + sna] sharp, pointed
🞄hot, burning
pungent (taste)
violent, 🞄energetic
stern, harsh
severe
subtle, acute
🞄n. harsh speech
m.
N..
Benfey
English
तीक्ष्ण तीक्ष्ण, i. e. तिज् + स्न,
I.
adj.
,
f.
णा,
1. Sharp, Rām. 1, 44, 22.
2. Hot,
Ṛt. 1, 18
flashing, Rām. 5, 29, 14.
3. Energetic, Chr. 49, 14.
4. Of a
pungent taste, Bhag. 17, 9.
5. Harsh,
Man. 7, 140.
6. Subtle, Śiś. 2, 109.
II.
n.
Harsh speech, Rām. 2, 35, 23.
--
Comp.
सु-,
adj.
very sharp, Ṛt. 6, 27.
Hindi
Hindi
तीखा
Apte Hindi
Hindi
तीक्ष्ण
वि* - "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
"पैना, तीखा"
तीक्ष्ण
वि* - "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
"गरम, उष्ण"
तीक्ष्ण
वि* - "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
"उत्तेजक, जोशीला"
तीक्ष्ण
वि* - "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
"कठोर, प्रबल, मजबूत"
तीक्ष्ण
वि* - "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
"रुखा, चिड़चिड़ा"
तीक्ष्ण
वि* - "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
"कठोर, कटु, कड़ा, सख्त"
तीक्ष्ण
वि* - "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
"अनिष्टकर, अहितकर, अशुभ"
तीक्ष्ण
वि* - "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
उत्सुक
तीक्ष्ण
वि* - "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
"बुद्धिमान, चतुर"
तीक्ष्ण
वि* - "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
"उत्साही, उत्कट, ऊर्जस्वी"
तीक्ष्ण
वि* - "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
"भक्त, आत्मत्याग करनेवाला"
तीक्ष्णः
पुं*
- "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
जवाखार
तीक्ष्णः
पुं*
- "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
लम्बी मिर्च
तीक्ष्णः
पुं*
- "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
काली मिर्च
तीक्ष्णः
पुं*
- "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
काली सरसों या राई
तीक्ष्णम्
नपुं*
- "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
लोहा
तीक्ष्णम्
नपुं*
- "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
इस्पात
तीक्ष्णम्
नपुं*
- "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
"गर्मी, तीखापन"
तीक्ष्णम्
नपुं*
- "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
"युद्ध, लड़ाई"
तीक्ष्णम्
नपुं*
- "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
विष
तीक्ष्णम्
नपुं*
- "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
मृत्यु
तीक्ष्णम्
नपुं*
- "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
शस्त्र
तीक्ष्णम्
नपुं*
- "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
समुद्री नमक
तीक्ष्णम्
नपुं*
- "तिज् + क्स्न, दीर्घः"
क्षिप्रता
Shabdartha Kaustubha
Kannada
तीक्ष्ण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯವಕ್ಷಾರ /ಸೋರುಪ್ಪು
तीक्ष्ण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ವೇತಕುಶ /ಬಿಳಿಯ ದರ್ಭೆ
निष्पत्तिः - > तिज (निशाने) - "क्स्नः" (उ० ३-१८) दीर्घश्च
तीक्ष्ण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೊಕ್ಕ ಮರ
तीक्ष्ण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಮುದ್ರಲವಣ /ಸಮುದ್ರದ ಉಪ್ಪು
तीक्ष्ण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಬ್ಬಿಣ
तीक्ष्ण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಷ್ಣತೆ /ಬಿಸುಪು
