तारा (tArA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Spoken Sanskrit

English

तारा 	-	  tArA 	-	 f.
  	-	 asterism
भासन्ती 	-	  bhAsantI 	-	 f.
  	-	 asterism
योग 	-	  yoga 	-	 m.
  	-	 asterism
नक्षत्र 	-	  nakSatra 	-	 n.
  	-	 asterism
धिष्ण्य 	-	  dhiSNya 	-	 n.
  	-	 asterism
रजत 	-	  rajata 	-	 n.
  	-	 asterism
भ 	-	  bha 	-	 n.
  	-	 asterism
सूर्यनक्षत्र 	-	  sUryanakSatra 	-	 n.
  	-	  sun-asterism
इन्द्रपुरोहिता 	-	  indrapurohitA 	-	 f.
  	-	 asterism puSya
चित्रा 	-	  citrA 	-	 f.
  	-	 asterism citrA
पुष्या 	-	  puSyA 	-	 f.
  	-	 asterism puSya
त्वाष्ट्र 	-	  tvASTra 	-	 n.
  	-	 asterism citrA
कुरुक्षेत्रिन् 	-	  kurukSetrin 	-	 adj.
  	-	  three asterisms
शकटाह्वा 	-	  zakaTAhvA 	-	 f.
  	-	 asterism rohiNI
त्रिनेत्र 	-	  trinetra 	-	 m.
  	-	  ziva's asterism
प्राजापत्य 	-	  prAjApatya 	-	 n.
  	-	 asterism rohiNI
भपञ्जर 	-	  bhapaJjara 	-	 m.
  	-	  cage of asterism
भपति 	-	  bhapati 	-	 m.
  	-	  lord of asterism
हरिदेव 	-	  harideva 	-	 m.
  	-	 asterism zravaNA
भुजङ्गभ 	-	  bhujaGgabha 	-	 n.
  	-	  serpent-asterism

 
   तारा  tArA  f.
   asterism  
   तारा  tArA  f.
   one of the 8 siddhis   
   तारा  tArA  f.
   fixed star  
   तारा  tArA  f.
   pupil of the eye   
   तारा  tArA  f.
   form of dAkSAyaNI  
   तारा  tArA  f.
   darling   
   तारा  tArA  f.
   kind of meteor  
   तारा  tArA  f.
   kind of perfume   
   तारा  tArA  f.
   star  
   तारा-चिह्न  tArA-cihna n.
   asterisk mark   
   तारा-नाभि  tArA-nAbhi f.
   centrosphere  [ Biol. ]  
   ध्रुव तारा  dhruva tArA  f.
   polar star     
            

 
   तारा  tArA f.
   one of the 8 siddhis    
   तारयन्ती  tArayantI f.
   one of the 8 siddhis     
   गरिमन्  gariman m.
   one of the 8 siddhis of ziva   
   रम्यक  ramyaka n.
   one of the 8 perfections or siddhis     

Apte

English

तारा [tārā],  1 A star or planet in general
 हंसश्रेणीषु तारासु R.*
  4.19
 Bh.*
  1 15.

A fixed star
 Y.*
  3.172
 R.*
  6.22.

The pupil of the eye,  the eye-ball
 कान्तामन्तः- प्रमोदादभिसरति मदभ्रान्ततारश्चकोरः Māl.
 9.3
 विस्मयस्मेरतारैः 1.28
 Ku.*
  3.47.

A pearl.

(in Sāṅkhya Phil.) One of the 8 Siddhis.

(in music) N.
  of a Rāga of six notes.

A kind of perfume.

(a) N.
  of the wife of Vāli,  king of the monkeys,  and mother of Aṅgada.  She in vain tried to dissuade her husband Vāli from fighting with Rāma and Sugrīva,  and married Sugrīva after Vāli had been killed by Rāma.  (b) N.
  of the wife of Bṛihaspati,  the preceptor of the gods. She was on one occasion carried off by Soma (the moon) who refused to deliver her up to her husband when demanded. A fierce contest then ensued,  and Brahmā had at last to compel Soma to restore her to her husband. Tārā gave birth to a son named Budha who became the ancestor of the Lunar race of kings (see Bhāg.*
  9.14). (c) N.
  of the wife of Hariśchandra and mother of Rohidāsa (also called Tārāmatī). (d) N.
  of a Buddha goddess. (e) N.
  of a Śakti
 Jaina. 

Comp.
  अधिपः the moon
 Ku.*
  7.48
 Bh.*
  1.71.

Śiva. 

Sugrīva.  -आपीडः the moon.  -आभः quicksilver. -ग्रहः one of the 5 lesser planets exclusive of the sun and moon
 Bṛi.S.*  69.1.

पतिः the moon R.*
  13.76.

Śiva.  -पथः the atmosphere,  firmament,  sky. -प्रमाणम् sidereal measure,  sidereal time. -भूषा the night.

मण्डलम् the starry region,  the zodiac.

the pupil of the eye.

(लः) A kind of Śiva temple. -मृगः the constellation मृगशिरस् -मैत्रकम् 'the friendship of the stars',  spontaneous or unaccountable love
 Māl.
 7.4
 U.*
  5. -वर्षम् falling stars.

Apte 1890

English

 तारा 1 A star or planet in general
 हंसश्रेणीसु तारासु R. 4. 19
 Bh. 1. 15. 
2 A fixed star
 R. 6. 22. 
3 The pupil of the eye,  the eye-ball
 कांतामंतः प्रमोदादभिसरति मदभ्रांततारश्चकोरः Māl. 9. 30
 विस्मयस्मेरतारैः 1. 28,  Ku. 3,  47. 
4 A pearl. 
5 (a) N. of the wife of Vāli,  king of the monkeys,  and mother of Aṅgada. She in vain tried to dissuade her husband Vāli from fighting with Rāma and Sugrīva,  and married Sugrīva after Vāli had been killed by Rāma. (b) N. of the wife of Bṛhaspati,  the preceptor of the gods. She was on one occasion carried off by Soma (the moon) who refused to deliver her up to her husband when demanded. A fierce contest then ensued,  and Brahmā had at last to compel Soma to restore her to her husband. Tārā gave birth to a son named Budha who became the ancestor of the Lunar race of kings. (c) N. of the wife of Hariścandra and mother of Rohidāsa
 (also called Tārāmatī). 
Comp. 
अधिपः {1} the moon
 Ku. 7. 48
 Bh. 1. 71. {2} Śiva. {3} Bṛhaspati. {4} Vāli. {5} Sugrīva. 
आपीडः the moon. 
आभः quicksilver. 
पतिः {1} the moon
 R. 13. 76. {2} Vāli. {3} Bṛhaspati. {4} Śiva. 
पथः the atmosphere,  firmament. 
प्रमाणं sidereal measure,  sidereal time. 
भूषा the night. 
मंडलं {1} the starry region,  the zodiac. {2} the pupil of the eye. 
मृगः the constellation मृगशिरस्. 
मैत्रकं ‘the friendship of the stars’,  spontaneous or unaccountable love
 Māl. 7,  Māl. 4
 U. 5. 
वर्षं falling stars. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Monier Williams Cologne

English

 तारा a (आ),  f.
  (g. भिदादि) a fixed star,  asterism (cf.   स्तृ॑),  Yājñ.
  iii,  172
 MBh.
   &c.
   (ifc.  f(आ). ,  Mṛcch. iii,  10)

 the pupil of the eye (chiefly ifc. ),  VarBṛS.
  lviii,  11 &c.
  

 a kind of meteor,  vli,  86 and 94

 (in Sāṃkhya phil.
 ) one of the 8 Siddhis,  Tattvas.
 

