| YouTube Channel

ती (tI)

 
Apte
English
तीम् [tīm], 4
P.
(तीम्यति) To be wet or moist.
Apte Hindi
Hindi
तीम्
दिवा* पर* - -
"गीला होना, तर होना"
Kridanta Forms
Sanskrit
तीम् (ती꣡मँ꣡ आर्द्रीभावे - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = तीमनम्
अनीयर् = तीमनीयः - तीमनीया
ण्वुल् = तीमकः - तीमिका
तुमुँन् = तीमितुम्
तव्य = तीमितव्यः - तीमितव्या
तृच् = तीमिता - तीमित्री
क्त्वा = तीमित्वा
ल्यप् = प्रतीम्य
क्तवतुँ = तीमितवान् - तीमितवती
क्त = तीमितः - तीमिता
शतृँ = तीम्यन् - तीम्यन्ती
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अन्जू व्यक्तिम्रक्षण2कान्तिगतिषु”@} 3 व्यक्तिः = प्रकटता।
म्रक्षणं = घृतादिसेकः।
व्यञ्जकः-ञ्जिका, व्यञ्जकः-अञ्जिका, अञ्जिजिष 4 कः-षिका
अञ्जिता-त्री, 5 व्यङ्क्ता-त्री, अञ्जयिता-त्री, अञ्जिजिषिता-त्री
6 व्यञ्जन्-न्ती, व्यञ्जयन्-न्ती, अञ्जिजिषन्-न्ती
व्यञ्जिष्यन्-न्ती, ती, व्यञ्जयिष्यन्-न्ती, ती, अञ्जिजिषिष्यन्-न्ती-ती
व्यङ्क्ष्यन्-न्ती, ती, व्यञ्जयिष्यन्-न्ती, ती, अञ्जिजिषिष्यन्-न्ती-ती
व्यञ्जयमानः, व्यञ्जयिष्यमाणः
व्यन्-व्यञ्जौ-व्यञ्जः
व्यक्तम्-क्तः-क्तवान्, व्यञ्जितम्, अञ्जिजिषितम्-तः-तवान्
अञ्जः, अञ्जः, अञ्जिजिषुः, व्यञ्जिजिषुः 7, अञ्जिजयिषुः
व्यञ्जितव्यम्, अञ्जयितव्यम्, अञ्जिजिषितव्यम्
अङ्क्तव्यम्, अञ्जयितव्यम्, अञ्जिजिषितव्यम्
व्यञ्जनीयम्, व्यञ्जनीयम्, अञ्जिजिषणीयम्
8 व्यङ्ग्यम्, व्यञ्ज्यम्, अञ्जिजिष्यम्
9 आज्यम्, व्यञ्ज्यम्, अञ्जिजिष्यम्
ईषदञ्जः-दुरञ्जः-स्वञ्जः
10 व्यज्यमानः, व्यञ्ज्यमानः, अञ्जिजिष्यमाणः
अङ्गः, अञ्जः, अञ्जिजिषः
11 व्यञ्जितुम्, अञ्जयितुम्, अञ्जिजिषितुम्
व्यङ्क्तुम्, अञ्जयितुम्, अञ्जिजिषितुम्
व्यक्तिः, अञ्जना, व्यञ्जिजिषा, व्यञ्जिजयिषा
व्यञ्जा, अञ्जना, व्यञ्जिजिषा, व्यञ्जिजयिषा
व्यञ्जनम्, व्यञ्जनम्, अञ्जिजिषणम्
अञ्जित्वा 12 अक्त्वा अङ्क्त्वा अञ्जयित्वा, अञ्जिजिषित्वा
अभिव्यज्य, अभिव्यञ्ज्य, समञ्जिजिष्य
अञ्जम् २, अक्त्वा २, अञ्जित्वा २, अङ्क्त्वा २, अञ्जम् २, अञ्जयित्वा २, अञ्जिजिषम्
अञ्जिजिषित्वा
अञ्जलिः, 13
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(२७)
02
=>
(क्ष्ण)
03
=>
(७-रुधादिः-१४५८-सक। वेट्-पर।)
04
=>
[[१। ‘स्मिपूङ्रञ्ज्त्रशां सनि’ (७-२-७४) इति नित्यमिट्।]]
05
=>
[[१आ ‘स्वरतिसूति--’ (७-२-४४) इति ऊदित्त्वादिड्विवकल्पः।]]
06
=>
[[२। ‘रुधादिभ्यः’ (३-१-७८) इति श्नम्प्रत्यये ‘श्नान्नलोपे’ (६-४-२३) ‘श्नसोरल्लोपः’ (६-४-१११)।]]
07
=>
[[आ। ‘संसिस्मयिषमाणोऽगात् मायां व्य- ञ्जिजिषुः द्विषः’ भ। का। ९-५३।]]
08
=>
[[३। ‘चजोः कु घिण्ण्यतोः’ (७-३-५२) इति कुत्वम्।]]
09
=>
[[४। ‘आङ्पूर्वादन्जेः संज्ञायामुपसंख्या- नम्।’ (वा ३-१-१०९) इति क्यपि रूपम्। उपधानकारलोपः।]]
10
=>
[[५। ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इति नलोपः।]]
11
=>
[पृष्ठम्००२६+ २३]
12
=>