तीक्ष्ण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆತ್ಮತ್ಯಾಗ
तीक्ष्ण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ
तीक्ष्ण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಗ್ರಾಮ /ಯುದ್ಧ
तीक्ष्ण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಸ್ತ್ರ /ಆಯುಧ
तीक्ष्ण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬಿಸಿಯಾದ /ಕಾವುಳ್ಳ
तीक्ष्ण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹರಿತವಾದ /ಚೂಪಾಗಿರುವ
प्रयोगाः - > स्पृशन्ति शरवत्तीक्ष्णाः स्तिकमन्तर्विशन्ति च"
उल्लेखाः - > माघ० २-७८
तीक्ष्ण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ /ಚುರುಕಾದ
प्रयोगाः - > "तीक्ष्णा नारुन्तुदा बुद्धिः कर्म शातं प्रतापवत्"
उल्लेखाः - > माघ० २-१०९
तीक्ष्ण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕ್ರೂರ /ದಯೆಯಿಲ್ಲದವನು
प्रयोगाः - > "तीक्ष्णश्चैव मृदुश्च स्यात् कार्यं वीक्ष्य महीपतेः तीक्ष्णश्चैव मृदुश्चैव राजा भवति साम्मतः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ७-१४०
तीक्ष्ण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬಹಳ ಕಠಿನವಾದ
प्रयोगाः - > "तीक्ष्णोपायप्राप्तिगम्योऽपि योऽर्थः तस्याप्यादौ संश्रयः साधुयुक्तः"
उल्लेखाः - > पञ्चतं० ३-२४४
तीक्ष्ण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜೀವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು /ಆತ್ಮತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವನು
विस्तारः - > "तीक्ष्णं सामुद्रलवणे विषलोहाजिमुष्कके क्लीबं यवाग्रजे पुंसि तिग्मात्मत्यागिनोस्त्रिषु" - मेदि०
तीक्ष्ण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬಹಳ ವೇಗವಾದ /ಶೀಘ್ರಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ
L R Vaidya
English
tIkzRa {% (I) a. (f. क्ष्णा) %} 1. Sharp, pungent, Sis.ii.109
2. harsh, rough, strict, M.vii.140
3. injurious, noxious
4. keen
5. intelligent
6. zealous, vehement, energetic
7. devoted, self-abandoning.
tIkzRa {% (II) m. %} 1. Nitre
2. black pepper
3. black mustard.
tIkzRa {% (III) n. %} 1. Iron, steel
2. heat, pungency
3. war, battle
4. poison
5. death
6. a weapon
7. sea-salt.
Bopp
Latin
तीक्ष्ण (r. तिज् s. स्न) calidus, acer, acutus. SU. 2. 9. H. 2.
7. 9.
N. 20. 30.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
तीक्ष्ण
क्ली
तीक्ष्ण, तीव्र, लोह
तीक्ष्णं तीव्रं समाख्यातं तीक्ष्णं लोहमुशन्ति
verse 2.1.1.73
page 0012
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Tīkṣṇa, n. of a nāga: Mvy 〔3314〕.
[tīkṣṇaṃ, in SP 〔149.2〕 (sa ca bhagavān …) sthitvā tīkṣṇaṃ dharmaṃ deśayiṣyati, read (a)bhīkṣṇaṃ with WT and their ms.
so Tib. rtag tu, constantly.]
Abhyankara Grammar
English
तीक्ष्ण utterance with a sharp tone characterizing the pronunciation of the Abhinihita kind of circum- flex vowel as opposed to the utterance which is called मृदु when the circumflex, called पादवृत्त, is pronounced
cf. सर्वतीक्ष्णोऽभिनिहितः प्रश्लिष्टस्तदनन्तरम्, ततो मृदुतरौ स्वारौ जात्यक्षै- प्रावुभौ स्मृतौ ततो मृदुतरः स्वारस्तैरोव्यञ्जन उच्यते पादवृत्तो मृदुतमस्त्वेतत्स्वारबलाबलम् Uvvata on V. Pr. I. 125.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
तीक्ष्ण Adj. auch so v.a. waghalsig, Zach. Beitr. Rudraṭa, Śṛṅgārat. 1, 165 schlechte Lesart für हीन.
तीक्ष्ण n. *Gift, H 43, 22. Stein zu Rājat. 4, 323
8, 2085. 2199 f. [Z.]
