तितिक्षा (titikSA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 तितिक्षा f.
  (-क्षा) Patience,  resignation,  sufferance,  endurance.
 E.
  तिज् to
bear,  भावे अ and टाप् affixes,  and the root repeated. स्वार्थे सन् भावे अ ।

Capeller Eng

English

 तितिक्षा f.
  endurance,  patience
 a.
  °क्षु॑.

Yates

English

 तितिक्षा (क्षा) 1.
f.
  Patience,  en-
durance,  resignation. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   तितिक्षा  titikSA f.
   endurance   
   क्षान्ति  kSAnti f.
   endurance    
   संस्थिति  saMsthiti f.
   endurance   
   सहिष्णुता  sahiSNutA f.
   endurance    
   सहनशीलता  sahanazIlatA f.
   endurance   
   क्षमा  kSamA f.
   endurance    
   उपेक्षा  upekSA f.
   endurance   
   विष्टम्भ  viSTambha m.
   endurance    
   उत्साह  utsAha m.
   endurance   
   प्रसह  prasaha m.
   endurance    
   मर्ष  marSa m.
   endurance   
   सम्मर्ष  sammarSa m.
   endurance    
   सहन  sahana n.
   endurance   
   मर्षण  marSaNa n.
   endurance    
   सहत्व  sahatva n.
   endurance   
   सहित्र  sahitra n.
   endurance    
   ष  Sa n.
   endurance   
   अमर्ष  amarSa m.
   non-endurance    
   सहन  sahana n.
   patient endurance   
   प्रत्यवमर्षते  { प्रत्यवमृष् }  pratyavamarSate  { pratyavamRS } verb  suffer beyond endurance    
   प्रत्यवमर्षति  { प्रत्यवमृष् }  pratyavamarSati  { pratyavamRS } verb  suffer beyond endurance   
   प्रत्यवमृष्यते  { प्रत्यवमृष् }  pratyavamRSyate  { pratyavamRS } verb  suffer beyond endurance    
   प्रत्यवमृष्यति  { प्रत्यवमृष् }  pratyavamRSyati  { pratyavamRS } verb  suffer beyond endurance   
   महाप्राण  mahAprANa adj.
   of great bodily strength or endurance    
   अल्पबलप्राण  alpabalaprANa adj.
   of little strength and little breath i.e. weak and without any power of endurance      
            

 
   तितिक्षा  titikSA  f.
   patience  
   तितिक्षा  titikSA  f.
   forbearance   
   तितिक्षा  titikSA  f.
   endurance     
            

Wilson

English

 तितिक्षा
f.
  (-क्षा) Patience,  resignation,  sufferance,  endurance.
E.
  तिज to bear,  अङ् and टाप् affix,  and the root repeated.

Apte

English

तितिक्षा [titikṣā],  Endurance,  patience,  resignation,  forbearance
 अनपायि निबर्हणं द्विषां न तितिक्षासममस्ति साधनम् Ki.*
  2.43.

तितिक्षा [titikṣā],  &c.
  See under तिज्.

Apte 1890

English

 तितिक्षा Endurance,  patience,  resignation,  forbearance. 

 तितिक्षा &c. See under तिज्. 

Monier Williams Cologne

English

 तितिक्षा f.
  endurance,  forbearance,  patience,  MBh.
  
 Pāṇ.
  i,  2,  20
 Suśr.
  &c.
  

 Patience (daughter of Dakṣa
 wife of Dharma
 mother of Kṣema),  BhP.
   iv,  1,  19 ff. 

Macdonell

English

 तितिक्षा ti-tik-ṣā,  (des.) f.
  endurance (of,  🞄—°)
 patience
 -ṣú,  des. a.
  enduring (ac.)
 🞄patient.

Benfey

English

 तितिक्षा तितिक्षा,  i. e. तितिक्ष,  de-
sider. of तिज्,  + आ,  f.
 
 1. Suffering, 
Vedāntas. in Chr. 203,  17
 Bhāg. P. 4, 
22,  24.
 2. Patience,  Bhāg. P. 1,  16,  27.

Chandas

Sanskrit

सम-वृत्तम्,  अक्षराणि-
  68,  पादेऽक्षराणि-
  17
मात्राः -  22
सङ्ख्याजातिः - अत्यष्टिः
मात्रा-विन्यासः
 
दा द द द द द द दा दा द द द द द द दा दा
लक्षण-मूलम् -  आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्

Apte Hindi

Hindi

तितिक्षा
स्त्री*
  - "तिज् + सन् + उ,  द्वित्वम्"
"सहिष्णु,  सहन करने वाला,  सहनशील"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

तितिक्षा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಹನೆ /ಸೈರಣೆ /ತಾಳ್ಮೆ
निष्पत्तिः - > तिज (निशाने० + सन् - "अः" (३-३-१०२)
प्रयोगाः - > "अनपायि निबर्हणं द्विषां न तितिक्षासममस्ति साधनम्"
उल्लेखाः - > किरा०२-४३

