ताम्र (tAmra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 ताम्र mfn.
   (-म्रः-म्री-म्रं) Of a coppery red colour.
	 n.
  (-म्रं)
	 1. Copper.
	 2. A
kind of sandal,  represented as of a dark red colour,  and smelling
like a lotus.
	 3. A dark or coppery red.
	 m.
  (-म्रः) A leprosy with
large red spots.
	 f.
  (-म्री) A copper or metallic cup of prescribed
capacity,  and perforated by a small hole at the bottom,  answering
the purpose of an hour glass: it is put into a vessel of water
the water gradually filling it,  and the cup sinking,  marks the
time that has elapsed.
 E.
  तम् to desire,  Unadi affix रक्,  and the
vowel made long
 or ताम्र copper,  अण् and ङीष् affixes,  implying
analogy or derivation. 

Capeller Eng

English

 1 ताम्र॑ a.
  copper-coloured,  dark-red (abstr.   °ता† f.
 , 
°त्व† n.
 )
 m.
  a kind of leprosy
 n.
  copper or a copper vessel.

 2 ताम्र f.
  ई made of copper
 f.
  ई a kind of clepsydra. 

Yates

English

 ताम्र (म्रः-म्री-म्रं)
a. Of a copper co-
lour. 1.
n.
  Copper
 kind of
San-
dal. m.
  Leprosy with red spots.
f.
  (म्री) A copper cup answering
the purpose of an hour-glass.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

ताम्र 	-	 tAmra 	-	 n.
  	-	 copper  [ Chem.  ]
ताम्र- 	-	  tAmra- 	-	 adj.
  	-	 copper
ताम्रवर्ण 	-	  tAmravarNa 	-	 adj.
  	-	 copper
लोहित 	-	  lohita 	-	 adj.
  	-	 copper
अरविन्द 	-	  aravinda 	-	 m.
  	-	 copper
अर्क 	-	  arka 	-	 m.
  	-	 copper
रक्तधातु 	-	  raktadhAtu 	-	 m.
  	-	 copper
लोह 	-	  loha 	-	 m.
  	-	 copper
योनि 	-	  yoni 	-	 m.
 f.
  	-	 copper
अम्बक 	-	  ambaka 	-	 n.
  	-	 copper
अरविन्ददलप्रभ 	-	  aravindadalaprabha 	-	 n.
  	-	 copper
उडुम्बर 	-	  uDumbara 	-	 n.
  	-	 copper
औदुम्बर 	-	  audumbara 	-	 n.
  	-	 copper
कनीयस 	-	  kanIyasa 	-	 n.
  	-	 copper
कमल 	-	  kamala 	-	 n.
  	-	 copper
कांस्यक 	-	  kAMsyaka 	-	 n.
  	-	 copper
कुप्य 	-	  kupya 	-	 n.
  	-	 copper
तपनेष्ट 	-	  tapaneSTa 	-	 n.
  	-	 copper
तामरस 	-	  tAmarasa 	-	 n.
  	-	 copper
ताम्रक 	-	  tAmraka 	-	 n.
  	-	 copper

 
   ताम्र   tAmra   n.
   copper  [ Chem.  ]   
   ताम्र  tAmra  adj.
   made of copper    
   ताम्र  tAmra  adj.
   of a coppery red colour   
   ताम्र  tAmra  m.
   kind of leprosy with large red spots    
   ताम्र  tAmra  n.
   coppery receptacle   
   ताम्र  tAmra  n.
   kind of pepper    
   ताम्र  tAmra  n.
   red kind of Rosary Pea  [ Abrus precatorius - Bot. ]   
   ताम्र-  tAmra- adj.
   copper    
   ताम्र-पट्ट  tAmra-paTTa m.
  n.
   copper plate   
   ताम्र-तन्तु  tAmra-tantu m.
   copper wire    
   ताम्र जारेय  tAmra jAreya n.
   copper oxide   
   ताम्र काचर  tAmra kAcara n.
   copper vitriol    
   ताम्र वर्णीय  tAmra varNIya n.
   copper chromate   
   ताम्र शुल्बीय  tAmra zulbIya n.
   copper sulphate    
   ताम्र नेपालित  tAmra nepAlita n.
   copper arsenite   
   ताम्र उदजारेय  tAmra udajAreya n.
   copper hydroxide    
   निल ताम्र अयस्क  { निल }  nila tAmra ayaska  { nila } n.
   azurite  [ blue copper ore ]    

Wilson

English

 ताम्र
mfn.
   (-म्रः-म्री-म्रं) Of a coppery red colour.
n.
  (-म्रं)
1 Copper.
2 A kind of sandal,  represented as of a dark red colour,  and smelling like a
lotus.
3 A dark or coppery red.
m.
  (-म्रः) A leprosy with large red spots.
f.
 
(-म्री) A copper or metallic cup of prescribed capacity,  and perforated by a
small hole at the bottom,  answering the purpose of an hour glass: it is put into
a vessel of water,  the water gradually filling it,  and the cup sinking,  marks
the time that has elapsed.
E.
  तम to desire,  Uṇādi affix रक,  and the vowel made long
 or
ताम्र copper,  अण् and ङीष् affixes,  implying analogy or derivation. 

