| YouTube Channel

तार्क्ष्यः (tArkSyaH)

 
Apte
English
तार्क्ष्यः [tārkṣyḥ], 1 An epithet of Garuḍa
त्रस्तेन तार्क्ष्यात् किल कालियेन
R.*
 6.49.
N.
 of Garuḍa's elder brother Aruṇa.
A car
आरुह्य तार्क्ष्यं नभसीव भूतले (ययौ)
Śi.*
 12.2.
A horse.
A snake
A bird in general.
N.
 of Śiva.
Gold.
A kind of antidote.
Comp.
 -ध्वजः an epithet of Viṣṇu. -नायकः an epithet of Garuda. -नाशकः Peregrine falcon. -पुत्रः, -सुतः Garuḍa
Bhāg.*
 3.2.24. -शैलः A kind of antidote (Mar. रसांजन)
तार्क्ष्यशैलं शिखिग्रीवं चक्षुष्यां यामुनं पुनः Śiva B.3.18.
Apte 1890
English
तार्क्ष्यः 1 An epithet of Garuḍa
त्रस्तेन तार्क्ष्यात् किल कालियेन R. 6. 49.
2 N. of Garuḍa's elder brother Aruṇa.
3 A car.
4 A horse.
5 A snake.
6 A bird in general.
7 N. of Śiva.
8 N. of Śiva.
9 Gold.
10 A kind of antidote.
Comp.
ध्वजः an epithet of Viṣṇu.
नायकः an epithet of Garuḍa.
Apte Hindi
Hindi
तार्क्ष्यः
पुं*
 - तृक्ष + अण् = तार्क्ष् + ष्यञ्
गरुड़ का विशेषण
तार्क्ष्यः
पुं*
 - -
गरुड़ का बड़ा भाई अरुण
तार्क्ष्यः
पुं*
 - -
गाड़ी
तार्क्ष्यः
पुं*
 - -
घोड़ा
तार्क्ष्यः
पुं*
 - -
साँप
तार्क्ष्यः
पुं*
 - -
पक्षी
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गरुडः, गरुत्मान्, तार्क्ष्यः, वैनतेयः, खगेश्वरः, नागान्तकः, विष्णुरथः, सुपर्णः, पन्नगाशनः, महावीरः, पक्षिसिंहः, उरगाशनः, शाल्मली, हरिवाहनः, अमृताहरणः, नागाशनः, शाल्मलिस्थः, खगेन्द्रः, भुजगान्तकः, तरक्षी, तार्क्ष्यनायकः
noun
पुराणेषु वर्णितं भगवतः विष्णोः वाहनम्।
"गरुडः भगवतः विष्णोः परमः भक्तः अस्ति।"
Synonyms:
 गरुडः, गरुत्मान्, तार्क्ष्यः, वैनतेयः, खगेश्वरः, नागान्तकः, विष्णुरथः, सुपर्णः, पन्नगाशनः, महावीरः, पक्षिसिंहः, उरगाशनः, शाल्मली, परिवाहनः, अमृताहरणः, नागाशनः, शाल्मलीस्थः, खगेन्द्रः, भुजगान्तकः, तरस्वी, तार्क्ष्यनायकः
noun
खगविशेषः बृहत्खगः यः खगानां नृपः इति मन्यते।
"अस्य वृक्षस्य अस्यां शाखायां गरुडः स्थितः।"
Synonyms:
 तार्क्ष्यः
noun
एका जातिः ।
"तार्क्ष्यस्य उल्लेखः महाभारते वर्तते"
Synonyms:
 तार्क्ष्यः
noun
एकः पुरुषः ।
"तार्क्ष्यस्य उल्लेखः प्रवरग्रन्थे वर्तते"
Synonyms:
 तार्क्ष्यः
noun
सूक्तविशेषः ।
"तार्क्ष्यस्य ऋग्वेदे वर्तते"
Synonyms:
 तार्क्ष्यः
noun
एकः ककुब्भण्डः ।
"तार्क्ष्यस्य उल्लेखः ऋग्वेदे वर्तते"
Tamil
Tamil
தார்க்ஷ்ய: : கருடன், அருணன், வண்டி, குதிரை, பாம்பு, பறவை.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तार्क्ष्यः,
पुं,
 (तार्क्षस्य कश्यपस्य अपत्यम् । तार्क्ष+ “गर्गादिभ्यो यञ् ।” ४ । १ । १०५ । इतियञ् ।) अश्वः । सर्पः । गरुडाग्रजः । गरुडः ।इति मेदिनी । रे, २७ ॥
(यथा, रघुः । ६ । ४९ ।“त्रस्तेन तार्क्ष्यात् किल कालियेनमणिं विसृष्टं यमुनौकसा यः ॥
”तथाच ऋग्वेदे । १ । ८९ । ६ ।“स्वस्तिनस्तार्क्ष्योऽरिष्टनेमिःस्वस्तिनो बृहस्पतिर्दधातु ॥
”“तृक्षस्य पुत्त्रो गरुत्मान् नोऽस्माकं स्वस्ति अवि-नाशं विदधातु ।” इति तद्भाष्ये सायनः ॥
“तार्क्ष्यो रथो गरुडो वा नः स्वस्ति दधातु ॥
”इति वाजसनेयसंहिताभाष्ये महीधरः । २५ ।१९ ॥
