तिक्त (tikta)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishतिक्त (-क्तः-क्ता-क्तं)
1. Bitter.
2. Fragrant.
(-क्तः)
1. A bitter taste,
bitterness.
3. Fragrance, perfume.
3. A medicinal plant, (Echites
antidysenterica.)
4. A tree, (Capparis trifoliata:) see वरुण.
(-क्ता)
Katuki, a medicinal plant.
(-क्तं) A medicinal plant, (Mollugo
pentaphylla.)
तिज् to sharpen, (the appetite, ) affix कर्त्तरि क्त ।
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English तिक्त tikta bitter
तिक्त tikta fragrant
तिक्त tikta fragrant
तिक्त tikta pungent
तिक्त tikta ppp. fragrant
तिक्त tikta ppp. aromatic
तिक्त tikta tree-leaved capper [ Capparis Trifoliata - Bot ]
तिक्त tikta fragrance
तिक्त tikta bitter taste
तिक्त tikta Indian almond [ Terminalia Catappa - Bot. ]
तिक्त tikta pungency
तिक्त tikta fragrance
तिक्त tikta coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot. ]
तिक्त tikta sort of cucumber
तिक्त tikta fragrance
तिक्त tikta bitter stick plant [ Agathotes Chirayta - Bot. ]
तिक्त tikta kind of salt
Wilson
Englishतिक्त
(-क्तः-क्ता-क्तं)
1 Bitter.
2 Fragrant.
(-क्तः)
1 A bitter taste, bitterness.
2 Fragrance, perfume.
3 A medicinal plant, (Echites antidysenterica.)
4 A tree, (Capparis trifoliata:) see वरुण.
(-क्ता) Katuki, a
medicinal plant.
(-क्तं) A medicinal plant, (Mollugo pentaphylla.)
तिज to sharpen, (the appetite, ) affix क्त.
Apte
Englishतिक्त [tikta], [तिज्-बा˚ कर्तरि क्त]
Bitter, pungent (as one of the six flavours of Rasas)
तस्यास्तिक्तैर्वनगजम- दैर्वासितं वान्तवृष्टिः 2.
Fragrant
कटुतिक्तकषायास्तु सौरभ्ये$पि प्रकीर्तिताः' इति केशवः 5.33
तोयक्रीडानिरतयुवति- स्नानतिक्तैर्मरुद्भिः 33.
क्तः Bitter taste
(see under कटु).
The Kuṭaja tree.
Pungency.
Fragrance.Comp. -गन्धा mustard. -तण्डुला long peper (Mar. पिंपळी). -धातुः bile. -फलः, -मरिचः the clearing-nut plant. -शाकम् a bitter (or fragrant) pot-herb (Mar. वायवर्णा)
Rāj. T.5.49.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishतिक्त, अस्, आ, अम्, bitter (as sharpening the appe-
tite), pungent
fragrant
(अस्), m. a bitter taste
one of the six modifications of flavour (रस)
bit-
terness, pungency
fragrance, perfume
N. of several
plants, viz. Wrightia Antidysenterica (= कुटज)
Capparis Trifoliata (= वरुण)
Agathotes Chirayta
(= किरात-तिक्त)
Melia Azadirachta
Terminalia
Catappa (= इङ्गुदी)
a bitter sort of cucumber,
Trichosanthes Cucumerina (?)
a kind of salt
(आ),
f., N. of several plants, viz. Helleborus Niger (=
कटु-रोहिणी)
Clypea Hernandifolia (= पाठा)
Artemisia Sternutatoria
(अम्), n. a medicinal plant,
Mollugo Pentaphylla.
—तिक्त-कन्दका, f. Curcuma
Zedoaria.
—तिक्त-गन्धा or तिक्त-गन्धिका, f.
mustard, Lycopodium Imbricatum.
—तिक्त-गुञ्जा,
f. Pongamia Glabra, = करञ्ज.
—तिक्त-घृत, अम्,
n. a mixture of Ghṛta with bitter herbs &c.
—तिक्त-
तण्डुला, f. long pepper.
—तिक्त-तुण्डी, f. = कटु-
तुण्डी.
—तिक्त-तुम्बी, f. = कटु-तुम्बी, a bitter
gourd.
—तिक्त-दुग्धा, f., N. of several plants, =
क्षीरिणी, अज-शृङ्गी, स्वर्ण-क्षीरी.
—तिक्त-
धातु, उस्, m. bile.
—तिक्त-पत्त्र, अस्, m. a cu-
curbitaceous plant, Momordica Mixta.