Apte

English

ताम्र [tāmra],  a.
  [तम्-रक् दीर्घः Uṇ.*
  2.16.]

Made of copper.

Of a coppery red colour,  red
 ततो$नुकुर्याद्विशदस्य तस्यास्ताम्रौष्ठपर्यस्तरुचः स्मितस्य Ku.*
  1.44
 उदेति सविता ताम्रस्ताम्र एवास्तमेति च Subhāṣ. -म्रः A kind of leprosy with red spots.

म्रम् Copper.

A dark or coppery red.

A coppery receptacle
 ताम्रलोहैः परिवृता निधयो ये चतुः- शताः Mb.
 *  2.61.29. -म्री A copper pot having a small hole at the botton used in measuring time by placing it in a water-vessel.

Comp.
  अक्षः a crow.

the (Indian) cuckoo. -अर्धः bell-metal. -अश्मन् m.
  a kind of jewel (पद्मराग)
 ताम्राश्मरश्मिच्छुरितैर्नखाग्रैः Śi.*
  3.7. -आभम् red sandal (रक्तचन्दन). -उपजीविन् m.
  a coppersmith. -ओष्ठः (forming ताम्रोष्ठ or ताम्रौष्ठ) a red or cherry lip
 Ku.*
  1.44.-कारः,  -कुट्टः a brazier,  coppersmith.

कृमिः a kind of red insect (इन्द्रगोप).

the lady bird.

cochineal.-गर्भम् sulphate of copper. -चूडः a cock
 संध्याचूडैर- निबिडतमस्ताम्रचूडैरुडूनि । प्रासूयन्त स्फुटमधिवियद्भाण्डमण्डानि यानि ॥ Rām.  Ch.6.96
7.56. -चडकः a particular position of the hand. -त्रपुजम् brass. -द्रुः the red sandalwood.-द्वीपः the island of Ceylon
 Divyāvadāna. 36.

धातुः red chalk.

Copper
 Rām.*
  3. -पट्टः,  -पत्रम् a copper-plate on which grants of land were frequently inscribed
 पटे वा ताम्रपट्टे वा स्वमुद्रोपरिचिह्नितम् । अभिलेख्यात्मनो वंश्यानात्मानं च महीपतिः ॥ Y.*
  1.319. -पर्णी N.
  of a river rising in Malaya,  celebrated for its pearls
 R.*
  4.5. Hence ताम्रपर्णिक (=  obtained in the same river)
 Kau. A.
 2.11. -पलः Alangium Hexapetalum
 दद्यात्ताम्रपलं वापि अभावे सर्वकर्मणः Yuktikalpataru. -पल्लवः the Aśoka tree. -पाकिन् Thespesia Populneoides (Mar.  लाखी-पारासा पिंपळ). -पुष्पः Kæmpferia Rotunda (Mar.  बाहवा).-ष्पी Bignonia Suaveolens (Mar.  धायरी,  भुईपाडळ) -फलकम् a copper-plate. -मुख a.
  copper-faced.

(खः) a Frank or European

the Moghals. -वदनः (see ताम्रमुख)
 योत्स्यन्ति ताम्रवदनैरनेकैः सैनिका इमे Śiva.  B.26.23. -वर्णी the blossom of sesamum.  -लिप्तः N.
  of a country. -प्ताः (pl. ) its people or rulers. -वृक्षः a species of sandal.-शिखिन् m.
  a cook. -सारकः a sort of Khadira.  (-कम्) red sandal-wood.

Apte 1890

English

 ताम्र a. [तम्-रक् दीर्घः Uṇ. 2. 16] 1 Made of copper. 
2 Of a coppery red colour,  red
 उदेति सविता ताम्रस्ताम्र एवास्तमेति च. 
म्रः A kind of leprosy with red spots. 
म्रं 1 Copper. 
2 A dark or coppery red. 
म्री A copper pot having a small hole at the bottom used in measuring time by placing it in a watervessel. 
Comp. 
अक्षः {1} a crow. {2} the (Indian) cuckoo. 
अर्धः bellmetal. 
अश्मन् m. a kind of jewel (पद्मराग). 
आभं red sandal ( रक्तचंदन). 
उपजीविन् m. a coppersmith. 
ओष्ठः (forming ताम्रोष्ठ or ताम्रौष्ठ) a red or cherry lip
 Ku. 1. 44. 
कारः,  
कुट्टः a brazier,  coppersmith. 
कृमिः. a kind of red insect (इंद्रगोप). {2} the lady bird. {3} cochineal. 
गर्भ sulphate of copper. 
चूडः a cock. 
त्रपुजं brass. 
द्रुः the red sandalwood. 
द्वीपः the island of Ceylon. 
धातुः red chalk. 
पट्टः,  
पत्रं,  a copper-plate on which grants of land were frequently inscribed
 Y. 1. 319. 
पर्णी N. of a river rising in Malaya,  celebrated for its pearls
 R. 4. 50. 
पल्लवः the Aśoka tree. 
फलकं a copper-plate. 
मुख a. copper-faced. (
खः) a Frank or European. 
वर्णी the blossom of sesamum. 
लिप्तः N. of a country. (
प्ताः pl.) its people or rulers. 
वृक्षः a species of sandal. 
शिखिन् m. a cock. 
सारकः a sort of Khadira. (
कं) red sandal-wood. 