 (in music) N.
  of a Rāga of six notes

 a kind of perfume,  L.
 

 a form of Dākṣāyaṇī (worshipped on the mountain Kiṣkindha,  MatsyaP.
   xiii,  46
 protectress of the Gṛtsa-madas,  BrahmaP.
   ii,  18,  8
 cf.
   RTL.
   p.
  187)

 N.
  of a,  Buddh.
  goddess,  Vāsav.
 ,  433

 of Bṛhaspati's wife (carried off by Soma),  MBh.
   v,  3972
 Hariv.
  1340 ff. 
 BhP.
   &c.
  

 of the wife of Buddha Amoghasiddha,  Buddh.
 

 of a Śakti,  Jain.
  

 of a Yoginī,  Hcat.
  ii,  1,  710

 of a female monkey (daughter of Suṣeṇa,  wife of Bālin and mother of Aṅgada),  MBh.
   iii,  16110 ff. 
 R.
  i,  iv,  vi.

 तारा b f.
  of °र,  q.v.

Macdonell

English

 तारा tār-ā,  f.
  [strewer,  radiator],  star
 pupil 🞄of the eye: -dharma,  m.
  N. of a prince
 🞄-adhipa,  m.
  moon (lord of the stars)
 -pati,  🞄m.  id.
 Bṛhaspati
 -patha,  m.
  heavens (path 🞄of the stars)
 N. of a country
 -pīḍa,  m.
  N. 🞄of various princes
 -pura,  n.
  N. of a town
 🞄-maya,  a.
  (ī) a.
  (ī) consisting of stars,  starry.

Apte Hindi

Hindi

तारा
स्त्री*
  - तार + टाप्
तारा या ग्रह

तारा
स्त्री*
  - -
स्थिर तारा

तारा
स्त्री*
  - -
"आँख की पुतली,  आँख का डेला"

तारा
स्त्री*
  - -
मोती

तारा
स्त्री*
  - -
"वानरराज वाली की पत्नी,  अंगद की माता,  इसने अपने पति को राम और सुग्रीव के साथ युद्ध न करने के लिए बहुत समझाया। राम द्वारा बाली के मारे जाने पर इसने सुग्रिव से विवाह कर लिया "

तारा
स्त्री*
  - -
"देवगुरु बृहस्पति की पत्नी,  एक बार चन्द्रमा इसको उठाकर ले गया और याचना करने पर भी इसे वापिस नही किया।घोर युद्ध हुआ,  अन्त में ब्रह्मा ने सोम को इस बात के लिए विवश कर दिया कि तारा बृहस्पति को वापिस दे दी जाय। तारा से बुध नामक एक पुत्र का जन्म हुआ। यह बुध ही चन्द्रवंशी राजाओं का पूर्वज कहलाया"

तारा
स्त्री*
  - -
राजा हरिश्चन्द्र की पत्नी तथा रोहित की माता - इसी को तारामती भी कहते हैं

तारा
स्त्री*
  - तार+टाप्
आठ प्रकार की सिद्धियों में से एक

तारा
स्त्री*
  - तार+टाप्
संगीत के एक राग का नाम

Shabdartha Kaustubha

Kannada

तारा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಪತ್ನಿ
तारा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಲಿಯ ಪತ್ನಿ
तारा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬುದ್ಧದೇವತೆ
तारा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಂಖ್ಯರು ಹೇಳುವ ೮ ಸಿದ್ಧಿಗಳಲ್ಲೊಂದು
तारा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಶಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು
निष्पत्तिः - > तॄ (तरणप्लवनयोः) +णिच् - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > तारयति संसारार्णवात् भक्तान्
तारा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಕ್ಷತ್ರ
तारा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶ್ವಿನಿ ಮೊದಲಾದ ೨೭ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು
तारा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಪತ್ನಿ
तारा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಲಿಯ ಪತ್ನಿ
तारा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬುದ್ಧದೇವತೆ
तारा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುತ್ತು
प्रयोगाः - > "दूष्यैरिव क्षितिभृतां द्विरदैरुदारतारावलीविरचनैर्व्यरुचन्निवासाः"
उल्लेखाः - > माघ० ५-२१
तारा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆ
प्रयोगाः - > "लुलितनयनताराः क्षामवक्त्रेन्दुबिम्बा रजनय इव निद्राक्लान्तनीलोत्पलाक्ष्यः"
उल्लेखाः - > माघ० ११-२०

L R Vaidya

English

 tAra {% (I) a. (f. रा) %} 1. High,  deep,  loud,  shrill (as a sound)
 2. shining,  radiant,  उरसि निहितस्तारो हारः Am.S.28
 3. good,  excellent.

 tArA {% f. %} 1. A star or planet,  हंसश्रेणीषु तारासु कुमुद्वत्सु च वारिषु R.iv.19,  Bhartr.i.15
the pupili of the eye,  अधिकविकसदंतर्विस्मयस्मेरतारैः M.M.i.,  K.S.iii.47
a pearl
name of the wife of Bṛihaspati,  the preceptor of gods
name of the wife of Vāli.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

२७,  उडु,  ऋक्ष,  खद्योत,  तार,  तारक,  तारका,  तारा,  धिष्ण्य,  नक्षत्र,  भ,  भानि

Bopp

Latin

 तारा f. (ut mihi videtur,  e स्तारा q. v. abjecto स्) stella
SU. 2. 25. IN. 33. (V. स्तृ stella et cf. zend 𐬯𐬙𐬁𐬭𐬆
śtârĕ pro 𐬯𐬙𐬁𐬭 śtâr,  v. gr. comp. 30.
 gr. ἀστήϱ,  ἄστϱον, 
praefixo α
 goth. stairnô fem.
 lat. aster,  astrum, 
stella,  quod e sterna ortum esse videtur,  mutato r in l, 
cui se assimilaverit sequens. n.)