तीक्ष्ण m. etwa °Bravo, Kauṭ. I, 11 (S. 18, Z. 7) nach J. J. Meyer.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
तीव्र, तीक्ष्ण
adjective
सामान्यात् उन्नतः।
"बालकः तीव्रेण स्वरेण गायति।"
Synonyms:
तीक्ष्ण, तीव्र, कुशाग्र, अश्रि, खर, तिगित, तिग्म, तेजस्वत्, निशित, प्रविविक्त, विकुण्ठ, विशित, शात, शीर, संशित
adjective
तेजोयुक्तम्।
"अस्य कार्यार्थे तीक्ष्णा बुद्धिः अपेक्ष्यते।"
Synonyms:
उष्म, उष्ण, तप्त, चण्ड, प्रचण्ड, उचण्ड, सन्तप्त, उपतप्त, तापिन्, कोष्ण, सोष्म, नैदोष, अशिशिर, अशीत, तिग्म, तीव्र, तीक्ष्ण, खर, ग्रीष्म
adjective
यस्मिन् औष्म्यम् अस्ति।
"वसन्ताद् अनन्तरं वायुः उष्मं भवति।"
Synonyms:
निपुण, प्रवीण, अभिज्ञ, विज्ञ, निष्णात, शिक्षित, वैज्ञानिक, कृतमुख, कृतिन्, कुशल, सङ्ख्यावत्, मतिमत्, कुशग्रीयमति, कृष्टि, विदुर, बुध, दक्ष, नेदिष्ठ, कृतधी, सुधिन्, विद्वस्, कृतकर्मन्, विचक्षण, विदग्ध, चतुर, प्रौढ, बोद्धृ, विशारद, सुमेधस्, सुमति, तीक्ष्ण, प्रेक्षावत्, विबुध, विदन्, विज्ञानिक, कुशलिन्
adjective
यः प्रकर्षेण कार्यक्षमः अस्ति।
"अर्जुनः धनुर्विद्यायां निपुणः आसीत्।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
लोहं कालायसं शस्त्रं पिण्डं पारशवं घनम् १०३७
गिरिसारं शिलासारं तीक्ष्णकृष्णामिषे अयः
-wordlist-
लोह (पुंक्ली), कालायस (क्ली), शस्त्र (क्ली), पिण्ड (क्ली), पारशव (पुंक्ली), घन (क्ली), गिरिसार (क्ली), शिलासार (क्ली), तीक्ष्ण (क्ली), कृष्णामिष (क्ली), अयस् (क्ली)
--source--
विषः क्ष्वेडो रसस्तीक्ष्णं गरलोऽथ हलाहलः ११९५
वत्सनाभः कालकूटो ब्रह्मपुत्रः प्रदीपनः
सौराष्ट्रिकः शौल्किकेयः काकोलो दारदोऽपि ११९६
अहिच्छत्त्रो मेषशृङ्गकुष्टवालूकनन्दनाः
कैराटको हैमवतो मर्कटः करवीरकः ११९७
सर्षपो मूलको गौरार्द्रकः सक्तुककर्दमौ
अङ्कोल्लसारः कालिङ्गः शृङ्गिको मधुसिक्थकः ११९८
इन्द्रो लाङ्गुलिको विस्फुलिङ्गपिङ्गलगौतमाः
मुस्तको दालवश्चेति स्थावरा विषजातयः ११९९
-wordlist-
विष (पुंक्ली), क्ष्वेड (पुं), रस (पुंक्ली), तीक्ष्ण (क्ली), गरल (पुंक्ली), हलाहल (पुं), वत्सनाभ (पुं), कालकूट (पुं), ब्रह्मपुत्र (पुं), प्रदीपन (पुं), सौराष्ट्रिक (पुं), शौल्किकेय (पुं), काकोल (पुं), दारद (पुं), अहिच्छत्त्र (पुं), मेषशृङ्ग (पुं), कुष्ठ (पुं), वालूक (पुं), नन्दन (पुं), कैराटक (पुं), हैमवत (पुं), मर्कट (पुं), करवीर (पुं), सर्षप (पुं), मूलक (पुं), गौरार्द्रक (पुं), सक्तुक (पुं), कर्दम (पुं), अङ्कोल्लसार (पुं), कालिङ्ग (पुं), शृङ्गिक (पुं), मधुसिक्थक (पुं), इन्द्र (पुं), लाङ्गुलिक (पुं), विस्फुलिङ्ग (पुं), पिङ्गल (पुं), गौतम (पुं), मुस्तक (पुं), दालव (पुं), स्थावरविष (पुं)