Monier Williams Cologne

English

 ताम्र॑ mf(आ)n.  (√ तम्,  Uṇ.
 ) of a coppery red colour,  VS.
  xvi (Naigh.  iii,  7),  MBh.
   &c.
   (ताम्रा त्वच्,  the 4th of the 7 membranes with which an embryo is covered,  Suśr.
  iii,  4,  2)

 ताम्र॑ mf(ई)n.  made of copper,  R.
  iii,  21,  17
 Suśr.
 
 Mn.
   vi,  53/54
 BhavP.
  

 ताम्र॑ m.
  a kind of leprosy with large red spots,  Karmavip. 

 N.
  of a son of Naraka Bhauma,  BhP.
   x,  59,  12

 =
  -द्वीप,  MBh.
   ii,  1172
 Romakas.
 

 ताम्र॑ n.
  =
  -ता,  L.
 

 copper,  Kauś.
 
 Mn.
   &c.
  

 a coppery receptacle,  MBh.
   ii,  61,  29

 =
  -द्रु,  W.
  (cf.   R.
  ii,  83,  17)

Monier Williams 1872

English

 ताम्र ताम्र,  अस्,  आ,  अम् (said to be fr. rt.
तम्),  of a coppery red colour,  (ताम्रा त्वच्,  the
fourth of the seven skins or membranes with which an
embryo is covered)
 (अस्),  m. a kind of leprosy with
large red spots
 N. of a man [cf. ताम्रायण]
 N.
of an island [cf. ताम्र-द्वीप]
 (आ),  f.,  N. of several
plants,  viz. = मञ्जिष्ठा,  Rubia Munjista,  = रक्त-
गुञ्जा,  Abrus Precatorius,  = सैंहली
 N. of a
daughter of Dakṣa,  one of the wives of Kaśyapa, 
and mother of various birds
 N. of a river
 (अम्), 
n. a dark or coppery red
 copper
 a kind of sandal, 
represented as of a dark-red colour and smelling like
a lotus
 Ved. form,  figure
 (अस्,  ई,  अम्),  made of
copper
 (ई),  f. a copper or metallic cup of prescribed
capacity and perforated by a small hole at the bottom, 
(when placed in a vessel of water it answers the
purpose of a clepsydra,  and the water gradually filling
it marks the time that has elapsed)
 [cf. Hib. umha, 
‘copper.’]
—ताम्र-कण्टक,  अस् or अम्,  m. or n. (?), 
a kind of Acacia.
—ताम्र-कर्णी,  f.,  N. of the
female of one of the elephants of the quarters called
Añjana
 also of the elephant Śeṣa.
—ताम्र-कार, 
अस्,  m. a brazier,  a copper-smith.
—ताम्र-किलि,  इस्, 
m. a small worm of a red colour
 [cf. ताम्र-कृमि।]
—ताम्र-कुट्ट,  अस्,  ई,  m. f. a brazier or copper-
smith.
—ताम्र-कुट्टक,  अस्,  m. = the last
 tobacco (?).
—ताम्र-कुण्ड,  अम्,  n. a copper bason or other
vessel
 probably N. of a place.
—ताम्र-कूट,  अस्, 
अम्,  m. n. a kind of plant,  tobacco (?).
—ताम्र-
कृमि,  इस्,  m. the lady-bird
 cochineal.
—ताम्र-
गर्भ,  अम्,  n. blue vitriol or sulphate of copper.
—ताम्र-चक्षुस्,  उस्,  m. a kind of pigeon.
—ताम्र-चूड,  अस्,  आ,  अम्,  red-crested
 (अस्), 
m. a cock [cf. ताम्र-शिखिन्]
 a kind of plant
(कुक्कुर-द्रु)
 a particular position of the hand
[cf. ताम्रचूडक]
 N. of a Pari-vrājaka
 (आ), 
f.,  N. of one of the Mātṛs attending on Skanda.
—ताम्रचूडक,  अस्,  m. (scil. हस्त),  a kind of
theatrical gesticulation or motion of the hands.
—ताम्रचूड-भैरव,  अस्,  m. a peculiar form of
Bhairava.
—ताम्रचूडादि-कथन (°ड-आद्°),  अम्, 
n. ‘explanation of the Tāmra-cūḍa gesticulation
&c., ’ N. of a section of the Mantra-mahodadhi by
Mahī-dhara.
—ताम्रजाक्ष (°ज-अक्°),  अस्,  m.,  N.
of a son of Kṛṣṇa and Satya-bhāmā.
—ताम्र-
तनु,  उस्,  उस्,  उ,  having a ruddy or fair complexion, 
copper-coloured.
—ताम्र-तुण्ड,  अस्,  m. a sort of
monkey.
—ताम्र-त्रपुज,  brass.
—ताम्र-त्व, 
अम्,  n. dark-red or copper colour,  redness.
—ताम्र-
दुग्धा,  f. a species of plant,  = गोरक्ष-दुग्धा।
—ताम्र-द्रु,  उस्,  m. red sandal-wood.
—ताम्र-
द्वीप,  अस्,  m. the island Ceylon.
—ताम्र-धातु, 
उस्,  m. red chalk.
—ताम्र-धूम्र,  अस्,  आ,  अम्, 
Ved. dark-red,  coppery red.
—ताम्र-ध्वज,  अस्, 
m.,  N. of a man.
—ताम्र-नेत्र,  अस्,  आ,  अम्,  red-
eyed.
—ताम्र-पक्षा,  f.,  N. of a daughter of
Kṛṣṇa.
—ताम्र-पक्षिन्,  ई,  m.,  N. of a son of
Kṛṣṇa.
—ताम्र-पट्ट,  अस्,  m. a copper plate on
which Hindū grants of land &c. are frequently in-
scribed
 [cf. ताम्र-शासन।]
—ताम्र-पत्त्र, 
अम्,  n. a copper plate
 (अस्),  m. a kind of pot-herb, 
= जीव-शाक.
—ताम्र-पत्त्रक,  N. of the two
plants Bauhinia Tomentosa and Capparis Aphylla.
—ताम्र-पर्ण,  अम्,  n.,  N. of a district renowned
