तार्क्ष्य (tArkSya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 तार्क्ष्य m.
  (-र्क्ष्यः)
	 1. A horse.
	 2. A name of GARUDA,  the bird and vehicle
of VISHNU.
	 2. A name of ARUNA,  or the dawn personified,  consi-
dered as the elder brother of GARUDA.
	 4. A car,  a chariot.
	 5. A
snake.
	 6. Gold.
	 7. A tree,  the Sal,  (Shorea robusta.)
	 n.
  (-र्क्ष्यं) A
sort of collyrium. 
	 f.
  (-र्क्ष्यी) A wild creeper.
 E.
  तृक्ष् to go,  घञ् affix
तार्क्ष and यञ् added
 again,  तृक्ष or तार्क्ष considered as a name of
KASYAPA the father of ARUNA,  &c. ष्यञ् or अण् aff.
  

Capeller Eng

English

 ता॑र्क्ष्य m.
  N.
  of a mythical being,  conceived as a horse, 
later as a bird,  also = prec.
 

Yates

English

 तार्क्ष्य (र्क्ष्यः) 1.
m.
  A horse
Garuḍa
Aruna
 a car
 a snake
 a
Sāl
tree
 gold.
f.
  A wild creeper.
n.
 
A sort of collyrium. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

तार्क्ष्य 	-	 tArkSya 	-	 m.
  	-	  sort of antidote
तार्क्ष्य 	-	 tArkSya 	-	 m.
  	-	  cart
तार्क्ष्य 	-	 tArkSya 	-	 m.
  	-	  ziva
तार्क्ष्य 	-	 tArkSya 	-	 m.
  	-	  gold
तार्क्ष्य 	-	 tArkSya 	-	 m.
  	-	  horse
तार्क्ष्य 	-	 tArkSya 	-	 m.
  	-	  snake
तार्क्ष्य 	-	 tArkSya 	-	 m.
  	-	  bird

Wilson

English

 तार्क्ष्य
m.
  (-र्क्ष्यः)
1 A horse.
2 A name of GARUḌA,  the bird and vehicle of VIṢṆU.
3 A name of ARUṆA,  or the dawn personified,  considered as the elder brother
of GARUḌA.
4 A car,  a chariot.
5 A snake.
6 Gold.
7 A tree,  the Sal,  (Shorea robusta.)
n.
  (-र्क्ष्यं) A sort of collyrium. 
f.
  (-र्क्ष्यी) A wild creeper.
E.
  तृक्ष to go,  घञ् affix तार्क्ष and यत् added
 again, 
तृक्ष or तार्क्षं considered as a name of KAŚYAPA the father of ARUṆA, 
&c. ष्यञ् or अण् aff.
  

Apte

English

तार्क्ष्यः [tārkṣyḥ],  1 An epithet of Garuḍa
 त्रस्तेन तार्क्ष्यात् किल कालियेन R.*
  6.49.

N.
  of Garuḍa's elder brother Aruṇa. 

A car
 आरुह्य तार्क्ष्यं नभसीव भूतले (ययौ) Śi.*
  12.2.

A horse.

A snake

A bird in general.

N.
  of Śiva. 

Gold.

A kind of antidote. Comp.
   -ध्वजः an epithet of Viṣṇu. -नायकः an epithet of Garuda.  -नाशकः Peregrine falcon.  -पुत्रः,  -सुतः Garuḍa
 Bhāg.*
  3.2.24. -शैलः A kind of antidote (Mar.  रसांजन)
 तार्क्ष्यशैलं शिखिग्रीवं चक्षुष्यां यामुनं पुनः Śiva B.3.18.

Apte 1890

English

 तार्क्ष्यः 1 An epithet of Garuḍa
 त्रस्तेन तार्क्ष्यात् किल कालियेन R. 6. 49. 
2 N. of Garuḍa's elder brother Aruṇa. 
3 A car. 
4 A horse. 
5 A snake. 
6 A bird in general. 
7 N. of Śiva. 
8 N. of Śiva. 
9 Gold. 
10 A kind of antidote. 
Comp. 
ध्वजः an epithet of Viṣṇu. 
नायकः an epithet of Garuḍa. 