तृक्षमुनेर्गोत्रापत्यम् । यथा, महाभारते ।३ । १८४ । ८ ।“जग्मुश्चारिष्टनेम्नोऽथ तार्क्ष्यस्याश्रममञ्जसा ॥
”तथाच तत्रैव । १२ । २८८ । ४ ।“एवमुक्तस्तदा तार्क्ष्यः सर्व्वशास्त्रविदां वरः ।विबुध्य सम्पदञ्चाग्र्यां तद्बाक्यमिदमब्रवीत् ॥
”)शालवृक्षः । स्वर्णम् । इति शब्दरत्नावली ॥
अश्वकर्णवृक्षः । स्यन्दनम् । इति हेमचन्द्रः ।४ । २९८ ॥
(क्षत्त्रियविशेषः । यथा, महा-भारते । २ । ५१ । १५ ।“अम्बष्ठाः कौकुरास्तार्क्ष्या वस्त्रपाः पह्लवैः सह ॥
”महादेवः । यथा, महाभारते । १३ । १७ । ९७ ।“गन्धर्व्वो ह्यदितिस्तार्क्ष्यः सुविज्ञेयः सुशारदः ॥
”पर्व्वतविशेषः । इति कश्चित् ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तृक्ष गतौ”@} 2 तृक्षकः-क्षिका, तृक्षकः-क्षिका, तितृक्षिषकः-क्षिका, 3 तरीतृक्षकः-क्षिका
तृक्षिता-त्री, तृक्षयिता-त्री, तितृक्षिषिता-त्री, तरीतृक्षिता-त्री
तृक्षन्-न्ती, तृक्षयन्-न्ती, तितृक्षिषन्-न्ती
-- तृक्षिष्यन्-न्ती-ती, तृक्षयिष्यन्-न्ती-ती, तितृक्षिषिष्यन्-न्ती-ती
-- 4 -- तृक्षयमाणः, -- तरीतृक्ष्यमाणः
-- तृक्षयिष्यमाणः, -- तरीतृक्षिष्यमाणः
5 तृट्-तृड्-तृक्षौ-तृक्षः
6 तृक्-तृग्-तृक्षौ तृक्षः
-- तृक्षितम्- 7 तः-तवान्, तृक्षितः, तितृक्षिषितः, तरीतृक्षितः-तवान्
तृक्षः, 8 तार्क्ष्यः, तृक्षः, तितृक्षिषुः, तरीतृक्षः
तृक्षितव्यम्, तृक्षयितव्यम्, तितृक्षिषितव्यम्, तरीतृक्षितव्यम्
तृक्षणीयम्, तृक्षणीयम्, तितृक्षिषणीयम्, तरीतृक्षणीयम्
तृक्ष्यम्, तृक्ष्यम्, तितृक्षिष्यम्, तरीतृक्ष्यम्
ईषत्तृक्षः-दुस्तृक्षः-सुतृक्षः
-- -- तृक्ष्यमाणः, तृक्ष्यमाणः, तितृक्षिष्यमाणः, तरीतृक्ष्यमाणः
तृक्षः, तृक्षः, तितृक्षिषः, तरीतृक्षः
तृक्षितुम्, तृक्षयितुम्, तितृक्षिषितुम्, तरीतृक्षितुम्
9 तृक्षा, तृक्षणा, तितृक्षिषा, तरीतृक्षा
तृक्षणम्, तृक्षणम्, तितृक्षिषणम्, तरीतृक्षणम्
तृक्षित्वा, तृक्षयित्वा, तितृक्षिषित्वा, तरीतृक्षित्वा
प्रतृक्ष्य, प्रतृक्ष्य, प्रतितृक्षिष्य, प्रतरीतृक्ष्य
तृक्षम् २, तृक्षित्वा २, तृक्षम् २, तृक्षयित्वा २, तितृक्षिषम् २, तितृक्षिषित्वा २, तरीतृक्षम् २
तरीतृक्षित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७६५)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६६०। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[२। यङन्ते, ‘रीगृत्वत इति वक्तव्यम्’ (वा। ७-४-९०) इति अभ्यासे रीगागमः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [पृष्ठम्०६८०+ २७]
05
=>
 [[१। क्विपि, ‘स्कोः संयोगाद्योरन्ते च’ (८-२-२९) इति ककारलोपे, जश्त्वे, चर्त्व- विकल्पे च रूपम्।]]
06
=>
 [[२। ण्यन्तात् क्विपि तु णिलोपस्य स्थानिवद्भावेन, ‘स्कोः--’ (८-२-२९) इति ककार- लोपो न भवति। ‘संयोगान्तस्य--’ (८-२-२३) इति षकारलोपे, जश्त्वे च रूपमेवमिति ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[आ। ‘उक्षन्नेनं मन्दहासेन रक्षन् विश्वं निक्षन् वल्लवीस्तृक्षिताघाः।।’ धा। का। १। ८३।]]
08
=>
 [[३। पचाद्यचि, तृक्षस्यापत्यमित्यर्थे, ‘गर्गादिभ्यो यञ्’ (४-१-१०५) इति यञ्प्रत्यये रूपम्।]]
09
=>
 [[४। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति स्त्रियां भावादौ अकारप्रत्ययः।]]