for a temple of Śiva,  the ancient Taprobane
 Ceylon
(ई),  f. the plant Rubia Munjista (मञ्जिष्ठा)
a kind of pond or lake
 N. of a river rising in
Malaya and of the district in its vicinity,  (the river is
celebrated for its pearls)
 N. of a town in Ceylon, 
after which the whole island is by some called
Tāmra-parṇī
 [cf. ताम्र-द्वीप।]
—ताम्रपर्-
णीय,  अस्,  m. (fr. the last),  an inhabitant of Ceylon, 
especially a Buddhist.
—ताम्र-पल्लव,  अस्,  m. the
Aśoka tree.
—ताम्र-पाकिन्,  ई,  m. the tree Thes-
pesia Populneoides and Hibiscus Populneoides.
—ता-
म्र-पात्र,  अम्,  n. a copper vessel.
—ताम्र-पादी, 
f. a kind of plant related to the Mimosa Pudica, 
= हंस-पदी.
—ताम्र-पुष्प,  अम्,  n. a copper-
coloured or red flower
 (अस्),  m. the plant Bauhinia
Variegata or a kind of ebony (रक्त-काञ्चन)
another plant,  Kæmpferia Rotunda (भूमि-चम्-
पक)
 (ई),  f.,  N. of several plants having red
flowers,  viz. Bignonia Suaveolens,  Grislea Tomentosa, 
Ipomœa Turpethum (त्रि-वृत्)
 [cf. ताम्र-पुष्-
पिका।]
—ताम्र-पुष्पक,  अस्,  m. Bauhinia Varie-
gata or a kind of ebony
 (इका),  f.,  N. of several
plants,  viz. = Bignonia Suaveolens,  Grislea Tomentosa, 
also = Marāthī रक्त-निशोत्तरा.
—ताम्र-फल, 
अस्,  m. the tree Alangium Hexapetalum.
—ताम्र-
फलक,  अम्,  n. a copper plate.
—ताम्र-मय, 
अस्,  ई,  अम्,  consisting of copper,  coppery.
—ताम्र-
मारण,  अम्,  n. the decomposition of copper and
its application as a remedy.
—ताम्र-मुख,  अस्,  ई, 
अम्,  copper-faced,  fair-complexioned
 (अस्),  m. a
European.
—ताम्र-मूला and ई,  f.,  N. of several
plants,  Rubia Munjista,  Alhagi Maurorum,  Mimosa
Pudica.
—ताम्र-मृग,  अस्,  m. the red deer.
—ताम्र-रसायनी,  f. a species of plant with a
milky juice,  = ताम्र-दुग्धा.
—ताम्र-लिप्त,  आस्, 
m. pl.,  N. of a people near the western mouth of
the Ganges
 (अस्),  m.,  N. of a Ṛṣi
 (आ or ई),  f., 
N. of the capital of the Tāmra-liptas
 [cf. ताम-
लिप्ती।]
—ताम्रलिप्तक,  आस्,  m. pl.,  N. of a people
near the western mouth of the Ganges
 (इका),  f., 
N. of the capital of this people,  = ताम्र-लिप्ता।
—ताम्र-वर्ण,  अस्,  ई,  अम्,  copper-coloured,  dark-
red
 (अस्),  m. a kind of grass,  = पल्लिवाह
 N. of
one of the nine divisions of Bhārata-varṣa
 (आ),  f.
the China rose
 (ई),  f. the blossom of sesamum.
—ताम्र-वर्णक,  अस्,  m. = ताम्र-वर्ण.
—ता-
म्र-वल्ली,  f. the plant Rubia Munjista
 a medi-
cinal plant used as an emollient in affections of
the mouth and fauces
 also called तमाली,  ताली, 
सूक्ष्म-वल्ली,  &c.
—ताम्र-वीज,  अस्,  m. a kind
of vetch,  Dolichos Uniflorus (कुलत्थ).
—ताम्र-
वृक्ष,  अस्,  m. the plant Dolichos Uniflorus
 a red
sort of sandal-wood.
—ताम्र-वृन्त,  अस्,  m. the plant
Dolichos Uniflorus
 (आ),  f. another kind of Dolichos.
—ताम्र-शाटीय,  आस्,  m. pl. ‘having red vestments, ’
N. of a Buddhist school.
—ताम्र-शासन,  अम्,  n.
an edict or grant &c. inscribed on copper
 [cf. ताम्र-
पट्ट।]
—ताम्र-शिखिन्,  ई,  m. ‘having a red crest, ’
a cock
 [cf. ताम्र-चूड।]
—ताम्र-सागर,  अस्,  m., 
N. of an ocean.
—ताम्र-सार,  अम्,  n. a red kind
of sandal,  Pterospermum Santolinum.
—ताम्र-
सारक,  अस्,  m. a sort of Khadira with red flowers
(अम्),  n. red sandal-wood.
—ताम्र-सेन,  अस्,  m., 
N. of a king.
—ताम्राख (°र-अक्°),  अस्,  ई,  अम्, 
red-eyed
 (अस्),  m. a crow
 the Indian cuckoo.
—ताम्राख्य (°र-आख्°),  अस्,  आ,  अम्,  N. of a kind
of pearl,  so called either because reddish in colour or
because found in the river Tāmra-parṇī.
—ताम्राभ
(°र-आभ्°),  अम्,  n. red saunders.
—ताम्रारि (°र-
अरि),  इस्,  m. ‘the copper-coloured enemy, ’ N. of a
hostile people.
—ताम्रारुण (°र-अर्°),  अस्,  m. a
coppery red dawn
 (आ),  f.,  N. of a river
 (अम्),  n., 
N. of a Tīrtha.
—ताम्रार्ध (°र-अर्°),  अम्,  n.
mixed or bell-metal.
—ताम्रा-वती,  f.,  N. of a
river.
—ताम्रोपजीविन् (°र-उप्°),  ई,  m. a copper-
smith.
—ताम्रोष्ठ and ताम्रौष्ठ (°र-ओष्°), 
औ,  m. du. red lips
 (अस्,  आ,  अम्),  having red lips
(अस्),  m.,  N. of a Yakṣa.