Monier Williams Cologne

English

 ता॑र्क्ष्य m.
  N.
  of a mythical being (originally described as a horse with the epithet अ॑रिष्ट-नेमि [RV.   i,  89,  6
 x,  178,  1
 Naigh.
  i,  14
 Kauś.
  73], 
later on taken to be a bird [RV.   v,  51,  interpol.
 ĀśvŚr.
   x,  7] and identified with Garuḍa [MBh.  
 Hariv.
  &c.
  ]
or called his elder brother [L. ] or father [BhP.   vi,  6,  2 and 21
 see also -पुत्र]
mentioned with Ariṣṭa-nemi,  VS.
  xv,  18
with Ariṣṭa-nemi,  Garuḍa,  Aruṇa and Āruṇi as offspring of Kaśyapa by Vinatā,  MBh.
   i,  2548 and 4830
Hariv.
  12468 and 14175
called a Yakṣa,  VP.
   ii,  10,  13
a Muni with the N.
  Ariṣṭa-nemi,  MBh.
   iii,  12660 and 12665
 xii,  10615
pl.
  a class of demi-gods grouped with the Gandharvas,  Yakṣas,  and Cāraṇas,  R.
  i,  16,  9)

 N.
  of the hymn,  RV.
   x,  178 (ascribed to Tārkṣya Ariṣṭanemi),  ĀśvŚr.
   ix
 ŚāṅkhŚr.
   xi f.
 
 Lāṭy.
  i

 a horse,  Naigh.
  i,  14

 a cart,  L.
 

 a bird,  MBh.
   vi,  71
 Suśr.
  iv,  28,  5

 a snake,  L.
 

 =
  -प्रसव,  vi,  51,  19 (°क्ष ed.
 )

 a sort of antidote,  v,  5,  66

 gold,  L.
 

 =
  नेत्राञ्च केश,  Npr.
  

 Śiva

 N.
  of a man,  Pravar.
  ii,  3,  6 (Āp.   & Āśv.
 )

 pl.
  N.
  of a people,  MBh.
   ii,  1871

 ता॑र्क्ष्य n.
  =
  -ज,  Suśr.
  iv,  9,  45.

Monier Williams 1872

English

 तार्क्ष्य,  अस्,  m. (a patronymic fr. तृक्ष),  N.
of a mythical being,  described either as a horse or
bird,  and originally one of the personifications of the
sun,  which was represented under these forms
 (the
most ancient representation seems to have been that
of the horse: in Mahā-bh. 1. 2548,  Tārkṣya, 
Ariṣṭa-nemi,  Garuḍa,  Aruṇa,  and Āruṇī are described
as children of Kaśyapa and Vinatā
 Tārkṣya is also
called Garuḍāgra-ja,  the elder brother of Garuḍa: in
Mahā-bh. III. 12660,  mention is made of a Muni
called Ariṣṭa-nemi Tārkṣya,  but in the epic and
later literature Tārkṣya is generally identified with
Garuḍa,  the bird and vehicle of Viṣṇu and destroyer
of the race of snakes)
 a N. of Garuḍa
 a N. of
Śiva
 a Vedic hymn supposed to be composed by
Ariṣṭa-nemi Tārkṣya
 a horse in general
 a car, 
a chariot
 a bird in general
 N. of a race
 a snake
the tree Vatica Robusta [cf. तार्क्ष्य-प्रसव]
 a
sort of antidote
 gold
 (ई),  f. a wild creeper
 (अम्), 
n. a kind of drug
 a sort of collyrium.
—तार्क्ष्य-
ज and तार्क्ष-ज,  अम्,  n. a sort of collyrium.
—तार्क्ष्य-ध्वज,  अस्,  m. an epithet of Viṣṇu
(whose symbol is Garuḍa).
—तार्क्ष्य-नायक, 
अस्,  m. ‘the leader or chief of the birds, ’ an epithet
of Garuḍa.
—तार्क्ष्य-नाशक,  अस्,  m. ‘destroyer
of birds, ’ the bird Falco Calidus.
—तार्क्ष्य-प्र-
सव,  अस्,  m. the tree Vatica Robusta
 [cf. अश्व-
कर्ण and तार्क्ष्य।]
—तार्क्ष्य-शैल,  अम्,  n.
a substance prepared from the calx of brass or from
the Amomum Anthorrhiza,  and used as a medical
application to the eyes
 [cf. रसाञ्जन।]
—तार्-
क्ष्य-सामन्,  अ,  n.,  N. of a Sāman.