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Tārā,  n. of a Buddhistic goddess: Mvy 〔4280〕
 Dharmas 〔4〕
 Sādh 〔18.16〕 etc.
 Mmk 〔10.16〕,  at the head of a list of vidyārājñī
 〔40.10〕
 〔65.9〕,  called ‘compassion of Avalokiteśvara’,  Āryāvalokiteśvara-karuṇā
 〔69.16〕
 〔312.6〕
 〔576.11〕 etc.
 〔647.12 ff.〕

Lanman

English

 tārā,  f. star. [form of transition to the
a-declension (399) from tṛ́,  see under
stṛ́.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  तारा
noun
 
आकृतिविशेषः यस्यां पञ्च पञ्चाधिकाः वा कोणाः भवन्ति।
 "तारा प्रतीकरूपेण अपि प्रयुज्यते।"

Synonyms:
  नक्षत्रम्,  तारा,  तारकम्,  तारका,  तारः
noun
 
(खगोलशास्त्रम्)उष्णानां वायूनां खगोलीयः पिण्डः यस्मात् ऊर्जा स्रवति।
 "सूर्यः नक्षत्रम् अस्ति।"

Synonyms:
  तारा
noun
 
बृहस्पतिभार्या।
 "तारा चन्द्रेण अपहृता इति पुराणकथा।"

Synonyms:
  दारुगन्धा,  गन्धबधू,  गन्धमादनी,  तरुणी,  तारा,  भूतमारी,  मङ्गल्या,  कपटिनी,  ग्रहभीतिजित्
noun
 
चीडवृक्षात् प्राप्तः लशः।
 "दारुगन्धा मानवार्थे उपयुक्ता।"

Synonyms:
  तारा
noun
 
वालिभार्या।
 "अङ्गदः तारायाः पुत्रः आसीत्।"

Synonyms:
  तारा
noun
 
दशमहाशक्तिषु द्वितीया शक्तिः।
 पुराणेषु तारायाः उल्लेखः अस्ति। "लूलया वाक्प्रदा चेति तेन लीलसरस्वती। तारकत्वात् सदा तारा सुखमोक्षप्रदायिनी।।"

Synonyms:
  दुर्गा,  उमा,  कात्यायनी,  गौरी,  ब्रह्माणी,  काली,  हैमवती,  ईश्वरा,  शिवा,  भवानी,  रुद्राणी,  सर्वाणी,  सर्वमङ्गला,  अपर्णा,  पार्वती,  मृडानी,  लीलावती,  चणडिका,  अम्बिका,  शारदा,  चण्डी,  चण्डा,  चण्डनायिका,  गिरिजा,  मङ्गला,  नारायणी,  महामाया,  वैष्णवी,  महेश्वरी,  कोट्टवी,  षष्ठी,  माधवी,  नगनन्दिनी,  जयन्ती,  भार्गवी,  रम्भा,  सिंहरथा,  सती,  भ्रामरी,  दक्षकन्या,  महिषमर्दिनी,  हेरम्बजननी,  सावित्री,  कृष्णपिङ्गला,  वृषाकपायी,  लम्बा,  हिमशैलजा,  कार्त्तिकेयप्रसूः,  आद्या,  नित्या,  विद्या,  शुभह्करी,  सात्त्विकी,  राजसी,  तामसी,  भीमा,  नन्दनन्दिनी,  महामायी,  शूलधरा,  सुनन्दा,  शुम्यभघातिनी,  ह्री,  पर्वतराजतनया,  हिमालयसुता,  महेश्वरवनिता,  सत्या,  भगवती,  ईशाना,  सनातनी,  महाकाली,  शिवानी,  हरवल्लभा,  उग्रचण्डा,  चामुण्डा,  विधात्री,  आनन्दा,  महामात्रा,  महामुद्रा,  माकरी,  भौमी,  कल्याणी,  कृष्णा,  मानदात्री,  मदालसा,  मानिनी,  चार्वङ्गी,  वाणी,  ईशा,  वलेशी,  भ्रमरी,  भूष्या,  फाल्गुनी,  यती,  ब्रह्ममयी,  भाविनी,  देवी,  अचिन्ता,  त्रिनेत्रा,  त्रिशूला,  चर्चिका,  तीव्रा,  नन्दिनी,  नन्दा,  धरित्रिणी,  मातृका,  चिदानन्दस्वरूपिणी,  मनस्विनी,  महादेवी,  निद्रारूपा,  भवानिका,  तारा,  नीलसरस्वती,  कालिका,  उग्रतारा,  कामेश्वरी,  सुन्दरी,  भैरवी,  राजराजेश्वरी,  भुवनेशी,  त्वरिता,  महालक्ष्मी,  राजीवलोचनी,  धनदा,  वागीश्वरी,  त्रिपुरा,  ज्वाल्मुखी,  वगलामुखी,  सिद्धविद्या,  अन्नपूर्णा,  विशालाक्षी,  सुभगा,  सगुणा,  निर्गुणा,  धवला,  गीतिः,  गीतवाद्यप्रिया,  अट्टालवासिनी,  अट्टहासिनी,  घोरा,  प्रेमा,  वटेश्वरी,  कीर्तिदा,  बुद्धिदा,  अवीरा,  पण्डितालयवासिनी,  मण्डिता,  संवत्सरा,  कृष्णरूपा,  बलिप्रिया,  तुमुला,  कामिनी,  कामरूपा,  पुण्यदा,  विष्णुचक्रधरा,  पञ्चमा,  वृन्दावनस्वरूपिणी,  अयोध्यारुपिणी,  मायावती,  जीमूतवसना,  जगन्नाथस्वरूपिणी,  कृत्तिवसना,  त्रियामा,  जमलार्जुनी,  यामिनी,  यशोदा,  यादवी,  जगती,  कृष्णजाया,  सत्यभामा,  सुभद्रिका,  लक्ष्मणा,  दिगम्बरी,  पृथुका,  तीक्ष्णा,  आचारा,  अक्रूरा,  जाह्नवी,  गण्डकी,  ध्येया,  जृम्भणी,  मोहिनी,  विकारा,  अक्षरवासिनी,  अंशका,  पत्रिका,  पवित्रिका,  तुलसी,  अतुला,  जानकी,  वन्द्या,  कामना,  नारसिंही,  गिरीशा,  साध्वी,  कल्याणी,  कमला,  कान्ता,  शान्ता,  कुला,  वेदमाता,  कर्मदा,  सन्ध्या,  त्रिपुरसुन्दरी,  रासेशी,  दक्षयज्ञविनाशिनी,  अनन्ता,  धर्मेश्वरी,  चक्रेश्वरी,  खञ्जना,  विदग्धा,  कुञ्जिका,  चित्रा,  सुलेखा,  चतुर्भुजा,  राका,  प्रज्ञा,  ऋद्भिदा,  तापिनी,  तपा,  सुमन्त्रा,  दूती,  अशनी,  कराला,  कालकी,  कुष्माण्डी,  कैटभा,  कैटभी,  क्षत्रिया,  क्षमा,  क्षेमा,  चण्डालिका,  जयन्ती,  भेरुण्डा
noun
 
सा देवी यया नैके दैत्याः हताः तथा च या आदिशक्तिः अस्ति इति मन्यते।
 "नवरात्रोत्सवे स्थाने स्थाने दुर्गायाः प्रतिष्ठापना क्रियते।"