Macdonell

English

 ताम्र tāmrá,  a.
  copper-coloured,  dark red
 🞄m.  eruption with dark red spots
 n.
  copper
 🞄a.  (a) of cooper
 ī,  f.
  kind of water-clock (a 🞄copper vessel having an orifice in the bottom,  🞄which when placed in water,  gradually fills).

Benfey

English

 ताम्र ताम्र (vb. तम्,  cf.  तमस्), 
 I.
adj.
 
 1. f.
  रा,  Of a coppery-red colour, 
Rām.  2,  34,  13.
 2. f.
  री,  Of copper, 
Rām.  3,  21,  17.
 II. n.
 
 1. Copper,  Man. 
5,  114.
 2. A sort of sandal,  Rām.  2, 
83,  17.

Apte Hindi

Hindi

ताम्र
वि* - "तम् + रक्,  दीर्घः"
"ताँबे के रंग का,  लाल"

ताम्रम्
नपुं*
   - -
तांबा

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ताम्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾಮ್ರಲೋಹ
निष्पत्तिः - > तमु (काङ्क्षायाम्) - "रक्" दीर्घश्च (उ० २-१६)
व्युत्पत्तिः - > ताम्यति
ताम्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವಿಧ ಕುಷ್ಠರೋಗ
ताम्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ತವರ್ಣ /ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ
ताम्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ
प्रयोगाः - > "ततोऽनुकुर्याद्विशदस्य तस्य ताम्रौष्ठपर्यस्तरुचः स्मितस्य"
उल्लेखाः - > कुमा० १-४४
ताम्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಾಮ್ರಲೋಹದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
प्रयोगाः - > "सुवर्णरूप्यपात्रेषु ताम्रकांस्यायसेषु च । गृह्णन् भिक्षां न धर्मोऽस्ति गृहीत्वा नरकं व्रजेत् ॥"

L R Vaidya

English

 tAmra {% (I) a. (f. म्रा) %} Of coppery red colour,  red,  K.S.i.44,  iii.65,  R.ii.15.

 tAmra {% (II) n. %} Copper.

Bopp

Latin

 ताम्र n. cuprum. RAM. I. 31. 50. -- Adj. (fem. ताम्री) co-
lore cuprino. IN. 5. 12. N. 26. 17. (Hib. umha cuprum.)