--source--
शीते तुषारः शिशिरः सुशीमः शीतलो जडः
हिमोऽथोष्णे तिग्मस्तीक्ष्णस्तीव्रश्चण्डः खरः पटुः १३८५
-wordlist-
शीत (पुं), तुषार (पुं), शिशिर (पुं), सुशीम (पुं), शीतल (पुं), जड (पुं), हिम (पुं), शीत (त्रि), तुषार (त्रि), शिशिर (त्रि), सुशीम (त्रि), शीतल (त्रि), जड (त्रि), हिम (त्रि), उष्ण (पुं), तिग्म (पुं), तीव्र (पुं), तीक्ष्ण (पुं), चण्ड (पुं), खर (पुं), पटु (पुं), उष्ण (त्रि), तिग्म (त्रि), तीव्र (त्रि), तीक्ष्ण (त्रि), चण्ड (त्रि), खर (त्रि), पटु (त्रि)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
तिग्म
तिग्म, तीक्ष्ण, खर, तीव्र, चण्ड, उष्ण, पटु
तिग्मं तीक्ष्णं खरं तीव्रं चण्डमुष्णं पटु स्मृतम्
verse 1.1.1.39
page 0006
गिरिसार
गिरिसार, अश्मसार, लोह, कालायस, शस्त्र, तीक्ष्ण, अयस्, पारशव
गिरिसारमश्मसारं लोहं कालायसं तथा शस्त्रम्
तीक्ष्णमयः पारशवं कवयः कथयन्त्यभिन्नार्थम् १७१
verse 2.1.1.171
page 0021
ब्रह्मपुत्र
ब्रह्मपुत्र, शौल्किकेय, दारद, प्रदीपन, रस, सौराष्ट्रिक, क्ष्वेड, तीक्ष्ण, विष
ब्रह्मपुत्रः शौल्किकेयो दारदश्च प्रदीपनः
रसः सौराष्ट्रिकः क्ष्वेडस्तीक्ष्णश्च विषमुच्यते ६४६
verse 3.1.1.646
page 0074
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
र, काम, तीक्ष्ण, वैश्वानर, नर
धातर्यपि पशौ यं स्यात् या याने यातरि श्रियाम्
खट्वाङ्गेऽपि रः कामे तीक्ष्णे वैश्वानरे नरे ३६
verse 1.1.1.36
page 0121
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: तीक्ष्णः
Root: तीक्ष्ण
Gender: पुं
Number: all
अर्थः
Meaning(s):
Kind of forest Tulasa
Tamil Nāy tul̤aśi
Shloka(s):
3|3|121|1 तीक्ष्णे तीक्ष्णार्जको गौरी भूतघ्नी देवदुन्दुभिः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
3|3|121|1 तीक्ष्णः (तीक्ष्ण) (पुं) Kind of forest Tulasa
Tamil Nāy tul̤aśi
3|3|121|1 तीक्ष्णार्जकः (तीक्ष्णार्जक) (पुं) Kind of forest Tulasa
Tamil Nāy tul̤aśi
3|3|121|1 गौरी (गौरी) (स्त्री) Kind of forest Tulasa
Tamil Nāy tul̤aśi
3|3|121|1 भूतघ्नी (भूतघ्नी) (स्त्री) Kind of forest Tulasa
Tamil Nāy tul̤aśi
3|3|121|1 देवदुन्दुभिः (देवदुन्दुभि) (पुं) Kind of forest Tulasa