Synonyms:
  रात्रिः,  निशा,  रजनी,  क्षणदा,  क्षपा,  शर्वरी,  निश्,  निद्,  त्रियामा,  यानिनी,  यामवती,  नक्तम्,  निशीथिनी,  तमस्विनी,  विभावरी,  तमी,  तमा,  तमिः,  ज्योतष्मती,  निरातपा,  निशीथ्या,  निशीथः,  शमनी,  वासुरा,  वाशुरा,  श्यामा,  शताक्षी,  शत्वरी,  शर्या,  यामिः,  यामी,  यामिका,  यामीरा,  याम्या,  दोषा,  घोरा,  वासतेयी,  तुङ्गी,  कलापिनी,  वायुरोषा,  निषद्वरी,  शय्या,  शार्वरी,  चक्रभेदिनी,  वसतिः,  काली,  तारकिणी,  भूषा,  तारा,  निट्
noun
 
दीपावच्छिन्न-सूर्यकिरणानवच्छिन्नकालः।
 "यदा दिक्षु च अष्टासु मेरोर् भूगोलकोद्भवा। छाया भवेत् तदा रात्रिः स्याच्च तद्विरहाद् दिनम्।"

Synonyms:
  तारा,  तारका,  तारिका,  नक्षत्रम्,  ऋक्षम्,  उडुः,  द्योतिः,  उद्यत्,  ज्योतिस्,  ज्योतिषी,  भासन्तः,  रात्रिजम्,  रात्रिभम्
noun
 
आकाशे दृश्यमनाः खगोलीय-पिण्डाः ये रात्रौ स्फुरन्ति,  तथा च येषां शोभा न क्षरति।
 "रात्रौ तारायाः शोभा अवर्णनीया।"

Synonyms:
  ग्रहः,  खगः,  खेचरः,  विहगः,  भ्रमन्,  तारा,  तारका,  तारकम्,  ज्योतिः,  ज्योतिष्कः
noun
 
खगोलीयपिण्डः यः सूर्यं परितः परिभ्रमति।
 "पृथ्वी सूर्यमालायाः तृतीयः ग्रहः अस्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skar ma
१) उल्का २) ऋक्ष ३) ज्योतिस् ४) टर ५) तारक ६) तारका ७) तारा ८) नक्षत्र ९) प्रदीप १०) भं

sgrol
१) तर २) तारा ३)

sgrol ma
१) उल्का २) तारणी ३) तारा ४) तारिणी

bdug pa sgrol ma
तारा

sgrol ma dkar mo sgrub pa'i thabs
तारा

sgrol ma dkon mchog gsum la bstod pa
तारा

sgrol ma khros pa'i ba liM gi gtor ma
तारा

sgrol ma khros ma nag mo
तारा

sgrol ma dmar mo sa lugs
तारा

sgrol ma ral gcig ma'i blo 'pel
तारा

sgrol ma'i dkyil 'khor du 'jug pa'i cho ga mdor bsdus pa
तारा

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
नक्षत्रं तारका ताराज्योतिषी भमुडु ग्रहः ॥ १०७ ॥
धिष्ण्यमृक्षमथाश्विन्यश्वकिनी दस्रदेवता ।
अश्वयुग्वालिनी चाथ भरणी यमदेवता ॥ १०८ ॥
-wordlist-
 
नक्षत्र (क्ली),  तारका (त्रि),  तारा (पुंस्त्री),  ज्योतिस् (क्ली),  भ (क्ली),  उडु (स्त्रीक्ली),  ग्रह (पुं),  धिष्ण्य (क्ली),  ऋक्ष (क्ली),  अश्विनी (स्त्री),  अश्वकिनी (स्त्री),  दस्रदेवता (स्त्री),  अश्वयुज् (स्त्री),  बालिनी (स्त्री),  भरणी (स्त्री),  यमदेवता (स्त्री)

--source--
 
चक्षुरक्षीक्षणं नेत्रं नयनं दृष्टिरम्बकम् ।
लोचनं दर्शनं दृक्च तत्तारा तु कनीनिका ॥ ५७५ ॥
-wordlist-
 
चक्षुस् (क्ली),  अक्षि (क्ली),  ईक्षण (क्ली),  नेत्र (क्ली),  नयन (क्ली),  दृष्टि (स्त्री),  अम्बक (क्ली),  लोचन (क्ली),  दर्शन (क्ली),  दृश् (स्त्री),  तारा (स्त्री),  कनीनिका (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

भ
भ,  नक्षत्र,  तारक,  तारका,  ज्योतिस्,  तारा,  धिष्ण्य,  ऋक्ष,  उडु
भं नक्षत्रं तारकं तारका च, 
ज्योतिस्तारा धिष्ण्यमृक्षं तथोडु ।
verse 1.1.1.51
page 0007

नाममाला

Sanskrit

उडु,  भ,  तारा,  ऋक्ष,  नक्षत्र
उडूनि भानि तारर्क्षं नक्षत्रम् तत्पतिः निशा ।
क्षणदा रजनी नक्तं दोषा श्यामा क्षिपाकरः ॥ ४८ ॥
verse 0.1.1.48
page 0026

Tamil

தாரா : நக்ஷத்ரம்,  கோள்,  கண்ணின் கருவிழி,  முத்து,  வாலியின் மனைவி,  ப்ருஹஸ்பதியின் மனைவி.

தாரா : நக்ஷத்ரம்,  கோள்,  கண்ணின் கருவிழி,  முத்து,  வாலியின் மனைவி,  ப்ருஹஸ்பதியின் மனைவி.

Mahabharata

English

Tārā^1,  wife of the monkey Vālin. § 531 (Rāmopākhyānap.): III,  280,  16108,  16110 (tārādhipānanāṃ),  16112 (tārādhipaprabhā),  16118,  16130,  16131 (tārāpatimukhīṃ).

Tārā^2,  wife of Bṛhaspati. § 565 (Gālavacarita): V,  117,  3972 (reme…yathā…Bṛhaspatiś ca Tºāyāṃ).

पुराणम्

English

तारा १ / TĀRĀ I. Wife of bāli,  best of Vānaras (monkeys). There are two stories different from each other regarding the birth of tārā. One version is that tārā was born during the churning of the Milk-Ocean. airāvata,  uccaiśśravas,  kalpavṛkṣa,  cintāmaṇi,  kaustubha,  candra,  Apsarases,  Mahālakṣmī tārā and rumā rose from the sea of Milk. (yuddha Kāṇḍa,  Kamba rāmāyaṇa). The second version is that tārā was the daughter of suṣeṇa. bāli at the time of his death is said to have spoken thus of his wife tārā “Tārā,  daughter of suṣeṇa,  is well learned and is capable of assessing a situation and suggesting the correct thing to be done at that time. If she says a thing is good,  it is never otherwise.” (Chapter 22,  kiṣkindhā Kāṇḍa,  vālmīki rāmāyaṇa). From this it can be understood that tārā was the daughter of suṣeṇa and we get an idea of the character of tārā also from this. (See under bāli).

