| YouTube Channel

तारकः (tArakaH)

 
Apte
English
तारकः [tārakḥ],
N.
 of a demon killed by Kārtikeya. [He was the son of Vajrāṅga and Varāṅgī. He propitiated the god Brahmadeva by means of his penance on the Pāriyātra mountain, and asked as a boon that he should not be killed by any one except a child seven days old. On the strength of this boon be began to oppress the gods who were obliged to go to Brahmā and ask his assistance in the destruction of the demon (see
Ku.*
 2). But they were told that the offspring of Śiva could alone vanquish him. Afterwards Kārtikeya was born, and he slew the demon on the seventh day of his birth].
Comp.
 -अरिः, -जित्, -रिपुः, -वैरिन्, -सूदन
m.
 an epithet of Kārtikeya
जेयस्तारकसूदनो युधि करक्रीडत्कुठारस्य च
P.
R.*
 4.16. (For other senses, see under तॄ).
Apte 1890
English
तारकः N. of a demon killed by Kārtikeya. [He was the son of Vajrānga and Varāṅgī. He propitiated the god Brahmadeva by means of his penance on the Pāriyātra mountain, and asked as a boon that he should not be killed by any one except a child seven days old. On the strength of this boon he began to oppress the gods who were obliged to go to Brahmā and ask his assistance in the destruction of the demon
(see Ku. 2). But they were told that the offspring of Śiva could alone vanquish him. Afterwards Kārtikeya was born, and he slew the demon on the seventh day of his birth].
Comp.
अरिः,
जित् m. an epithet of Kārtikeya. (For other senses, see under तॄ).
Apte Hindi
Hindi
तारकः
पुं*
 - -
"चालक, खिवैया, कर्णधार"
तारकः
पुं*
 - -
"छुड़ाने वाला, बचाने वाला"
तारकः
पुं*
 - -
एक राक्षस जिसे कार्तिकेय ने मार गिराया था
तारकः
पुं*
 - -
"घड़नई, बेड़ा"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 तारः, तारवृत्तः, तारकः
noun
वर्णवृत्तविशेषः।
"तारे अष्टादश वर्णाः सन्ति।"
Synonyms:
 तारकासुरः, तारकः
noun
असुरविशेषः यः स्कन्धेन हतः।
"तारकासुरात् भीत्वा इन्द्रादयः निगूढाः।"
Synonyms:
 तारकः
noun
यः भवसागरात् पारं नयति।
"ईश्वरः एव तारकः अस्ति।"
Synonyms:
 उडुपः, कोलः, भेलकः, उडूपः, तरणः, तारणः, तारकः, प्लवः
noun
काष्ठनिर्मितं शिल्पं यद् नौकावद् नद्यादीन् पारयितुम् उपयुज्यते।
"उडुपेन नदीं पारङ्कृता।"
Tamil
Tamil
தாரக: : கரை ஏற்றுபவன், காப்பாற்றுபவன், கொண்டுசெல்பவன்.
தாரக: : கரை ஏற்றுபவன், காப்பாற்றுபவன், கொண்டுசெல்பவன்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तारकः,
पुं,
 (तारयति दैत्यानिति । तॄ + णिच् +ण्वुल् ।) द्वादशमन्वन्तरीयेन्द्रशत्रुरसुरविशेषः ।यथा, --“मनोस्तु दक्षपुत्त्रस्य द्बादशस्यात्मजान् शृणु ।देववानुपदेवश्च देवश्रेष्ठो विदूरथः ॥
मित्रवात् मित्रदेवश्च मित्रविन्दश्च वीर्य्यवान् ।मित्रवाहः सुवर्च्चाश्च दक्षपुत्त्रमनोः सुताः ॥
तपस्वी सुतपाश्चैव तपोमूर्त्तिस्तपोरतिः ।तपोधृतिर्द्युतिश्चान्य ऋषयश्च तपोधनाः ॥
सुधर्म्माणः सुतपसो हरिता रोहितास्तथा ।सुरारयो गणाः पञ्च प्रत्येकं दशको गणः ॥
ऋतघामा च तन्त्रेन्द्रस्तारको नाम तद्रिपुः ।हरिर्नपुंसको भूत्वा घातयिष्यति शङ्कर ! ॥
इति गारुडे ८७ अध्याये ॥
(अपरोऽसुरविशेषः । कार्त्तिकेयः एनं निहत-वान् । यथा, मतस्यपुराणे । १४५ । ५ -- ११ ।“वज्राङ्गो नाम दैत्योऽभूत्तस्य पुत्त्रस्तु तारकः ।सुरानुद्बासयामास पुरेभ्यः स महाबलः ॥
ततस्ते ब्रह्मणोऽभ्यासं जग्मुर्भयनिपीडिताः ।भीतांश्च त्रिदशान् दृष्ट्वा ब्रह्मा तेषामुवाच ह ॥
सन्त्यजध्वं भयं देवाः ! शङ्करस्यात्मजः शिशुः ।तुहिनाचलदौहित्रस्तं हनिष्यति दानवम् ॥
ततः काले तु कस्मिंश्चित् दृष्ट्वा वै शैलजां शिवः ।स्वरेतो वह्निवदने व्यसृजत्कारणान्तरे ॥
तत्प्राप्तं वह्निवदने रेतो देवानतर्पयत् ।विदार्य्य जठराण्येषां अजीर्णं निर्गतं मुने ! ॥
पतितं तत् सरिद्वरे ततस्तु शरकानने ।तस्मात्तु स समुद्भूतो गुहो दिनकरप्रभः ।स सप्तदिवसो वालो निजघ्ने तारकासुरम् ॥
”अस्य विशेषविवरणन्तु तत्रैव १४५ अध्यायमारभ्य१५९ अध्यायेषु द्रष्टव्यम् ॥
तारयतीति । तॄ +णिच् + ण्वुल् ।) कर्णधारः । इति मेदिनी । के, ९९ ॥
भेलकः । इति शब्दरत्नावली ॥
(तरणो-पायः । यथा, हठयोगप्रदीपिकायाम् । ४ । ४० ।“केचिदागमजालेन केचिन्निगमसङ्कुलैः ।केचित्तर्केण मुह्यन्ति नैव जानन्ति तारकम् ॥
”“तारयतीति तारकस्तं तारकं तरणोपायंनैव जानन्ति ।” इति तट्टीका ॥
महादेवः ।वथा, महाभारते । १२ । २८४ । ३५ ।“गर्भमांसशृगालाय तारकाय तराय च ।नमो यज्ञाय यजिने हुताय प्रहुताय च ॥
”)त्रातरि, त्रि । इति मेदिनी । के, १०० ॥
(यथा, प्रबोधचन्द्रोदये । २ । १३ ।“कथयति भगवान् इहान्तकालेभवभयकातरतारकं प्रबोधम् ॥
”स्त्रियां टापि अत इत्वम् । यथा, गोः रामा-यणे । २ । ९७ । २३ ।“नारीणां तारिकाः काश्चित् काश्चित् परम-वाजिनाम् ॥
”)