Tamil Nāy tul̤aśi
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः तुलसी
Mahabharata
English
Tīkshṇa, Tīkshṇadaṃshṭra = Śiva: XIV, 201.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तीक्ष्णं,
क्ली,
(तेजयति तेज्यतेऽनेन वा तिजनिशाने + “तिजेर्दीर्घश्च ।” उणां १८ ।इति क्स्नः दीर्घश्च ।) खरम् विषम् लौहम् ।(यथास्य पर्य्यायाः वैद्यकरत्नमालायाम् ।“कृष्णायसं काललोहं रुक्मं तत्तीक्ष्णमन्यथा
”)युद्धम् इत्यमरः ५३
मरणम् ।शस्त्रम् शीघ्रम् इति तट्टीकासारसुन्दरी
सामुद्रलवणम् मुष्ककः इति मेदिनी णे, १५
चव्यकम् इति राजनिर्घण्टः
मरकम् ।इति हेमचन्द्रः
*
तीक्ष्णवस्तूनि यथा ।प्रतिभा हीरकम् कटाक्षः दुर्व्वाक्यम् ४नखः लवणम् रविकरः इति कवि-कल्पलता
तीक्ष्णः,
पुं,
(तिज + क्स्नः दीर्घश्च ।) यवक्षारः ।इति मेदिनी णे, १५
(पर्य्याया यथा, --“यावशूको यवक्षारो यवशूको यवाग्रजः ।क्षारस्तीक्ष्णस्तीक्ष्णरसो यवजो यवनालजः
”इति वैद्यकरत्नमालायाम्
)श्वेतकुशः कुन्दुरुकः इति राजनिर्घण्टः
तीक्ष्णगणो यथा अश्लेषा आर्द्रा ज्येष्ठा मूला ।इति ज्योतिषम्
तीक्ष्णः, त्रि, (तिज + क्स्नः दीर्घश्च ।) तिम्मः ।(उग्रः यथा, मनुः १४० ।“तीक्ष्णश्चैव मृदुश्च स्यात् कार्य्यं वीक्ष्य मही-पतिः
”असह्यः यथा, वाजसनेयसंहितायाम् १६ ।३६ “नमस्तीक्ष्णेषवे चायुधिने ।”“तीक्ष्णा असह्या इषवो बाणा यस्य तीक्ष्णेषु-स्तस्मै नमः ।” इति महीधरः
) आत्मत्यागी ।इति मेदिनी णे, १५
निरालस्यः सुबुद्धिःइति धरणी
योगी इत्यजयपालः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तीक्ष्ण
न०
किज--क्स्न दीर्थश्च खरे स्पर्थे विषे लौहभेदे(इस्पात) युद्धे अमरः मरणे शस्त्रे शीघ्रे इतिसारसु० सामुद्रलवणे मुष्कके मेदि० १० चव्यकेराजनि० ११ मरके हेमच० १२ तीक्ष्णतायुक्ते
त्रि०
“तीक्ष्णश्चैव मृदुश्च स्यात् कार्य्यं वीक्ष्य महीपतिः”मनुः “तीक्ष्णा नारुन्तुदा बुद्धिः कर्म शान्तं प्रतापवत्”माघः “शक्तिं चोभयतस्तीक्ष्णाम्” मनुः “प्रतिभायांहीरके कटाक्षे दुर्व्वाक्ये नखे लवणे रविकरे”इति कविकल्पलतायां तीक्ष्णत्वमुक्तम् ।१३ यवक्षारे
पु०
मेदि० १४ श्वेतकुशे १५ कुन्दुरुकेराजनि० नक्षत्रविशेषगणे
न०
यथा “शक्राहिशिवमू-लाश्च मन्दाहस्तीक्ष्णदारुणे” ज्योतिषम् १६ आत्मत्यागिनित्रि० मेदि० १७ निरालस्ये सुबुद्धौ
त्रि०
धरणी० १८ यो-गिनि
पु०
अजयपालः
Capeller
German
तीक्ष्ण॑ scharf, spitz, stechend, brennend
(geschmack), heftig, streng. (Compar.