[[१। ‘जान्तनशां विभाषा’ (६-४-३२) इति वा उपधानकारलोपः।]]
13
=>
[[२। औणादिक अलिच् प्रत्ययः।।]]
1 {@“ग्रथि कौटिल्ये”@} 2 ‘कौटिल्यम् = शाठ्यं वक्रता वा’ इति मा।
धा।
वृत्तिः।
‘कौटिल्यम् = कुसृतिर्बन्धश्च’ इति क्षीरस्वामी।
‘ग्रथ्नातीति तु सन्दर्भे, ग्रन्थयेद् ग्रन्थतीति यौ।
कौटिल्ये ग्रन्थते ग्रन्थेः ग्राथयेद् ग्रथति ग्रथेः।।’ 3 इति देवः।
4 ग्रन्थकः-न्थिका, ग्रन्थकः-न्थिका, जिग्रन्थिषकः-षिका, जाग्रन्थकः-न्थिका
ग्रन्थिता-त्री, ग्रन्थयिता-त्री, जिग्रन्थिषिता-त्री, जाग्रन्थिता-त्री
-- ग्रन्थयन्-न्ती, ग्रन्थयिष्यन्-न्ती ती
-- ग्रन्थमानः, ग्रन्थयमानः, जिग्रन्थिषमाणः, जाग्रन्थ्यमानः
ग्रन्थिष्यमाणः, ग्रन्थयिष्यमाणः, जिग्रन्थिषिष्यमाणः, जाग्रन्थिष्यमाणः
5 ग्रन्-ग्रन्थौ-ग्रन्थः
-- -- -- ग्रन्थितम्-तः, ग्रन्थितः, जिग्रन्थिषितः, जाग्रन्थितः-तवान्
6 ग्रन्थः, 7 ग्रन्थनः, ग्रन्थः, जिग्रन्थिषुः, जाग्रन्थः
ग्रन्थितव्यम्, ग्रन्थयितव्यम्, जिग्रन्थिषितव्यम्, जाग्रन्थितव्यम्
ग्रन्थनीयम्, ग्रन्थनीयम्, जिग्रन्थिषणीयम्, जाग्रन्थनीयम्
ग्रन्थ्यम्, ग्रन्थ्यम्, जिग्रन्थिष्यम्, जाग्रन्थ्यम्
ईषद्ग्रन्थः-दुर्ग्रन्थः-सुग्रन्थः
-- -- -- ग्रन्थ्यमानः, ग्रन्थ्यमानः, जिग्रन्थिष्यमाणः, जाग्रन्थ्यमानः
ग्रन्थः, ग्रन्थः, जिग्रन्थिषः, जाग्रन्थः
ग्रन्थितुम्, ग्रन्थयितुम्, जिग्रन्थिषितुम्, जाग्रन्थितुम्
ग्रन्था, ग्रन्थना, जिग्रन्थिषा, जाग्रन्था
8 ग्रन्थनम्, ग्रन्थनम्, जिग्रन्थिषणम्, जाग्रन्थनम्
ग्रन्थित्वा, 9 ग्रथित्वा, ] ग्रन्थयित्वा, जिग्रन्थिषित्वा, जाग्रन्थित्वा
सङ्ग्रन्थ्य, सङूग्रन्थ्य, सञ्जिग्रन्थिष्य, सञ्जाग्रन्थ्य
ग्रन्थम् २, ग्रन्थित्वा २, 10 ग्रन्थम् २, ग्रन्थयित्वा २, जिग्रन्थिषम् २, जिग्रन्थिषित्वा २, जाग्रन्थम्
जाग्रन्थित्वा
11 इप्रत्यये रूपम्।
ग्रन्थिः = बन्धः।]] ग्रन्थिः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(४३६)
02
=>
(१-भ्वादिः-३६। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
(श्लो। ९७)
04
=>
[[२। ‘इदितो नुम् धातोः’ (७-१-५८) इति नुम्। एवं सर्वत्र नुम्।]]
05
=>
[[३। थकारस्य संयोगान्तलोपः।]]
06
=>
[पृष्ठम्०४३०+ २५]
07
=>
[[१। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु युच्।]]
08
=>
[[आ। ‘स वेथते स्माखिलवेथितं विधिं प्रश्रन्थितग्रन्थनधी रकत्थनः। अतेन्मुरारिर्मम चिन्मयोऽन्तिके च्योतन् दिशः प्रश्च्युतितैः स्मितामृतैः।।’ धा। का। १-६।]]
09
=>
[[[२। अस्य धातोरिदित्त्वात् ‘नोपधात्--’ (१-२-२३) इति कित्त्वविकल्पे ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इति नलोपो प्रवर्तते। अतः ‘ग्रन्थित्वा’ इत्येकमेव रूपम्। क्षीरस्वाम्याशयस्तु-- ‘नोपधात् थफान्ताद्वा’ (१-२-२३) इति क्त्वायां कित्त्वविकल्पः। तेन कित्त्वपक्षे ‘अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति’ (६-४-२४) इति नकारलोपः, इति।]]
10
=>
[ग्रथित्वा २, ]
11
=>
[[३। औणादिके [द। उ। १-६८]