Indian Epigraphical Glossary

English

 tāmra (IE
 EI 8,  23),  same as tāmra-śāsana
 a copper-plate
grant
 also land granted by means of such charters.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
ताम्रं म्लेच्छमुखं शुल्वं रक्तं द्व्यष्टमुदुम्बरम् ॥ १०३९ ॥
म्लेच्छशाबरभेदाख्यं मर्कटास्यं कनीयसम् ।
ब्रह्मवर्धनं वरिष्ठं सीसं तु सीसपत्त्रकम् ॥ १०४० ॥
नागं गण्डूपदभवं वप्रं सिन्दूरकारणम् ।
वर्ध्नं स्वर्णारियोगेष्टे यवनेष्टं सुवर्णकम् ॥ १०४१ ॥
-wordlist-
 
ताम्र (क्ली),  म्लेच्छमुख (क्ली),  शुल्ब (क्ली),  रक्त (क्ली),  द्व्यष्ट (क्ली),  उदुम्बर (क्ली),  म्लेच्छ (क्ली),  शाबर (क्ली),  मर्कटास्य (क्ली),  कनीयस (क्ली),  ब्रह्मवर्धन (क्ली),  वरिष्ठ (क्ली),  सीसक (क्ली),  सीसपत्रक (क्ली),  नाग (क्ली),  गण्डूपदभव (क्ली),  वप्र (क्ली),  सिन्दूरकारण (क्ली),  वर्ध्र (पुंक्ली),  स्वर्णारि (क्ली),  योगेष्ट (क्ली),  यवनेष्ट (क्ली),  सुवर्णक (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

गैरिक
गैरिक,  ताम्र,  शुल्ब,  उदुम्बर
उच्यते गैरिकं धातुस्ताम्रं शुल्वमुदुम्बरम् ।
verse 2.1.1.170
page 0021

अरुण
अरुण,  शोण,  रक्त,  माञ्जिष्ठ,  पाटल,  ताम्र,  लोहित
अरुणः शोणो रक्तो माञ्जिष्ठः पाटलस्तथा ताम्रः ।
लोहित इत्येकार्थाः कविभिः शब्दाः प्रयुज्यन्ते ॥ ७३३ ॥
verse 4.1.1.733
page 0084

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: ताम्रम्
Root: ताम्र
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Copper
Shloka(s):
3|2|24|2 ► ताम्रं शुल्बं मर्कटास्यं रक्तं व्यष्ठं कनीयसम्॥ (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
3|2|25|1 ► म्लेच्छं वरिष्ठं म्लेच्छास्यं श्रेष्ठं काम्यमुदुम्बरम्। (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|24|2 ⇢ ताम्रम् (ताम्र) (नपुं) ⇒ Copper ⇒ 
➠ 3|2|24|2 ⇢ शुल्बम् (शुल्ब) (नपुं) ⇒ Copper ⇒ 
➠ 3|2|24|2 ⇢ मर्कटास्यम् (मर्कटास्य) (नपुं) ⇒ Copper ⇒ 
➠ 3|2|24|2 ⇢ रक्तम् (रक्त) (नपुं) ⇒ Copper ⇒ 
➠ 3|2|24|2 ⇢ व्यष्ठम् (व्यष्ठ) (नपुं) ⇒ Copper ⇒ 
➠ 3|2|24|2 ⇢ कनीयसम् (कनीयस) (नपुं) ⇒ Copper ⇒ 
➠ 3|2|25|1 ⇢ म्लेच्छम् (म्लेच्छ) (नपुं) ⇒ Copper ⇒ 
➠ 3|2|25|1 ⇢ वरिष्ठम् (वरिष्ठ) (नपुं) ⇒ Copper ⇒ 
➠ 3|2|25|1 ⇢ म्लेच्छास्यम् (म्लेच्छास्य) (नपुं) ⇒ Copper ⇒ 
➠ 3|2|25|1 ⇢ श्रेष्ठम् (श्रेष्ठ) (नपुं) ⇒ Copper ⇒ 
➠ 3|2|25|1 ⇢ काम्यम् (काम्य) (नपुं) ⇒ Copper ⇒ 
➠ 3|2|25|1 ⇢ उदुम्बरम् (उदुम्बर) (नपुं) ⇒ Copper ⇒ 
Related word(s):
    