Macdonell

English

 तार्क्ष्य tā́rkṣ-ya,  m.
  a mythical being,  horse or 🞄bird (V.)
 = Garuḍa.  (C.).

Benfey

English

 तार्क्ष्य तार्क्ष्य, 
 I. m.
 
 1. A fabulous
being,  sometimes fancied as a horse, 
sometimes as a bird,  MBh. 1,  2548.
identical with Garuḍa,  Hariv. 7460.
 2.
A bird(?),  Suśr. 2,  162,  4.
 3. A kind
of antidote,  Suśr. 2,  275,  21.
 II. n.
  A
certain medicine,  Suśr. 2,  69,  13.

Apte Hindi

Hindi

तार्क्ष्यः
पुं*
  - तृक्ष + अण् = तार्क्ष् + ष्यञ्
गरुड़ का विशेषण

तार्क्ष्यः
पुं*
  - -
गरुड़ का बड़ा भाई अरुण

तार्क्ष्यः
पुं*
  - -
गाड़ी

तार्क्ष्यः
पुं*
  - -
घोड़ा

तार्क्ष्यः
पुं*
  - -
 साँप

तार्क्ष्यः
पुं*
  - -
पक्षी

Shabdartha Kaustubha

Kannada

तार्क्ष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಶ್ಯಪನ ಮಗ ಗರುಡ
तार्क्ष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗರುಡನ ಅಣ್ಣ
निष्पत्तिः - > "यञ्" (४-१-१०५)
व्युत्पत्तिः - > तृक्षस्य गोत्रापत्यम्
प्रयोगाः - > "त्रस्तेन तार्क्ष्यात् किल कालियेन मणिं विसृष्टं यमुनौकसा यः"
उल्लेखाः - > रघु० ६-४९
तार्क्ष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ
तार्क्ष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮತ್ತಿಮರ
तार्क्ष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶ್ವ /ಕುದುರೆ
तार्क्ष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಥ /ತೇರು
तार्क्ष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಕ್ಷಿ
तार्क्ष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಾಡಿ
तार्क्ष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸರ್ಪ /ಹಾವು
तार्क्ष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಪರ್ವತ
तार्क्ष्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಸಾಂಜನ
विस्तारः - > "तार्क्षः स्यात् अश्वकर्णाखवृक्षे रथतुरङ्गयोः । तार्क्ष्यं रसाञ्जने तार्क्ष्यो गरुडे गरुडाग्रजे" - विश्व० ।

L R Vaidya

English

 tArkzya {% m. %} 1. An epithet of Garuḍa,  त्रस्तेन तार्क्ष्यात् किल कालियेन R.vi.49
of his elder brother Aruṇa
a car
a horse
a snake
a bird in general.

Bopp

Latin

 तार्क्ष्य m. cognomen Garudi (v. गरुड).

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khu ba'i mig sman
१) तार्क्ष्य २) रसंजन

khyung
१) गरुड २) गरुत्मत् ३) तार्क्ष्य

mkha 'lding
१) गरुड २) तार्क्ष्य ३) पक्षीश ४) भासक

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
गरुडः शाल्मल्यरुणावरजो विष्णुवाहनः ॥ २३० ॥
सौपर्णेयो वैनतेयः सुपर्णसर्पारातिर्वज्रजिद्वज्रतुण्डः ।
पक्षिस्वामी काश्यपिः स्वर्णकायस्तार्क्ष्यः कामायुर्गरुत्मान्सुधाहृत् ॥ २३१ ॥
-wordlist-
 
गरुड (पुं),  शाल्मलिन् (पुं),  अरुणावरज (पुं),  विष्णुवाहन (पुं),  सौपर्णेय (पुं),  वैनतेय (पुं),  सुपर्ण (पुं),  सर्पाराति (पुं),  वज्रिजित् (पुं),  वज्रतुण्ड (पुं),  पक्षिस्वामिन् (पुं),  काश्यपि (पुं),  स्वर्णकाय (पुं),  तार्क्ष्य (पुं),  कामायुस् (पुं),  गरुत्मत् (पुं),  सुधाहृत् (पुं)