तारा २ / TĀRĀ II. Wife of bṛhaspati. She was extremely beautiful. Once she fell in love with candra (Moon) and leaving her husband started living with him. candra was the disciple of bṛhaspati. The devas were angry when they found the wife of their preceptor staying with a disciple of his. bṛhaspati sent word to her to return home but she did not heed. At last the devas decided to fight against candra. Then they came to a compromise and tārā was sent back to bṛhaspati. In due course tārā delivered a son. He was budha,  father of purūravas. There arose then a dispute between candra and bṛhaspati regarding the fatherhood of the child. Then the devas called tārā and asked her to name the child's father. tārā said that the child was of candra and so budha was looked after at the house of candra. (9th skandha,  bhāgavata).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 तारा,  स्त्री,
   पुं,
   (तारयतीति । तॄ + णिच् + अच् ।)नक्षत्रम् । इत्यमरः । १ । ३ । २१ ॥
 (यथा, महाभारते । १ । २११ । २६ ।“चन्द्रादित्यौ ग्रहास्तारा नक्षत्राणि दिवौ-कसः ॥
”)यथाच कर्म्मलोचने ।“एकतारं नभो दृष्ट्वा स्मर्त्तव्यो नारदो मुनिः ।तावद्भवति चाण्डालो यावदन्यां न पश्यति ॥
”अक्षिमध्यम् । इति मेदिनी । रे,  ४३ ॥
 शेषस्यपर्य्यायः । विम्बिनी २ कनीनिका ३ । इतिराजनिर्घण्टः ॥
 तारका ४ । इत्यमरः । १ । ३ । २१ ॥
(यथा,  हठयोगप्रदीपिकायाम् । ४ । ३९ ।“तारे ज्योतिषि संयोज्य किञ्चिदुन्नमयेद्भुवौ ॥
”)