ती॑क्ष्णतर u. ती॑क्ष्णीयंस् Superl. ते॑क्षिणष्ठ
s. bes.)
m.
Mannsname.
f.
Pflanzenn.
n.
adv.
*Eisen, Gift, Todschlag.
Grassman
German
tīkṣṇá, a., scharf [von tij mit dem Anhang -sna], insbesondere vom scharf sehenden Auge.
-éna cákṣuṣā {913, 9}.
Burnouf
French
तीक्ष्ण तीक्ष्ण a. (तिज्
sfx. स्न) pénétrant, aigu,
pointu
chaud, brûlant
d'une saveur brûlante.
Au fig.
ardent, actif, zélé
dévoué
dévot, ascétique. -- S.
m.
nitre. -- S.
f.
तीक्ष्णा peau dont le serpent s'est dépouillé
par la mue. -- S.
n.
acuité
chaleur
saveur brûlante
au
fig. ardeur, empressement, hâte.
Poison
fléau, épidémie,
mortalité.
Fer
métal, en gén.
arme
bataille, guerre.
Sel
marin.
Scrotum, testicules.
तीक्ष्णक
m.
scrotum, testicules.
Moutarde blanche.
तीक्ष्णकण्टक
m.
la pomme épineuse ou datura metel, bot.
तीक्ष्णकन्द
m.
ognon.
तीक्ष्णकर्मन् a. (कृ) actif, zélé.
तीक्ष्णगन्ध a. qui a une odeur pénétrante. -- S.
m.
moringa
hyperanthera
petit cardamone, bot.
L'arbre qui produit l'oliban.
-- S.
f.
graine de moutarde
pandanus odoratissimus, bot.
तीक्ष्णतण्डुला
f.
poivre long.
तीक्ष्णतैल
n.
(तिल) liqueur spiritueuse, en gén.
Suc
de l'euphorbe.
Résine.
तीक्ष्णदन्ष्ट्र a. qui a les dents aiguës. -- S.
m.
tigre.
तीक्ष्णपत्र et तीक्ष्णफल
m.
coriandre.
तीक्ष्णपुस्फ
n.
clous de girofle.
तीक्ष्णरस
m.
salpêtre.
तीक्ष्णशूक
m.
orge.
तीक्ष्णांशु
m.
(अंशु) le Soleil.
Stchoupak
French
तीक्ष्ण-
a. aigu, acéré, acerbe, piquant, âcre, brûlant, cuisant.
corrosif, virulent
âpre, rude, sévère, violent, vif, incisif
nt.
pl.
propos mordants, sévères
-तर- compar. plus ou très aigu, etc.
-ता-
f.
acuité, etc.
°कर- (qui brûle)
m.
soleil.
°दंष्ट्र- a. qui a des dents, des défenses acérées
m.
n.
d'un
homme.
°दण्ड- a. qui inflige une punition sévère.
°धार- a. tranchant, acéré
m.
épée.
°मार्ग-
m.
épée.
°रस-
m.
liquide corrosif, poison
°रसदायिन्- empoisonneur.
°वक्त्र- a. à la pointe acérée.
°वर्मन्- a. cuirassé d'acier (?).
°विपाक- a. dont la digestion cause une sensation de brûlure.
°विष-
m.
poison virulent.
°वृषण-
m.
n.
d'un taureau.
°वेग- (fougueux)
m.
n.
d'un Rākṣasa.
°स्रोतस्- a. au courant rapide, impétueux.
°हृदय- a. qui a un cœur dur, cruel
-त्व- nt. dureté de cœur.
तीक्ष्णांशु- a. aux rayons ardents
m.
soleil, feu.
तीक्ष्णाग्र- a. = °वक्त्र-।
तीक्ष्णाम्ल- a. acide et amer.