L R Vaidya

English

 titikzA {% f. %} Endurance,  patience,  resignation.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  क्षमा,  क्षान्तिः,  तितिक्षा
noun
 
सः चित्तवृत्तिविशेषः यः अन्यैः जनैः दत्तां पीडां सहते तथा च तां प्रतिहर्तुं न इच्छति दण्डयितुं वा।
 "वीराणाम् आभूषणं क्षमा।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
लज्जाशीलोऽपत्रपिष्णुः सहिष्णुः क्षमिता क्षमी ॥ ३९० ॥
तितिक्षुः सहनः क्षन्ता तितिक्षा सहनं क्षमा ।
-wordlist-
 
लज्जाशील (पुं),  अपत्रपिष्णु (पुं),  सहिष्णु (पुं),  क्षमितृ (पुं),  क्षमिन् (पुं),  तितिक्षु (पुं),  सहन (पुं),  क्षन्तृ (पुं),  तितिक्षा (स्त्री),  सहन (क्ली),  क्षमा (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

मर्ष
मर्ष,  क्षमा,  तितिक्षा,  क्षान्ति,  सहिष्णुता
मर्षः क्षमा तितिक्षा च क्षान्तिरुक्ता सहिष्णुता ॥ ७२५ ॥
verse 4.1.1.725
page 0084

Tamil

திதிக்ஷா : பொறுமை.

पुराणम्

English

तितिक्षा / TITIKṢĀ. One of the sixteen daughters born to dakṣa of his wife prasūti. Of these thirteen were married to Dharmadeva. titikṣā was one of them. The others were śraddhā,  maitrī etc. (4th skandha bhāgavata).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 तितिक्षा,  स्त्री,
   (तिज + स्वार्थे सन् + “अ प्रत्य-यात् ।” ३ । ३ । १०२ । इति अ ततष्टाप् ।)क्षान्तिः । इत्यमरः । १ । ७ । २४ ॥
 (परा-पराधसहनम् । यथा,  भागवते । १ । १६ । २६ ।“शमो दमस्तपः साम्यं तितिक्षोपरतिः श्रुतम् ॥
”)शीतोष्णादिद्बन्द्बसहिष्णुता । इति वेदान्तसारः ॥
(यथा,  भागवते । ४ । २२ । २४ ।“यमैरकामैर्नियमैश्चाप्यनिन्दयानिरीहया द्वन्द्वतितिक्षया च ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तितिक्षा स्त्री तिज--स्वार्थे सन् भावे अ । १ क्षमायां शीतो-ष्णादिद्वन्द्वसहने “सहनं सर्वदुःखानामप्रतीकारपूर्वकम् ।चिन्ताविलापरहितं सा तितिक्षा निगद्यते” विवेकचू० ।सा संजाताऽस्य तार० इतच् । तितिक्षित,  क्षान्तेसोढरि जटाधरः ।