 तारा,  स्त्री,
   (तारयति तापादिति । तॄ + णिच् +अच् + टाप् ।) बुद्धदेवताभेदः । बृहस्पति-भार्य्या । इति मेदिनी । रे,  ४३ ॥
 (यथा,  देवी-भागवते । १ । ११ । ७५ ।“ततः कालेन कियता तारासूत सुतं शुभम् ॥
”)बालिभार्य्या । सा सुषेणवानरकन्या । इतिरामायणम् ॥
 (यथा,  महाभारते । ३ । २७९ । १८ ।“हेममाली ततो बाली तारां ताराघिपान-नाम् ।उवाच वचनं वाग्मी तां वानरपतिः पतिः ॥
”)चीडा । मुक्ता । इति राजनिर्घण्टः ॥
 * ॥
द्वितीया शक्तिः । यथा,  --“लीलया वाक्प्रदा चेति तेन लीलसरस्वती ।तारकत्वात् सदा तारा सुखमोक्षप्रदायिनी ॥
उग्रापत्तारिणी यस्मादुग्रतारा प्रकीर्त्तिता ॥
”अस्या ध्यानं यथा,  --“प्रत्यालीढपदार्पिताङ्घ्रिशवहृद्घोराट्टहासा पराखड्गेन्दीवरकर्त्तृखर्परभुजा क्रूङ्कारबीजोद्भवा ।खर्व्वा नीलविशालपिङ्गलजटाजूटैकनागैर्युताजाड्यं न्यस्य कपालके त्रिजगतां हन्त्युग्रतारा-स्वयम् ॥
”अपि च ।“प्रत्यालीढपदां घोरां मुण्डमालाविभूषिताम् ।खर्व्वां लम्बोदरीं भीमां व्याघ्रचर्म्मावृतां कटौ ॥
नवयौवनसम्पन्नां पञ्चमुद्राविभूषिताम् ।चतुर्भुजां ललज्जिह्वां महाभीमां वरप्रदाम् ॥
खडगकर्त्तृसमायुक्तसव्येतरभुजद्बयाम् ।कपालोत्पलसंयुक्तसव्यपाणियुगान्विताम् ॥
पिङ्गोग्रैकजटां ध्यायेन्मौलावक्षोऽभ्यभूषिताम् ।बालार्कमण्डलाकारलोचनत्रयभूषिताम् ॥
ज्वलच्चितामध्यगतां घोरदंष्ट्रां करालिनीम् ।सावेशस्मेरवदनां स्त्र्यलङ्कारविभूषिताम् ॥
विश्वव्यापकतोयान्तःश्वेतपद्मोपरिस्थिताम् ॥
”अस्या दशाक्षरमन्त्रोक्तध्यानं यथा,  --“श्यामवर्णां त्रिनयनां द्विभुजां वरपङ्कजे ।दघानां बहुवर्णाभिर्बहुरूपाभिरावृताम् ॥
शक्तिभिः स्मेरवदनां स्मेरमौक्तिकभूषणाम् ।रत्नपादुकयोर्न्यस्तपादाम्बुजयुगां स्मरेत् ॥
”इति तन्त्रसारः ॥
(अस्या बीजं यथा,  “ह्रीँ स्त्रीँ हुँ फट् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तारा स्त्री तारयति संसारर्णवात् भक्तान् तॄ--णिच्--अच् ।१ दशमहाविद्यान्तर्गते द्वितीयमहाविद्याभेदे । २ नक्षत्रे चतत्र नक्षत्रादीनां लिङ्गभेदा यथा “हस्ता स्वातीश्रवणा अक्लीवे मृगशिरो नपुंसि स्यात् । पुंसि पुनर्वसु-पुष्यौ मूलं त्वस्त्रो स्त्रियः शेषाः अधिकमृक्षशब्दे १४०० पृ०दृश्यम् । “काली तारा महाविद्या षीडशी भुबनेश्वरी”इत्यादि तन्त्रसा० “तारकत्वात् सदा तारा सुखमोक्षप्रदा-यिनी । उग्रापत्तारिणी यस्मादग्रतारा ततः स्मृता”तन्त्रसा० तन्नामनिरुक्तिः । ३ बुद्धदेवताभेदे ४ वृहस्पतिभा-र्य्यायाम् मेदि० । ५ सुषेणवानरकन्यायां वालिभार्य्यायाञ्च६ चिडानामगन्धद्रव्ये ७ मुक्तायाञ्च राजनि० ।“वृहस्पतेः स वै भार्य्यां तारां नाम यशस्विनीम् ।जहार तरसा सर्वानवमत्याङ्गिरःसुतान् । स (चन्द्रः)याच्यमानो देवैश्च तथा देवर्षिभिः सह । नैव व्यसर्जयत्तारां तस्मायाङ्गिरसे तदा” “ददावङ्गिरसे तारां स्वय-मेव पितामहः । तामन्तःप्रसवां दृष्ट्वा तारां प्राह वृहस्पतिः । मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्य्यः कथ-ञ्चन । अयोनावुत्सृजत्तं वै कुमारं दस्युहन्तमम् । ईषीकास्तम्बमासाद्य ज्वलन्तमिव पावकम् । जातमात्रःस भगवान् देवानामक्षिपद्वपुः । ततः संशयमापन्नास्ता-रामुचुः सुरोत्तमाः । सत्यं ब्रूहि सुतः कस्य सोम-स्याथ वृहस्पतेः । पृच्छ्यमाना यदा देवैर्नाह सा सा-ध्वसाधु वा । तदा तां शप्तुमारब्धः कुमारो दस्युह-न्तमः । तं निवार्य ततो ब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम् ।यदत्र तथ्यं तद् ब्रूहि तारे! कस्य सुतो ह्ययम् । साप्राञ्जलिरुवाचेदं ब्रह्माणं वरदं शनैः । सोमस्येति महात्मानं कुमारं दस्युहन्तमम्” हरिवं० २५ अ० । “सुषेणादुहिता चेयमर्थसूक्ष्मविनिश्चये । औत्पातिके च विविधेसर्वतः परिनिष्ठिता । यदेषा साध्विति व्रूयात् कार्य्यंतन्मुक्तसंशयम् । न हि तारा मतं किञ्चदन्यथा परि-वर्त्तते” रामा० कि० २३ अ० । सा च पश्चात् वालिनीमरणानन्तरं सुग्रीवभार्य्या “तारया सहितः कामी सक्तःकपिवृषस्तदा” ३१ अ० “अहल्या द्रौपदी कुन्ती तारामन्दोदरी तथा । पञ्च कन्याः स्मरेन्नित्यं महापातक-नाशनम्” तत्र मुक्तायां “तारावलीविकरणैर्व्यरुचन् नि-वासाः” माघः कनीनिकायां “लुलितनयनताराः क्षाम-वक्त्रेन्दुविम्बाः” माघः ।ताराश्च अश्विनादयः । ज्यो० त० ताः तद्विशेषादिक-ञ्चोक्तं यथा“अश्विनी भरणी चैव कृत्तिका रोहिणी तथा । मृग-शीर्षं तथा चार्द्रा पुनर्वसुकपुष्यकौ । अश्लेषा च मघापूर्वफल्गुन्युत्तरफल्गुनी । हस्ता चित्रा तथा स्वातीविशाखा चानुराधिका । ज्येष्ठा मूलं तथाषाढे पूर्वो-त्तरपदादिके । श्रवणा च धनिष्ठा च शतभिषाद्यभा-द्रिका । उत्तरादिभाद्रपदा रेवती भानि च क्र-मात्” । “अश्वियमदहनकमलजशशिशूलभृददितिजी-वफणिपितरः । योन्यर्य्यमदिनकृत्त्वष्णृपवनशक्राग्नि-मित्राः । शक्रोनिरृतिस्तोयं विश्वविरञ्ची हरिर्वसु-र्वरुणः । अजपादोऽहिर्बुध्नः पूषा चेतीश्वरा भानाम्”विशाखायाः शक्राग्न्योर्मिलितदैवतत्वम् अभिजितोभिन्न-त्वेन अष्टाविंशतिरिति तच्च वक्ष्यते इति नक्षत्राधिपाः“उग्रः पूर्वमघान्तका ध्रुवगणस्त्रीण्युत्तराणि स्वभूर्वाता-दित्यहरित्रयं चरगणः पुष्याश्विहस्ता लघुः । चित्रा नि-त्रमृगान्त्यभं मृदुगणस्तीक्ष्णोऽहिरुद्रेन्द्रयुक् । मिश्रोऽग्निःसविशाखभः शुभकराः सर्वे स्वकृत्ये गणाः । “शशाङ्कतारयोःशुद्धिर्विचार्य्या सर्वकर्म्मसु । ग्रहाणामपि सर्वेषां तच्छुद्धौफलदातृता” । श्रीपतिसमुच्चये “ताराचन्द्रबले प्राप्ते दोषा-श्चान्ये भवन्ति ये । ते सर्वे विलयं यान्ति सिंहं दृष्ट्वागजा इव । जन्मसम्पत् विपत्क्षेमं प्रत्यरिः साधको-बधः । मित्रं परममित्रञ्च जन्मभाच्च पुनःपुनः । सर्व-मङ्गलकार्य्याणि त्रिषु जन्मसु कारयेत् । विवादश्राद्ध-भैषज्ययात्राक्षौरादि वर्जयेत् । यात्रायां पथि बन्धनंकृषिविधौ सर्वस्य नाशोभवेत् । भै ज्ये मरणं तथा सुनि-यतं दाहोगृहारम्भणे । क्षौ रोगसमागमोबहुविधःश्राद्धेऽर्थनाशस्तथा वादे बुद्धिविनाशनं युधि भयं प्राप्नो-त्ययं जन्मभे । पापाख्या तु त्रिविधा पञ्चचतुर्दशबिंशति-स्त्रियुत्ता । सिद्धिफला वृद्धिकरी विनाशसंज्ञा क्रमात्कथिता” । “जन्माद्यं कर्म्म ततोपि दशमं सांघातिकंषोडशकम् । समुदयमष्टादशभं विनाशसंज्ञं त्रयोविंशम् ।आद्यात्तु पञ्चविंशम् मानसमेवं नरः षडृक्षः स्यात् ।नवनक्षत्रोनृपतिः स्वजातिदेशाभिषेकर्क्षैः” । जात्यर्क्षन्तु ।“पूर्वात्रयं मानलमग्रजानां राज्ञान्तु पौष्णेन सहोत्त-राणि । सपौष्णमित्रं पितृदैवतञ्च प्रजापतेर्भञ्च कृषीव-लानाम् । आदित्यहस्ताभिजिदश्विभानि तान्यन्त्यजातेः-प्रभविष्णुतायाम्” । (देशभं देशनामर्क्षम्) । नाडीनक्ष-त्राणि । “ईहादेहार्थहानिः स्याज्जन्मर्क्ष उपतापिते ।कर्म्मर्क्षे कर्म्मणां हानिः पीडा मनसि मानसे । मूर्त्तिद्र-विणबन्धूनां हानिः सांघातिके तथा । संतप्ते सामुदयिकेमित्रभृत्यार्थसंक्षयः । वैनाशिके विनाशः स्यात् देह-द्रविणसम्पदाम्” । नाडीनक्षत्रफलम् । “जातिभे कुल-नाशः स्याद्बन्धनञ्चाभिषेकभे । देशभे देशभङ्गः स्यात्क्रूरैरेवं शुभैः शुभम् । यस्मिन्राजाभिषिक्तोभवति तदाभि-षेचनिकभम् अ इ उ ए कृत्तिका ओ ववि वु रोहिणी-त्यादिदेशभम् (चक्रशब्दे १२४८ पृ० शतपदचक्रे दृश्यम्) ।उग्रादिगणादिकार्य्यभेदः मु० चि० उक्तो यथा“उत्तरात्रयरोहिण्यो भास्करश्च ध्रुवं स्थिरम् । तत्र स्थिरंवीजगेहशान्त्यारामादिसिद्धये । स्वात्यादित्ये श्रुतेस्त्रीणिचन्द्रश्चापि चरं चलम् । तस्मित् गजादिकारोही वाटि-कागमनादिकम् । पूर्वात्रयं याम्यमघे उग्रं कूरं कुज-स्तथा । तस्मिन् घाताग्निशाठ्यानि विषशस्त्रादिसिध्यति ।विशाखाग्नेयभे सौम्यो मिश्रं साधारणं स्मृतम् । तत्रा-ग्निकार्य्यमिश्रं च वृषोत्सर्गादिसिद्धये । हस्ताश्विपुष्पाभि-जितः क्षिप्रं लघु गुरुस्तथा । तस्मिन् पण्यरतिज्ञानं भूषा-शिल्पकलादिकम् । मृगान्त्यचित्रामित्रर्क्षमृदु मैत्रं भृगु-स्तथा । तत्र गीताम्बरं क्रीडा मित्रकार्य्यविभूषणम् ।मूलेन्द्रार्द्राहिभं सौरिस्तीक्ष्णं दारुणसंज्ञकम् । तत्राभि-चारघातोग्रभेदाः पशुदमादिकम् । मूलाहिमिश्रोग्रमधो-मुखं भवेदूर्ध्वास्यमार्द्रेज्यहरित्रयं ध्रुवम् । तिर्यङ्मुखंमैत्रकरानिलादितिज्येष्ठाश्विनानीदृशकृत्यमेषु” ।