—तिक्त-पर्-
वन्, आ, f., N. of several plants, viz. Cocculus Cor-
difolius
Hingcha (= हिलमोची) Repens
Panicum
Dactylon, = मधु-यष्टि
liquorice.
—तिक्त-
पुष्पा, f. Clypea Hernandifolia
Bignonia Suaveo-
lens.
—तिक्त-फल, अस्, m. Strychnos Potatorum
[cf. कतक]
(आ), f., N. of several plants, = यव-
तिक्ता, वार्ताकी, षड्-भुजा.
—तिक्त-भद्रक,
अस्, m. a kind of cucumber, Trichosanthes Dioica.
—तिक्त-मरिच, अस्, m. Strychnos Potatorum
[cf.
कतक।]
—तिक्त-यवा, f., N. of a plant, = शङ्-
खिनी.
—तिक्त-रोहिणिका or तिक्त-रोहिणी, f. a medi-
cinal plant, = कटु-रोहिणी.
—तिक्त-वल्ली, f. the plant
Sanseviera Roxburghiana.
—तिक्त-वीजा, f. a kind of
cucumber, = कटु-तुम्बी.
—तिक्त-शाक, अस्, m.
‘bitter herbs or greens, ’ N. of several plants, viz.
Capparis Trifoliata
Acacia Catechu, a kind of Mi-
mosa [cf. खदिर]
= पत्त्र-सुन्दर.
—तिक्त-
सार, अस्, m. the plant Acacia Catechu
(अम्), n. a
kind of fragrant grass.
—तिक्ताख्या (°त-आख्°), f.
the plant Tikta-tuṇḍī.
—तिक्ताङ्गा (°त-अङ्°), f. a
kind of creeper, = पाताल-गरुडी.
—तिक्तामृता
(°त-अम्°), f. Menispermum Glabrum.
—तिक्तायन
(°त-अय्°), अस्, ई, अम्, Ved. possessing the heat or
radiance of fire.
Hindi
Hindi(विशे) कड़वा
Apte Hindi
Hindiतिक्त
वि* - तिज् + क्त
"कड़वा, तीखा"
तिक्त
वि* - -
सुगंधित
तिक्तः
- -
कड़वा स्वाद
तिक्तः
- -
कुटज वृक्ष
तिक्तः
- -
तीखापन
तिक्तः
- -
सुगंध
Shabdartha Kaustubha
Kannadaतिक्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಹಿರಸ /ಆರು ವಿಧ ಭೋಜ್ಯರಸಗಳಲ್ಲೊಂದು
निष्पत्तिः - > तिज (निशाने) + णिच् - "क्तः" (३-४-७२)
व्युत्पत्तिः - > तेजयति
प्रयोगाः - > "यो गले चोषमुत्पादयति मुखवैशद्यं जनयति भक्तरुचिं चापादयति हर्षं च स तिक्तः"
उल्लेखाः - > सुश्रुत० सूत्र० ४-२-९
तिक्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುಗಂಧ /ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಸನೆ
विस्तारः - > "तिक्तो रससुगन्धयोः" - मेदि० ।
तिक्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಟ್ಟಮಲ್ಲಿಗೆ ಗಿಡ
तिक्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವರುಣ ವೃಕ್ಷ /ವಲಸೆ ಗಿಡ
तिक्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರ್ಪಟಕ /ಪರ್ಪಾಷ್ಟಕ
तिक्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಹಿ ಸವತೆಕಾಯಿ
विस्तारः - > "तिक्तो राजपटोलश्च भीरुस्त्वर्वारुकर्कटी" - वैज० ।
तिक्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಗ್ಗುಳ /ದೇವಧೂಪ
विस्तारः - > "श्रीमान् स्निग्धः सर्वसहःश्लेष्मी तिक्तः कटुर्लघुः" - वैज० ।
तिक्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಹಿಯಾದ /ತಿಕ್ತರಸವುಳ್ಳ
तिक्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸುಗಂಧವುಳ್ಳ /ಸುವಾಸನೆಯುಳ್ಳ
प्रयोगाः - > "नादातुमन्यकरिमुक्तमदाम्बुतिक्तं धूताङ्कुशेन न विहातुमपीच्छताम्भः"