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“तिज निशाने”@} 2 निशानम् = तीक्ष्णीकरणम्। 
 ‘क्षमायां च’ इति क्षीरस्वामी। 
 3 तितिक्षकः-क्षिका,  तितिक्षकः 4 -क्षिका,  तितिक्षिषकः 5 -षिका,  6 तेजकः-जिका
   7 तितिक्षिता-त्री,  तितिक्षयिता-त्री,  तितिक्षिषिता-त्री,  तेजयिता-त्री
   -- तितिक्षयन्-न्ती,  तितिक्षयिष्यन्-न्ती-ती,  तेजयन्,  तेजयिष्यन्-न्ती-ती
   तितिक्षमाणः,  तितिक्षयमाणः,  तितिक्षिषमाणः,  तेजयमानः
   तितिक्षिष्यमाणः,  तितिक्षयिष्यमाणः,  तितिक्षिषिष्यमाणः,  तेजयिष्यमाणः
   8 तितिक्-तितिग्-तितिक्षौ-तितिक्षः
   -- -- -- 9 तेक्-तेग्-तेजौ-तेजः
   -- -- -- तितिक्षितः-तम्,  तितिक्षितः,  तितिक्षिषितः,  10 तेजितः-तवान्
   11 तितिक्षुः,  तितिक्षिषुः,  तितिक्षयिषुः,  तेजः
   तितिक्षितव्यम्,  तितिक्षयितव्यम्,  तितिक्षिषितव्यम्,  तेजयितव्यम्
   तितिक्षणीयम्,  तितिक्षणीयम्,  तितिक्षिषणीयम्,  तेजनीयम्
   तितिक्ष्यम्,  तितिक्ष्यम्,  तितिक्षिष्यम्,  तेज्यम्
   ईषत्तितिक्षः-दुस्तितिक्षः-सुतितिक्षः
   -- -- तितिक्ष्यमाणः,  तितिक्ष्यमाणः,  तितिक्षिष्यमाणः,  तेज्यमानः
   तितिक्षः,  तितिक्षः,  तितिक्षिषः,  तेजः
   12 तितिक्षितुम्,  तितिक्षयितुम्,  तितिक्षिषितुम्,  तेजयितुम्
   तितिक्षा,  तितिक्षणा,  तितिक्षिषा,  तेजना
   तितिक्षणम्,  तितिक्षणम्,  तितिक्षिषणम्,  तेजनम्
   तितिक्षित्वा,  तितिक्षयित्वा,  तितिक्षिषित्वा,  तेजयित्वा
   प्रतितिक्ष्य,  प्रतितिक्ष्य,  प्रतितिक्षिष्य,  प्रतेज्य
   तितिक्षम् २,  तितिक्षित्वा २,  तितिक्षम् २,  तितिक्षयित्वा २,  तितिक्षिषम् २,  तितिक्षिषित्वा २,  तेजम् २
   तेजयित्वा २
   13 14 इति क्स्नप्रत्यये दीर्घः।]] तीक्ष्णम्,  तिग्मम् 15 इति मक्प्रत्ययः,  तत्सन्नियोगेन कवर्गादेशश्च। 
 तिग्मम् = तीक्ष्णम्।]]।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (७१९)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-९७१। सक। सेट्। आत्म।)
 03 =>
  [[१। ‘गुप्तिज्किद्भ्यः सन्’ (३-१-५) इति नित्यं सन्। ‘सनाद्यन्ता धातवः’ (३-१-३२) इति धातुसंज्ञायाम्,  ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्वित्वम्। अभ्यास- कार्याणि। ‘खरि च’ (८-४-५५) इति चर्त्वेन जकारस्य ककारः। अस्य सनः ‘धातोः’ इत्यधिकृत्य विधानाभावात् नार्धधातुकत्वम्। तेन इड्गुणौ न भवतः ‘तिज निशाने’ इत्युक्तेऽपि,  ‘तिजेः क्षमायाम्’ इति वृत्तिकारवचनात् (३-१-५) क्षमायां नित्यसन्नन्तः प्रयोगार्हः। अर्थान्तरे तु अननुबन्धकाश्चुरादयः। अत्र,  अस्यानुदात्तेत्त्वात् आत्मनेपदमेव।]]
 04 =>
  [[२। स्वार्थसन्नन्तात् प्रयोजकणिचि,  ण्वुलि,  ‘णेरनिटि’ (६-४-५२) इति णिलोपे रूपम्। एवं ण्यन्तेऽत्र सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
 05 =>
  [[३। स्वार्थसन्नन्तात् ‘धातोः कर्मणः समानकर्तृकादिच्छायां वा’ (३-१-७) इति इच्छासनि रूपम्। न च ‘सन्नन्तान्न सनिष्यते।।’ (भाष्येष्टिः ३-१-७) इत्युक्तेः कथमत्र पुनः सन्? इति शङ्कनीयम्। तत्र समानार्थकस्यैव सनः पुनरुत्पत्तिनिषेधे तात्पर्यात्। ‘शैषिकान्मतुबर्थीयाच्छैषिको मतुबर्थिकः। सरूपः प्रत्ययो नेष्टः सन्नन्तान्न सनिष्यते।।’ इति किल तत्रोक्तम्।]]
 06 =>
  [[४। ‘अर्थान्तरेऽननुबन्धकाश्चुरादयः’ इति सिद्धान्तकौमुद्यादिषूक्तत्वात् निशान- रूपार्थे चुरादिः। तदानीं स्वार्थसनोऽभावे रूपम्। एवमुत्तरत्रापि ज्ञेयम्।]]
 07 =>
  [पृष्ठम्०६५८+ २२]
 08 =>
  [[१। क्विपि,  अतो लोपे,  संयोगान्तलोपे च रूपम्।]]
 09 =>
  [[२। स्वार्थसनोऽभावपक्षे ण्यन्ताण्णिचि क्विपि,  चर्त्वविकल्पे च रूपम्।]]
 10 =>
  [[आ। ‘कृष्णः प्रपञ्चरहितां धृततेजितास्त्रैः वीरैः स्तुतां गिरमकीर्तदरातिवर्धी।।’ धा। का। ३। २८।]]
 11 =>
  [[B। ‘जुगुप्सतेऽघाद् व्यसनं तितिक्षुः मीमांसते ब्रह्म च यो दृढात्मा।’ धा। का। २। ३८।]]
 12 =>
  [[C। ‘असंविदानस्य ममेश संविदां तितिक्षितुं दुश्चरितं त्वमर्हसि।’ किरातार्जुनीये १८। ४२।]]
 13 =>
  [पृष्ठम्०६५९+ २८]
 14 =>
  [[१। ‘तिजेर्दीर्घश्च’ [द। उ। ५-५०]
 15 =>
  [[२। ‘युजिरुचितिजां कुश्च’ [द। उ। ७-३३]

Capeller

German

 तितिक्षा f.
  das Aushalten von (—°),  Geduld.

Stchoupak

French

 तितिक्षा-
 f.
  endurance,  patience 
 Patience personnifiée,  femme de
Dharma et mère de Kṣema 
 -उ- a. endurant,  patient 
 m.
  fils de
Mahāmanas.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.