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“तॄ प्लवनतरणयोः”@} 2 प्लवनम् = मज्जनम्,  तरणम् = लङ्घनम्। 
 ‘अभिभवे च’ इति कविकल्पद्रुमे। 
 3 तारकः-रिका,  4 तारका,  तारकः-रिका,  5 तितरिषकः-तितरीषकः-तितीर्षकः-र्षिका,  6 तेतिरकः-रिका
   तरिता-तरीता-त्री,  तारयिता-त्री,  तितरिषिता-तितरीषिता-तितीर्षिता-त्री,  तेतिरिता-त्री
   7 तरन्- 8 समुत्तरन्-न्ती,  तारयन्-न्ती,  तितरिषन्- 9 तितरीषन्-तितीर्षन्-न्ती
   तरिष्यन्-तरीष्यन्-न्ती-ती,  तारयिष्यन्-न्ती-ती,  तितरिषिष्यन्-तितरीषिष्यन्-तितीर्षिष्यन्-न्ती-ती
   -- 10 व्यतितरमाणः,  तारयमाणः,  तारयिष्यमाणः,  -- तेतीर्यमाणः,  तेतिरिष्यमाणः
   11 तीः-तिरौ-तिरः
   -- -- -- 12 13 उत्तीर्णम्-तीर्णः-तीर्णवान्,  तारितः,  तितरिषितः-तितरीषितः-तितीर्षितः-तवान्,  तेतिरितः-तवान्
   तरः,  14 तेरिवान्,  15 सुतर्मा,  16 रथन्तरं 17,  तारः-तितरिषुः-तितरीषुः- 18 तितीर्षुः-तेतिरः
   तरितव्यम्-तरीतव्यम्,  तारयितव्यम्,  तितरिषितव्यम्-तितरीषितव्यम्-तितीर्षितव्यम्,  तेतिरितव्यम्
   तरणीयम्,  तारणीयम्,  तितरिषणीयम्-तितरीषणीयम्-तितीर्षणीयम्,  तेतिरणीयम्
   19 तार्यम्,  तार्यम्,  तितरिष्यम्-तितरीष्यम्-तितीर्ष्यम्,  तेतीर्यम्
   ईषत्तरः-दुस्तरः-सुतरः
   -- -- तीर्यमाणः,  तार्यमाणः,  तितरिष्यमाणः-तितरीष्यमाणः-तितीर्ष्यमाणः,  तेतीर्यमाणः
   20 21 तरः,  22 अवतारः,  तारः,  तितरिषः-तितरीषः-तितीर्षः,  तेतिरः
   तरितुम्- 23 अवतरीतुम्,  तारयितुम्,  तितरिषितुम्-तितरीषितुम्-तितीर्षितुम्,  तेतिरितुम्
   24 तीर्णिः,  25 तारा,  तारणा,  तितरिषा-तितरीषा-तितीर्षा,  तेतिरा
   तरणम्,  तारणम्,  तितरिषणम्-तितरीषणम्-तितीर्षणम्,  तेतिरणम्
   26 तीर्त्वा,  तारयित्वा,  तितरिषित्वा-तितरीषित्वा-तितीर्षित्वा,  तेतिरित्वा
   वितीर्य,  वितार्य,  वितितरिष्य-वितितरीष्य-वितितीर्ष्य,  वितेतीर्य
   तारम् २,  तीर्त्वा २,  तारम् २,  तारयित्वा २,  तितरिषम् २-तितरीषम् २-तितीर्षम् २,  तितरिषित्वा २-तितरीषित्वा २-तितीर्षित्वा २,  तेतिरम् २
   तेतिरित्वा २
   27 इत्यनिप्रत्यये गुणः। 
 तरणिः = सूर्यः।]] तरणिः,  28 इत्युप्रत्ययः। 
 छायापुष्पफलार्थिनोऽमुं तरन्तीति तरुः = वृक्षः।]] तरुः,  29 इति ईप्रत्ययः। 
 तरीः = प्लवो वायुश्च।]] तरीः,  30 इत्युनन्प्रत्ययः। 
 तरुणः = वायुर्युवा च।]] तरुणः।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (७७८)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-९६९। सक। सेट्। पर।)
 03 =>
  [[१। ण्वुलि,  ‘इत्त्वोत्त्वाभ्यां गुणवृद्धी विप्रतिषेधेन’ (वा। ७-१-१०२) इति वृद्धिः। ‘उरण् रपरः’ (१-१-५१) इति रपरः सन् वृद्धिर्भवति। एवं घञादिष्वपि बोध्यम्।]]
 04 =>
  [[२। ‘तारका ज्योतिषि’ (वा। ७-३-४५) इति वचनात् ज्योतिषि वाच्ये,  ‘प्रत्ययस्थात्--’ (७-३-४४) इति इत्वं न भवति। अन्यत्र इत्वे तारिका = दासी।]]
 05 =>
  [[३। धातोः ॠदन्तत्वेन ‘इट् सनि वा’ (७-२-४१) इतीड्विकल्पः। इट्पक्षे,  ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इतीटो दीर्घविकल्पः। इडभावपक्षे,  ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वे,  ‘ॠत इद्धातोः’ (७-१-१००) इति इत्वे,  ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घे च तितीर्षकः इति रूपम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र रूपत्रयं बोध्यम्।]]
 06 =>
  [[४। ‘ॠत इद् धातोः’ (७-१-१००) इति इत्वम्। रपरत्वम्। द्वित्वम्। अभ्यासे,  ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इति गुणः। ‘यस्य हलः’ (६-४-४९) इति यकारलोपः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्। धातुरूपप्रकाशिकायां तु ‘न धातु- लोप--’ (१-१-४) इति सूत्रस्थोद्योतकारपक्षमवलम्ब्य तेतीरकः-रिका इत्यादीनि यङन्ते दीर्घघटितानि रूपाणि प्रदर्शितानि।]]
 07 =>
  [[५। शतरि,  ‘कर्तरि शपू’ (३-१-६८) इति शपि,  शतुः सार्वधातुकत्वेन ङिद्वद्भावात् धातो- रित्वे प्राप्ते,  ‘इत्वोत्वाभ्यां गुणवृद्धी विप्रतिषेधेन’ (वा। ७-१-१०२) इति गुणे रूपम्।]]
 08 =>
  [[आ। ‘समुत्तरन्तावव्यथ्यौ नदान् भिद्योद्ध्यसन्निभान्। सिध्यतारामिव ख्यातां शबरीमापतुर्वने।।’ भ। का। ६। ६०।]]
 09 =>
  [[B। ‘अध्यास्त यं नक्रकुलं स्थवीयो द्विपोऽप्यमङ्क्त्वा न यमुत्ततार। नभःस्पृगूर्मिस्तितरीषतोऽस्य हरेर्दधस्यैकपदीमदात् सः।।’ वा। वि। ३। ३८।]]
 10 =>
  [[६। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानचि,  णत्वम्।]]
 11 =>
  [[७। क्विपि,  इत्वे रपरत्वे,  ‘र्वोरुपधाया दीर्घ इकः’ (८-२-७६) इति दीर्घे विसर्गः।]]
 12 =>
  [पृष्ठम्०६९८+ २४]
 13 =>
  [[१। सनि विकल्पितेट्कत्वात् निष्ठायाम्,  ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्णिषेधे,  इत्वे रपरत्वे,  दीर्घे,  ‘रदाभ्यां निष्ठातो नः--’ (८-२-४२) इति निष्ठानत्वे,  ‘रषाभ्यां नो णः--’ (८-४-१) इति णत्वे च रूपम्।]]
 14 =>
  [[२। ‘विभाषा पूर्वाह्णापराह्णाभ्याम्’ (४-३-२४) इत्यत्र भाष्ये ‘पपुष आगतं पपिवद्रूप्यम्।’ इति प्रयोगात् क्वसुर्लोकेऽपि क्वचिद्भवति। अस्य क्वसौ,  ‘तॄफलभजत्रपश्च’ (६-४-१२२) इत्येत्वाभ्यासलोपयोः,  ‘वस्वेकाजाद्घसाम्’ (७-२-६७) इतीडागमे च रूपम्। ‘छन्दस्युभयथा’ (३-४-११७) इत्यनेनास्य- सार्वधातुकसंज्ञायां तु ‘ऋच्छत्यॄताम्’ (७-४-११) इति गुणम्,  एत्वाभ्या- सलोपम्,  इडागमं च बाधित्वा,  तितीर्वान् इत्येव रूपमिति स्फुटं बृहच्छब्दे- न्दुशेखरे।]]
 15 =>
  [[३। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति मनिन्प्रत्ययः। ‘नेड् वशि कृति’ (७-२-८) इतीण्णिषेधः,  गुणः।]]
 16 =>
  [[४। ‘संज्ञायां भॄतॄ--’ (३-२-४६) इत्यादिना संज्ञायां खच्प्रत्ययः। रथन्तरं = साम। ‘इह रथेन तरतीति व्युत्पत्तिमात्रं,  न त्ववयवार्थानुगमः।’ इति सि। कौमुदी। ‘अरुर्द्विषदजन्तस्य--’ (६-३-६७) इति पूर्वपदस्य मुमागमः। ‘विश्वम्भरा,  साम रथन्तराख्यं पतिंवरा चापि धनञ्जयश्च। शत्रुंसहः कोऽपि वसुन्धरा च शत्रुंतपोऽरिन्दम एवमूह्यम्।।’ इति प्र। सर्वस्वे।]]
 17 =>
  (साम)
 18 =>
  [[आ। ‘तितीर्षुर्दुस्तरं मोहादुडुपेनास्मि सागरम्।।’ रघुवंशे १। २।]]
 19 =>
  [[५। ‘ऋहलोर्ण्यत्’ (३-१-१२४) इति ण्यत्।]]
 20 =>
  [पृष्ठम्०६९९+ २३]
 21 =>
  [[१। ‘ॠदोरप्’ (३-३-५७) इति भावेऽप् प्रत्ययः। घञपवादः।]]
 22 =>
  [[२। ‘अवे तॄस्त्रोर्घञ्,  (३-३-१२०) इति करणाधिकरणयोर्घञ्।]]
 23 =>
  [[आ। ‘अवलोक एव नृपतेः स्म दूरतो रभसाद् रथादवतरीतुमिच्छतः। अवतीर्णवान् प्रथममात्मना हरिर्विनयं विशेषयति सम्भ्रमेण सः।।’ शि। व। १३। ७।]]
 24 =>
  [[३। क्तिनि,  इत्वरपरत्वयोः,  ‘ॠल्वादिभ्यः क्तिन् निष्ठावद् वाच्यः’ (वा। ८-२-४४) इति क्तिनस्तकारस्य नकारः। णत्वम्।]]
 25 =>
  [[४। भिदादिषु (३-३-१०४) तारा इति पाठात् ज्योतिषि वाच्ये वृद्धिर्भवति। न तु इत्वमिति ज्ञेयम्।]]
 26 =>
  [[५। ‘श्रयुकः क्किति’ (७-२-११) इतीण्णिषेधे,  इत्वरपरत्वदीर्घेषु रूपम्।]]
 27 =>
  [[६। ‘अशावतॄभ्योऽनिः’ [द। उ। १। १]
 28 =>
  [[७। ‘भृमृशीतॄ--’ [द। उ। १-९२]
 29 =>
  [[८। ‘अवितॄ--’ [द। उ। १-८२]
 30 =>
  [[९। ‘कॄवृतॄदारिभ्य उनन्’ [द। उ। ५-५२]