--source--
 
घोटकस्तुरगस्तार्क्ष्यस्तुरंगोऽश्वस्तुरंगमः ॥ १२३२ ॥
गन्धर्वोऽर्वा सप्तिवीती वाहो वाजी हयो हरिः ।
-wordlist-
 
घोटक (पुं),  तुरग (पुं),  तार्क्ष्य (पुं),  तुरङ्ग (पुं),  अश्व (पुं),  तुरङ्गम (पुं),  गन्धर्व (पुं),  अर्वन् (पुं),  सप्ति (पुं),  वीति (पुं),  वाह (पुं),  वाजिन् (पुं),  हय (पुं),  हरि (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

विहङ्गराज
विहङ्गराज,  गरुड,  गरुत्मत्,  तार्क्ष्य,  सुपर्णीतनय,  सुपर्ण,  वैनतेय,  पवनाशनाश,  सुरेन्द्रजित्,  कश्यपनन्दन
विहङ्गराजो गरुडो गरुत्मान्, 
तार्क्ष्यः सुपर्णीतनयः सुपर्णः ।
स्याद्वैनतेयः पवनाशनाशः, 
सुरेन्द्रजित्कश्यपनन्दनश्च ॥ ३० ॥
verse 1.1.1.30
page 0005

अर्वन्
अर्वन्,  गन्धर्व,  अश्व,  सप्ति,  वाजिन्,  तुरङ्गम,  तुरग,  तार्क्ष्य,  हरि,  तुरङ्ग,  युयु,  घोटक,  हय,  वाह
अर्वा गन्धर्वोऽश्वः सप्तिर्वाजी तुरङ्गमस्तुरगः ।
तार्क्ष्यो हरिस्तुरङ्गो युयुरुक्तो घोटको हयो वाहः ॥ ४३६ ॥
verse 2.1.1.436
page 0050

नाममाला

Sanskrit

पन्नगवैरिन्,  पन्नगाराति,  पन्नगामित्र,  पन्नगारि,  पन्नगद्विष्,  पन्नगसपत्न,  पन्नगद्विषत्,  पन्नगरिपु,  पन्नगभ्रातृव्य,  पन्नगदुर्जन,  पन्नगशत्रु,  पन्नगदुष्ट,  पन्नगद्वेषिन्,  पन्नगखल,  पन्नगाहित,  अहिवैरिन्,  अह्याराति,  अह्यमित्र,  अह्यरि,  अहिद्विष्,  अहिसपत्न,  अहिद्विषत्,  अहिरिपु,  अहिभ्रातृव्य,  अहिदुर्जन,  अहिशत्रु,  अहिदुष्ट,  अहिद्वेषिन्,  अहिखल,  अह्यहित,  विषधरवैरिन्,  विषधराराति,  विषधरामित्र,  विषधरारि,  विषधरद्विष्,  विषधरसपत्न,  विषधरद्विषत्,  विषधररिपु,  विषधरभ्रातृव्य,  विषधरदुर्जन,  विषधरशत्रु,  विषधरदुष्ट,  विषधरद्वेषिन्,  विषधरखल,  विषधराहित,  लेलिहानवैरिन्,  लेलिहानाराति,  लेलिहानामित्र,  लेलिहानारि,  लेलिहानद्विष्,  लेलिहानसपत्न,  लेलिहानद्विषत्,  लेलिहानरिपु,  लेलिहानभ्रातृव्य,  लेलिहानदुर्जन,  लेलिहानशत्रु,  लेलिहानदुष्ट,  लेलिहानद्वेषिन्,  लेलिहानखल,  लेलिहानाहित,  भुजङ्गमवैरिन्,  भुजङ्गमाराति,  भुजङ्गमामित्र,  भुजङ्गमारि,  भुजङ्गमद्विष्,  भुजङ्गमसपत्न,  भुजङ्गमद्विषत्,  भुजङ्गमरिपु,  भुजङ्गमभ्रातृव्य,  भुजङ्गमदुर्जन,  भुजङ्गमशत्रु,  भुजङ्गमदुष्ट,  भुजङ्गमद्वेषिन्,  भुजङ्गमखल,  भुजङ्गमाहित,  नागवैरिन्,  नागाराति,  नागामित्र,  नागारि,  नागद्विष्,  नागसपत्न,  नागद्विषत्,  नागरिपु,  नागभ्रातृव्य,  नागदुर्जन,  नागशत्रु,  नागदुष्ट,  नागद्वेषिन्,  नागखल,  नागाहित,  उरगवैरिन्,  उरगाराति,  उरगामित्र,  उरगारि,  उरगद्विष्,  उरगसपत्न,  उरगद्विषत्,  उरगरिपु,  उरगभ्रातृव्य,  उरगदुर्जन,  उरगशत्रु,  उरगदुष्ट,  उरगद्वेषिन्,  उरगखल,  उरगाहित,  फणिवैरिन्,  फण्याराति,  फण्यमित्र,  फण्यरि,  फणिद्विष्,  फणिसपत्न,  फणिद्विषत्,  फणिरिपु,  फणिभ्रातृव्य,  फणिदुर्जन,  फणिशत्रु,  फणिदुष्ट,  फणिद्वेषिन्,  फणिखल,  फण्यहित,  सर्पवैरिन्,  सर्पाराति,  सर्पामित्र,  सर्पारि,  सर्पद्विष्,  सर्पसपत्न,  सर्पद्विषत्,  सर्परिपु,  सर्पभ्रातृव्य,  सर्पदुर्जन,  सर्पशत्रु,  सर्पदुष्ट,  सर्पद्वेषिन्,  सर्पखल,  सर्पाहित,  विनतात्मज,  सुपर्ण,  गरुड,  तार्क्ष्य,  गरुत्मत्,  शकुनीश्वर,  इन्द्रजित्,  मन्त्रपूतात्मन्,  वैनतेय,  विषक्षय
पन्नगोऽहिर्विषधरो लेलिहानो भुजङ्गमः ।
नागोरगौ फणी सर्पः तद्वैरी विनतात्मजः ॥ १२८ ॥
सुपर्णो गरुडस्तार्क्ष्यो गरुत्मान् शकुनीश्वरः ।
इन्द्रजिन्मन्त्रपूतात्मा वैनतेयो विषक्षयः ॥ १२९ ॥
verse 0.1.1.128
page 0065