पुराणम्

English

ताम्र / TĀMRA. A demon,  son of Murāsura. The demon mura had seven children named tāmra,  antarīkṣa,  śravaṇa,  vasu,  vibhāvasu,  nabhasvān and aruṇa. Of these tāmra was Mahiṣāsura's minister for a long time. The Chief Minister of Mahiṣāsura was Asilomā
 Defence Minister,  cikṣura
 Foreign minister,  Viḍāla and Finance minister,  tāmra. udarka was the Commander-in-chief and bāṣkala,  trinetra and kālabandhaka were Cabinet Ministers. He was killed along with his father mura,  by śrī kṛṣṇa. (10th skandha bhāgavata and 5th skandha,  devī bhāgavata).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ताम्रं,  क्ली,
   (तम्यते आकाङ्क्ष्यते इति । तमुकाङ्क्षायाम् + “अमितम्योर्दीर्घश्च ।” उणां । २ ।१६ । इति रक् उपधाया दीर्घश्च ।) तैजस-घातुविशेषः । तामा इति ताँवा इति च भाषा ॥
तत्पर्य्यायः । ताम्रकम् २ शुल्वम् ३ म्लेच्छ-मुखम् ४ द्ब्यष्टम् ५ वरिष्ठम् ६ उडुम्बरम् ७ ।इत्यमरः । २ । ९ । ९७ ॥
 द्विष्ठम् ८ उदम्बरम् ९औदुम्बरम् १० उदुम्बरम् ११ औडुम्बरम् १२ ।इति तट्टीका ॥
 तपनेष्टम् १३ अम्बकम् १४अरविन्दम् १५ रविलोहम् १६ रविप्रियम् १७रक्तम् १८ नैपालिकम् १९ रक्तधातु २० मुनि-पित्तलम् २१ अर्कम् २२ सूर्य्याङ्गम् २३ लोहि-तायसम् २४ । इति शब्दरत्नावली ॥
 सुपक्वस्यतस्य गुणाः । मधुरत्वम् । कषायत्वम् । तिक्त-त्वम् । विपाके कटुत्वम् । शीतलत्वम् । कफपित्त-विबन्धशूलपाण्डूदरगुल्मनाशित्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
 अम्लत्वम् । सारकत्वम् । रोपण-त्वम् । लघुत्वम् । लेखनत्वम् । अर्शोज्वरकुष्ठ-कासश्वासक्षयपीनसाम्लपित्तशोथकृमिनाशि-त्वम् । अल्पबृंहणत्वञ्च । इति भावप्रकाशः ॥
परिणामशूलप्लीहवाय्वामशूलबहुरोगनाशित्वम् ।शुद्धिकारित्वम् । बलायुस्तेजःपुष्टितुष्टिकारित्वंनित्यसेवने वलीपलितनाशित्वञ्च ॥
 * ॥
 मृद्-वेष्टितशूरणकन्दगर्भनिहितगोमयाग्निभस्मीकृत-पञ्चामृतद्बारा पञ्चपुटदत्तताम्रस्य गुणाः ।वान्तिभ्रान्तिशूलाग्निमान्द्याम्लपित्तनाशित्वम् ।बलकारित्वञ्च ॥
 * ॥
 अशोधितताम्रदोषाः ।आयुःशुक्रबलनाशित्वम् । रोगवृद्धिच्छर्द्दिमूर्च्छा-भ्रमक्लेदनानारोगकुष्ठशूलविदाहस्वेदारुचिचित्त-सन्तापकारित्वम् । विषतुल्यत्वञ्च । इति सुख-बोधः ॥
 * ॥
 तस्योत्पत्तिर्यथा,  --“शुक्रं यत् कार्त्तिकेयस्य पतितं धंरणीतल ।तस्मात् ताम्रं समुत्पन्नमिदमाहुः पुराविदः ॥
”तस्य लक्षणं यथा,  --“जपाकुसुमसङ्काशं स्निग्धं मृदुं घनं क्षमम् ।लोहनागोज्झितं ताम्रं मारणाय प्रशस्यते ॥
कृष्णरूक्षमतिस्तब्धं श्वेतञ्चापि घनासहम् ।लोहनागयुतञ्चेति शुल्वं दुष्टं प्रकीर्त्तितम् ॥
”तस्य शोघनविधिर्यथा,  --“पत्तलीकृतपत्राणि ताम्रस्याग्नौ प्रतापयेत् ।निषिञ्चेत् तप्ततप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके ॥
गोमूत्रे च कुलत्थानां कषाये च त्रिधा त्रिधा ।एवं ताम्रस्य पत्राणां विशुद्धिः संप्रजायते ॥
”अथ तस्य मारणविधिर्यथा,  --“सूक्ष्माणि ताम्रपत्राणि कृत्वा संस्वेदयेद्बुधः ।वासरत्रयमम्लेन ततः खल्ले विनिःक्षिपेत् ॥
पादांशं सूतकं दत्त्वा याममम्लेन मर्द्दयेत् ।तत उद्धृत्य पत्राणि लेपरेद्द्विगुणेन च ।गन्धकेनाम्लघृष्टन तस्य कुर्य्याच्च गोलकम् ॥
ततः पिष्ट्वा च मीनाक्षीं चाङ्गेरीं सपुनर्नवाम् ।तत्कल्केन बहिर्गोलं लेपयेद्द्व्यङ्गुलोन्मितम् ॥
धृत्वा तद्गोलकं भाण्डे शरावेण च रोघयेत् ।बालुकाभिः प्रपूर्य्याथ विभूतिलवणाम्बुभिः ॥
दत्त्वा भाण्डमुखे मुद्रां ततञ्चुल्यां विपाचयेत् ।क्रमवृद्ध्याग्निना सम्यक् यावद्यामचतुष्टयम् ॥
स्वाङ्गशीतं ससुद्धृत्य मर्द्दयेच्छूरणद्रवैः ।यामैकं गोलकं तच्च निःक्षिपेच्छूरणोदरे ॥
मृदा लेपस्तु कर्त्तव्यः सर्व्वतोऽङ्गुष्ठमात्रकः ।पाच्यं गजपुटे क्षिप्तं मृतं भवति निश्चितम् ॥
वमनञ्च विरेकञ्च भ्रमं क्लममथारुचिम् ।विदाहं स्वेदमुत्क्लेदं न करोति कदाचन ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
 * ॥
शुल्वनिभः । अरुणवर्णः । इति हेमचन्द्रःशब्दरत्नावली च ॥
 तद्बति,  त्रि ॥
(“न विषं विषमित्याहुस्ताम्रञ्च विषमुच्यते ।एकदीषो विषे त्वष्टौ दोषास्ताम्रे प्रकीर्त्तिताः ॥
भ्रमो मूर्च्छा विदाहश्च उत्क्लेदशोषवान्तयः ।अरुचिश्चित्तसन्ताप एते दोषा विषोपमाः ॥
तस्माद्बिशुद्धं ताम्रं हि ग्राह्यं रोगोपशान्तये ।पटुना रविदुग्धेन ताम्रपत्राणि लेपयेत् ॥
अग्नौ सन्ताप्य निर्गुण्डीरसे सिञ्चेत् पुनः पुनः ॥
मतान्तरम् ।गोमूत्रेण पचेद्यामं ताम्रपत्रं दृढाग्निना ।शुध्यते नात्र सन्देहो मारणञ्चात्र कथ्यते ॥
इति ताम्रशोधनम् ॥
 * ॥
अथ ताम्रमारणम् ।सूतमेकं द्विधा गन्धं यामं मर्द्द्यन्तु कन्यया ।द्वयोस्तुल्यं ताम्रपत्रं लिप्त्वा स्थाल्यां निधापयेत् ।सम्यक् शूरणजैः सार्द्धं पार्श्वे भस्म निधापयेत् ।चतुर्यामं पचेच्चुल्ल्यां पात्रपृष्ठे सगोमये ॥
जलं पुनः पुनर्द्देयं स्वाङ्गशीतं विमर्द्दयेत् ।म्रियते नात्र सन्देहः सर्व्वरोगेषु योजयेत् ॥
मतान्तरम् ।जम्ब्वाम्भसा सैन्धवसंयुतेनसगन्धकं स्थापय शुल्वपत्रम् ।पक्वायमानं पुटयेत् सुयुक्त्यावातादिकं यावदुपैति शान्तिम् ॥
अन्यतरमतम् ।शुद्धं ताम्रदलं विमर्द्द्या पटुना क्षारेण जम्बीरजैनींरैर्घस्रमिदं स्नुह्यर्कपयसा लिप्तं धमेत् सप्तधा ।निर्गुण्ड्यम्बुहिमं रसेन्द्रकलितं दुग्धाज्यगन्धेन तत्तुल्येनाथ मृतंभवेत् सुपठितं पञ्चामृतेन त्रिधा ॥
गुणा यथा,  --वान्तिभ्रान्तिविवर्ज्जितं क्षयरुजाकुष्ठानिपाण्ड्वामयंशूलं मेहगुदाङ्कुरानिलगदानुक्तानुपानैर्जयेत् ।गुञ्जामात्रमिदन्ततो द्बिगुणितं तच्छुद्धकायेन चेत्भुक्तः स्थौल्यजरापमृत्युशमनं पथ्याशिना वत्स-रात् ॥
ताम्रमुष्णं गरहरं यकृत्प्लीहोदरापहम् ।क्रिमिशूलामवातघ्नं ग्रहण्यर्शोऽम्लपित्तजित् ॥
”इति ताम्रमारणम् ॥
 * ॥
इति वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहे जारणमारणाधि-कारे ॥
)