Stchoupak

French

 तारा-
 f.
  étoile,  étoile fixe,  astre 
 prunelle de l'œil 
 femme de
Bṛhaspati 
 n.
  d'une guenon 
 -वती- f.
  femme de Dharmadhvaja.
°गण- m.
  multitude ou cortège d'étoiles.
°धर्म- m.
  n.
  d'un prince de Tārāpura.
°पति- m.
  = तारका-राज- 
 époux de Tārā,  Bṛhaspati 
 singe
Vālin. 
°पुर- nt. n.
  d'une ville.
°मन्त्र- m.
  titre d'une section du Rām. 
°मृग- m.
  n.
  d'une étoile,  Mṛgaśīrṣa.
°मैत्रक- nt. amitié née sous les étoiles,  affection prédestinée ou
spontanée.
°रमण- m.
  lune.
°वाक्य- nt. °विलाप- m.
  titres de 2 sections du Rām. 
ताराक्ष- m.
  = तारकाक्ष-।
ताराधिप- m.
  = तारका-राज-।
तारापीड- m.
  n.
  de plusieurs princes.
तारावली- f.
  rangée ou cortège d'étoiles 
 fille d'un roi des
Yakṣa 
 n.
  de diverses femmes.
तारावलोक- m.
  n.
  d'un prince.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.