Mahabharata

English

Tārkshya^1,  one or more ṛshis,  especially = Arishṭanemi. § 11 (Parvasaṅgr.): I,  2,  467 (saṃvādaḥ Sarasvatyās Tºarsheḥ,  cf. § 456).--§ 99 (Aṃśāvat.): I,  65,  2548.-§ 191 (Arjuna): I,  123,  4830.--§ 266 (Śakrasabhāv.): II,  7,  299 (in the palace of Indra).--§ 454 (Brāhmaṇamāhātmyak.): III,  184,  12660 (Arishṭanemnaḥ),  12665.-§ 456 (Sarasvatī-Tārkshyasaṃv.): III,  186,  12715 (muninā),  (†12716),  †12718,  †12730,  (†12731),  †12733,  (†12735),  (†12737),  (†12740) (discourse between Sarasvatī and T.).-§ 700 (Mokshadh.): XII,  289,  10615 (= Arishṭanemi).

Tārkshya^2 = Garuḍa: I,  1405,  1414,  5886 (mārutaraṃhasaḥ)
 II,  34 (rathaṃ Tº ketanaṃ,  i.e. Kṛshṇa's chariot),  1620 (rathaṃ…Tºpravaraketanaṃ,  do.)
 V,  3691,  3850,  3919,  3922
 VII,  554 (ºs tan nāgam iva cākshipat),  3675 (º-mārutaraṃhobhiḥ),  5769 (hartuṃ Tºa ivoragaṃ)
 VIII,  †816 (ºhatāv ivoragau),  1027 (ºtulyaparākramaḥ),  1082 (agacchan nilayaṃ sarve Tºṃ dṛshṭveva pannagāḥ),  †4549 (ºtrastā bhūmim ivoragās te,  sc. viviśuḥ)
 XII,  1586 (ºdhvajinaṃ,  sc. the chariot of Kṛshṇa)
 XIII,  632,  1802 (bhavanti nirvishāḥ sarpā yathā Tºsya darśanāt).

Tārkshya^3 = Śiva (1000 names^1--2).