उल्लेखाः - > माघ० ५-३३
L R Vaidya
EnglishWordnet
Sanskrit तिक्त
रसविशेषः यः उग्रः तथा च अप्रियः अस्ति।
"कुटजः तिक्तः अस्ति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritवक्त्रभेदी तु तिक्तोऽथ कषायस्तुवरो रसाः ॥ १३८९ ॥
वक्त्रभेदिन् (पुं), तिक्त (पुं), कषाय (पुंक्ली), तुवर (पुंक्ली), रस (पुं)
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: तिक्तः
Root: तिक्त
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Cucumber with a bitter taste
Trichosantesdiocca
Tamil Pēppuḍal bhēdam
Shloka(s):
3|3|166|2 ► तिक्ते राजपटोलश्च भीरुस्त्विर्वारुकर्कटिः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|166|2 ⇢ तिक्तः (तिक्त) (पुं) ⇒ Cucumber with a bitter taste
Trichosantesdiocca
Tamil Pēppuḍal bhēdam ⇒
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritतिक्तः, (तेजयतीति । तिज + सामान्यापेक्ष-ज्ञापकात् चुरादीनां णिजभावे गत्यार्थाकर्म्म-केति क्तः ।) रसविशेषः । तित इति भाषा ॥
(यथा, सुश्रुते । १ । ४२ ।“यो गले चोषमुत्पादयति मुखवैशद्यं जन-यति भक्तरुचिञ्चापादयति हर्षञ्च स तिक्तः ॥
”)स वाय्वाकाशगुणबाहुल्यात् भवति । इति शिव-दासः ॥
तस्य गुणाः । जन्तुकुष्ठज्वरार्त्तिकास-दाहनाशित्वम् । रोचनत्वम् । इति राज-निर्घण्टः ॥
शीतत्वम् । तृषामूर्च्छापित्तकफ-विषोत्क्लेशरक्तगदनाशित्वम् । स्वयमरोचिष्णु-त्वम् । कण्ठस्तन्यास्यशोधनत्वम् । वातलत्वम् ।अग्निकारित्वम् । नासाशोषणत्वम् । रूक्षत्वम् ।लघुत्वञ्च । अतियुक्तस्य तस्य गुणाः । शिरःशूल-मन्यास्तम्भश्रमार्त्तिकम्पमूर्च्छातृषाकारित्वम् ।बलशुक्रक्षयप्रदत्वञ्च । इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
(“तिक्ताख्यो वत वातलोऽपि हि नृणां कुष्ठादिदोषापहःसोऽन्तः सर्व्वरुजापहो भ्रमहरो रुच्योऽपिसंक्लेदहृत् ।जिह्वास्फोटकनाशनोऽथ भवति क्षीणक्षतानांहितोवक्त्रोत्क्लान्तिहरः प्रकृष्टगुणधृत् निम्बादिकानांरसः ॥
”इति हारीते प्रममे स्थाने सप्तमेऽध्याये ॥
)सुगन्धः । इति मेदिनी । ते, २१ ॥
(सुरभिः ।यथा, माघे । ५ । ३३ ।“नादातुमन्यकरिमुक्तमदाम्बुतिक्तंधूताङ्कुशेन न विहातुमपीच्छताम्भः ॥
”तिक्तस्तिक्तरसोऽस्यास्तीति । अर्श आदित्वात्अच् ।) कुटजवृक्षः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
वरुणवृक्षः । इति शब्दमाला ॥
तिक्तरसयुक्ते, त्रि । इत्यमरः । १ । ५ । ९ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritतिक्त तेजयति तिज--बा० कर्त्तरि क्त । रसभेदे(तेत) अमरः । २ पर्पटकोषधौ हेमच० । ३ सुगन्धेमेदि० । ४ कुटजवृक्षे शब्दच० । ५ वरुणवृक्षे शब्द-माला । एतेषां तिक्तरसाधिक्यात्तषात्वम् । ६ तिक्तरस-युक्ते अमरः । “षड्विधस्तु रसस्तत्र” भाषोक्तेर्यद्यपितिक्तस्य पार्थिवगुणत्वं तथापि वायोरुपष्टम्भवशादेव पा-र्थिवे तिक्तरसस्य सम्भवः तदेतत् सुश्रुते न्यरूपि यथा“आकाशयवनदहनतोयभूनिषु यथासङ्ख्यमेकोत्तरपरि-वृद्धाः शब्दस्पर्शरूपरगन्धाः तस्मादाप्यो रसः परस्यरसं-सर्गात्परस्परानुग्रहात् परस्परानुप्रवेशाच्च सर्वेषु सर्वेषांसान्निध्यमस्त्युत्कर्षापककर्षात्तु ग्रहणम् । स खल्वाप्योरसः शेषभूतसंसर्गाद्विदग्धः षोढा विभज्यते । तद्यषा ।