1 {@“तुर्वी हिंसायाम्”@} 2 3 तूर्वकः-र्विका, तूर्वकः-र्विका, तुतूर्विषकः-षिका, तोतूर्वकः-र्विका
तूर्विता-त्री, तूर्वयिता-त्री, तुतूर्विषिता-त्री, तोतूर्विता-त्री
तूर्वन्-न्ती, तूर्वयन्-न्ती, तुतूर्विषन्-न्ती
-- तूर्विष्यन्-न्ती-ती, तूर्वयिष्यन्-न्ती-ती, तुतूर्विषिष्यन्-न्ती ती
-- -- तूर्वयमाणः, तूर्वयिष्यमाणः, -- तोतूर्व्यमाणः, तोतूर्विष्यमाणः
4 प्रतूः-प्रतुरौ-प्रतुरः
-- -- -- 5 6 तूर्णम्- 7 तूर्णः-तूर्णवान्, तूर्वितः, तुतूर्विषितः, तोतूर्वितः-तवान्
तूर्वः, तूर्वः, तुतूर्विषुः, तोतूर्वः
तूर्वितव्यम्, तूर्वयितव्यम्, तुतूर्विषितव्यम्, तोतूर्वितव्यम्
तूर्वणीयम्, तूर्वणीयम्, तुतूर्विषणीयम्, तोतूर्वणीयम्
8 तूर्व्यम्, तूर्व्यम्, तुतूर्विष्यम्, तोतूर्व्यम्
-- ईषर्त्तूवः-दुस्तूर्वः-सुतूर्वः
-- -- -- तूर्व्यमाणः, तूर्व्यमाणः, तुतूर्विष्यमाणः, तोतूर्व्यमाणः
तूर्वः, तूर्वः, तुतूर्विषः, तोतूर्वः
तूर्वितुम्, तूर्वयितुम्, तुतूर्विषितुम्, तोतूर्वितुम्
9 तूर्वा, तूर्वणा, तुतूर्विषा, तोतूर्वा
तूर्वणम्, तूर्वणम्, तुतूर्विषणम्, तोतूर्वणम्
तूर्वित्वा, तूर्वयित्वा, तुतूर्विषित्वा, तोतूर्वित्वा
प्रतूर्व्य, प्रतूर्व्य, प्रतुतूर्विष्य, प्रतोतूर्व्यं
तूर्वम् २, तूर्वित्वा २, तूर्वम् २, तूर्वयित्वा २, तूतूर्विषम् २, तूतूर्विषित्वा २, तोतूर्वम्
तोतूर्वित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(७५६)
02
=>
(१-भ्वादिः-५७०-सक। सेट्। पर)
03
=>
[[५। ‘उपधायां च’ (८-२-७८) इति सर्वत्र दीर्घः।]]
04
=>
[[६। ‘राल्लोपः’ (६-४-२१) इति वकारस्य लोपे, ‘र्वोरुपधाया दीर्घ इकः’ (८-२-७६) इति दीर्घे, विसर्गः।]]
05
=>
[पृष्ठम्०६७४+ २६]
06
=>
[[१। ‘श्वीदितो निष्ठायाम्’ (७-२-१४) इतीण्णिषेधः। ‘राल्लोपः’ (६-४-२१) इति वकारस्य लोपः। ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः। ‘रदाभ्यां निष्ठातो नः--’ (८-२-४२) इति निष्ठानत्वम्। णत्वम्।]]
07
=>
[[आ। ‘प्रक्ष्यूतगोपीशुचमूर्णपूतनं तूर्णानसं थूर्णबकादिदानवम्।’ धा। का। १। ७३।]]
08
=>
[[२। ‘हलो यमां यमि लोपः’ (८-४-६४) इत्यत्र यथासंख्यविज्ञानान्न लोपः।]]
09
=>
[[३। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति स्त्रियामकारप्रत्ययः।]]
1 {@“मूल रोहणे”@} 2 ‘मूलेः प्रतिष्ठितौ मूलेद् रोहणे मूलयेदिति।’ 3 इति देवः।
‘मुल--इति नन्दी’ इति क्षीरस्वामी।
मूलकः-लिका, मुमूलयिषकः-षिका, मूलयिता-त्री, मुमूलयिषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककूटयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
अस्य धातोः उभयपदित्वात् शतरि-मूलयन्-न्ती, मुमूलयिषन्-न्ती, मूलयिष्यन्-न्ती- ती, मुमूलयिषिष्यन्-न्ती-ती
इति विशेषः।
5 मूलकः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१२९७)
02
=>
(१०-चुरादिः-१६०३। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
(श्लो। १५७)
04
=>
(२४०)
05
=>
[[३। स्वार्थे कन्प्रत्यये रूपमेवम्। मूलकः = शाकविशेषः।]]