Tārkshya,  pl. (ºāḥ),  a people. § 295 (Dyūtap.): II,  52,  1871 (brought tribute to Yudhishṭhira).

पुराणम्

English

तार्क्ष्य १ / TĀRKṢYA I. garuḍa. See under garuḍa.

तार्क्ष्य २ / TĀRKṢYA II. A sage. He was a member of the court of indra. He was known as ariṣṭanemi also. He had no fear of death. He once discussed with Sarasvatīdevī about the soul. (Chapter 184,  Vana Parva).

तार्क्ष्य ३ / TĀRKṢYA III. A kṣatriya youth of the country of tārkṣya. He came to the rājasūya of yudhiṣṭhira and gave much wealth for the purpose. (Śloka 15,  Chapter 53,  Sabhā Parva).

तार्क्ष्य ४ / TĀRKṢYA IV. A synonym of śiva. (Śloka 98,  Chapter 17,  anuśāsana parva).

Vedic Reference

English

 Tārkṣya is mentioned in the Rigveda^1 as a divine steed, 
apparently the sun conceived as a horse.^2 But Foy, ^3 judging
by the name,  apparently a patronymic of Tṛkṣi,  who is known
from the Rigveda^4 onwards as a descendant of Trasadasyu, 
thinks that a real steed,  the property of Tṛkṣi,  is meant
 but
this is not very probable.^5 See also Tārukṣya.
1) i. 89,  6
 x. 178.
2) Macdonell,  Vedic Mythology,  p. 149.
3) Kuhn's Zeitschrift,  11,  366,  367.
4) viii. 22,  7.
5) In Khila,  ii. 4,  1,  Tārkṣya is repre-
sented as a bird (vāyasa),  also a symbol
of the sun. In the Vājasaneyi Saṃhitā, 
xv. 18,  he is mentioned with Ariṣṭanemi, 
originally an epithet of his (Rv. i. 89,  6
x. 178,  1),  as a person,  and in the
Śatapatha Brāhmaṇa,  xiii. 4,  3,  13,  he
appears as Vaipaśyata (Vaipaścita in
Āśvalāyana Śrauta Sūtra,  x. 7),  king
of the birds (cf. Eggeling,  Sacred Books
of the East,  44,  369).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 तार्क्ष्यं,  क्ली,
   रसाञ्जनम् । इति मेदिनी । ये,  २७ ॥
(यथास्य पर्य्यायाः वैद्यकरत्नमालायाम् ।“तार्क्ष्यं शैलं नीलवर्णमञ्जनञ्च रसाञ्जनम् ॥
”)