मधुरोऽम्लो लवणः कटुकस्तिक्तः कषाय इति । ते चभूयःपरस्परसंसर्गात्त्रिषष्टिधा भिद्यन्ते । तत्र भूम्बम्बु-गुणबाहुल्यान्मधुरः । भूम्यग्निगुणबाहुल्यादम्लः ।तोयाग्निगुणवाहुल्याल्लवणः । वाय्यम्मिगुणवाहुल्यात्क-टुकः वाय्वाकाशगुणबाहुल्यात्तिक्तः । पृथिव्यनिलगुण-बाहुल्यात्कषाय इति । तत्र मधुराम्ललवणा वातघ्नाः ।मधुरतिक्तकषायाः पित्तघ्नाः । कटुतिक्तकषायाः श्ले-ष्मघ्नाः । तत्र वायुरात्मनैवात्मा पित्तमाग्नेयं श्लेष्मासौम्य इति त एव रसाः स्वयोनिवर्द्धना अन्ययीनिप्रश-मनाश्च । केचिदाहुरग्नोषोमीयत्वाज्जगतो रसा द्विविधाःसौम्या आग्नेयाश्च तत्र मधुरतिक्तकषायाः सौम्याः ।कट्वम्ललवणा आग्नेयाः । मधुराम्ललवणाः स्निग्धागुरवश्च । कटुतिक्तकषाया रूक्षा लघवश्च । सौम्याःशीता आग्नेयाश्चीष्णाः” ।“सूक्ष्मरूक्षखरशिशिरलघुविशदं स्पर्शबहुलमीषत्तिक्तंविशेषतः कषायमिति वायवीयं तद्वैशद्यलाघवग्लपन-विरूक्षणविचारणकरमिति” ।तिक्तरसलक्षणं तत्रोक्तं यथा “यो गले चोषमुत्पादयतिमुखवैशद्यं जनयति भक्तरुचिं चापादयति हर्षञ्च सतिक्तः । “तिक्तः शीतस्तृषामूर्च्छाज्वरपित्तकफान्जयेत् । रुच्यः स्वयमरोचिष्णुः कण्टस्तन्यास्यशोधनः ।वातलोऽग्निकरो नासाशोषणो रूक्षणो लघुः” । रुच्यःअन्येषु वस्तुषु रुचिमुत्पादयति । स्वयमरोचिष्णुः यथानिम्बः स्वयन्न रोचते । अन्येषु रुचिं करोति (अति-युक्तस्य तिक्तस्य गुणाः) सोऽतियुक्तः शिरः शूलमन्या-स्तम्भश्रमार्त्तिकृत् । कम्पमूर्च्छावृषाकारी बलशुक्रक्षयप्रदः”भावप्र० “तिक्तः पित्तकफच्छेदी विषकुष्ठज्वरापहः ।दीपनः पाचनो रुक्षः कण्डु कृमिहरो लघुः” आह्नि-कत० । “पित्तेन दूने रसने सितापि तिक्तायते हंसकुला-वतंस!” नैष० सुगन्धे । “नादातुमन्यकरिमुक्तमदाम्बु-तिक्तम्” रघुः तिक्तं सुरभि “कटुतिक्तकषायास्तुसौरभेऽपि प्रकोर्तिताः” केशवः मल्लि० “चूताङ्कुरस्वाद-कषायकण्ठः” मधुरकण्ठ इत्यर्थः । “तस्यास्तिक्तैर्वनगज-मदैर्वासितं वान्तवृष्टिः” मेघ० । “तिक्तैः सुगन्धिभिस्तिक्त-रसवद्भिश्च” मल्लि० । “तोयक्रोडानिरतयुवती घ्राणति-क्तैर्मरुद्भिः” मेघ० ।
Burnouf
Frenchतिक्त तिक्त pp. de तिज्। -- A. piquant
d'une odeur
piquante
âpre, amer. -- S. goût piquant
odeur pénétrante.
Echites antidysenterica et caprier trifoliata, bot. -- S. तिक्ता
la kaṭukī. -- S. mollugo pentaphylla.
तिक्तक trichosanthes diœca, gentiana cherayta et mimosa
noire, bot.
तिक्तगन्धा lycopode imbriqué, bot.
तिक्ततुम्बी coloquinte, bot.
तिक्तदुग्धा esp. de lunaire, bot.
तिक्तपत्र momordica mixta, bot.
तिक्तपर्वन् hilancha repens et menispermum glabrum, bot.
तिक्तभद्रक trichosanthes diœca, bot.
तिक्लवल्ली aletris hyacinthoïdes, bot.
तिक्तशाक caprier trifolié, bot.
तिक्तसार mimosa catechu, bot.
तिक्तिका coloquinte.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.