 तार्क्ष्यः,  पुं,
   (तार्क्षस्य कश्यपस्य अपत्यम् । तार्क्ष+ “गर्गादिभ्यो यञ् ।” ४ । १ । १०५ । इतियञ् ।) अश्वः । सर्पः । गरुडाग्रजः । गरुडः ।इति मेदिनी । रे,  २७ ॥
 (यथा,  रघुः । ६ । ४९ ।“त्रस्तेन तार्क्ष्यात् किल कालियेनमणिं विसृष्टं यमुनौकसा यः ॥
”तथाच ऋग्वेदे । १ । ८९ । ६ ।“स्वस्तिनस्तार्क्ष्योऽरिष्टनेमिःस्वस्तिनो बृहस्पतिर्दधातु ॥
”“तृक्षस्य पुत्त्रो गरुत्मान् नोऽस्माकं स्वस्ति अवि-नाशं विदधातु ।” इति तद्भाष्ये सायनः ॥
“तार्क्ष्यो रथो गरुडो वा नः स्वस्ति दधातु ॥
”इति वाजसनेयसंहिताभाष्ये महीधरः । २५ ।१९ ॥
 तृक्षमुनेर्गोत्रापत्यम् । यथा,  महाभारते ।३ । १८४ । ८ ।“जग्मुश्चारिष्टनेम्नोऽथ तार्क्ष्यस्याश्रममञ्जसा ॥
”तथाच तत्रैव । १२ । २८८ । ४ ।“एवमुक्तस्तदा तार्क्ष्यः सर्व्वशास्त्रविदां वरः ।विबुध्य सम्पदञ्चाग्र्यां तद्बाक्यमिदमब्रवीत् ॥
”)शालवृक्षः । स्वर्णम् । इति शब्दरत्नावली ॥
अश्वकर्णवृक्षः । स्यन्दनम् । इति हेमचन्द्रः ।४ । २९८ ॥
 (क्षत्त्रियविशेषः । यथा,  महा-भारते । २ । ५१ । १५ ।“अम्बष्ठाः कौकुरास्तार्क्ष्या वस्त्रपाः पह्लवैः सह ॥
”महादेवः । यथा,  महाभारते । १३ । १७ । ९७ ।“गन्धर्व्वो ह्यदितिस्तार्क्ष्यः सुविज्ञेयः सुशारदः ॥
”पर्व्वतविशेषः । इति कश्चित् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तार्क्ष्य पु०
  तृक्षस्य गोत्रापत्यं गर्गा० वृक्षेत्यत्रंतृक्षेति पाठान्त-रात् यञ् । १ वृक्षमुनेर्गोत्रापत्ये स्त्रियां लोहि० ष्फ ।तार्क्ष्यायणी । २ गरुडाग्रजे अरुणे ३ गरुडे ४ अश्वे ५ सर्पेपुंस्त्री० ६ रसाञ्जने च मेदि० । ७ शालवृक्षे ८ स्वर्णे चशब्दर० ९ अश्वकर्ण्णवृक्ष १० स्यन्दने हेमच० । ११ पर्वतभेदे१२ विहृसमात्रे । “अयमुत्तरात् संयद्वसुस्तस्य तार्क्ष्य-श्चारिष्टनेमिश्च सेनानीग्रामण्यौ” यजु० १५ । १८ । “तीक्ष्णे-ऽन्तरीक्षे क्षिपति पक्षौ तार्क्ष्यः” वेददी० पृषो० । तत्रगरुडे “आरुह्य तार्क्ष्यं नभसीव भूतले” माघः “भवन्तिनिर्विषाः सर्पाः यथा तार्क्ष्यस्य दर्शनात्” पञ्चत० ।“त्रस्तेन तार्क्ष्यात् किल कालियेन” रघुः । “दशरात्र-मुपयुज्य सर्वं तरतिं किल्विषं तार्क्ष्यदर्शनमुपपद्यते”सुश्रुतः । तार्क्ष्यस्येव दर्शनं दूरात् दर्शनमित्यर्थः ।सर्पे “त्रिपदाः शिखिनस्तार्क्ष्याश्चतुर्दष्ट्राः विषाणिनः”भा० भी० ३ अ० ।

Capeller

German

 ता॑र्क्ष्य m.
  ein best. mythisches Wesen (erst
als Ross,  sp. als Vogel aufgefasst)
 auch
= vor.

Grassman

German

 tā́rkṣya,  m.,  Name eines mit der Sonne in Verbindung stehenden,  unter dem Bilde eines Rosses (s. bes. _{1004, 1}) dargestellten göttlichen Wesens,  mit dem Beinamen áriṣṭanemi,  also etwa Sonnenross. (Vgl. tṛkṣí.)
-as {89, 6}.
-am {1004, 1}.

Burnouf

French

 तार्क्ष्य तार्क्ष्य m.
  (तृक्ष्) cheval
		 chariot,  véhicule.
		 Serpent.
		 Surn.  de Garuḍa et d'Aruṇa. -- (de तर्क्ष् 10) or
[métal].
		 Shorea robusta,  bot. -- S. f.
  तार्क्ष्यी liane
sauvage. -- S. n.
  तार्क्ष्य sorte de collyre.
तार्क्ष्यध्वज m.
  Viṣṇu [dont l'étendard porte l'image de
Garuḍa.
तार्क्ष्यशैल n.
  (शिला) sorte de collyre.

Stchoupak

French

 तार्क्ष्य-
 m.
  n.
  d'un être mythique 
 père ou frère de Garuḍa, 
qqf.  identifié à Garuḍa 
 oiseau 
 n.
  d'un Muni 
 pl.
  catégorie de
demi-dieux 
 n.
  d'un peuple.
°पुत्र- °सुत- m.
  Garuḍa.
°रत्न- nt. n.
  d'une pierre précieuse 
 -मयई- a. fait avec ces
pierres.
°लक्षण- m.
  qui porte la marque de Garuḍa,  Kṛṣṇa-Viṣṇu.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.