 ताम्रः,  पुं,
   (ताम्रस्येव वर्णोऽस्त्यस्य । अच् ।ताम्रवर्णत्वादस्य तथात्वम् ।) कुष्ठरोगविशेषः ।इति कर्म्मविपाकः ॥
 (द्बीपभेदः । यथा,  महा-भारते । २ । ३१ । ६५ ।“द्वीपं ताम्राह्वयञ्चैव पर्व्वतं रामकं तथा ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ताम्र न०
  तम--रक् दीर्घः । १ धातुभेदे (ताँमा) अमरः २ कुष्ठ-भेदे कर्म्मविपाकः । ३ रक्तवर्णे हेमच० । ४ तद्वति त्रि०
  ।धातुभेदस्योत्पत्तिकारणगुणादि भावप्र० उक्तं यथा“अथ ताम्रस्य उत्पत्तिर्नामलक्षणगुणाश्च । “शुक्रं यत्कार्त्तिकेयस्य पतितं धरणीतले । तस्मात्ताम्रं समुत्पन्न-मिदमाहुः पुराविदः । ताम्रमौन्दुवरं शुल्वमुदुम्बर-मपि स्मृतम् । रविप्रियं म्लेच्छमुखं सूर्य्यपर्य्यायनाम-कम् । जपाकुसुमसङ्काशं स्निग्धं मृदुधनक्षमम् । लो-हनागोञ्झितं ताम्रं मारणाय प्रशस्यते । कृष्णं रूक्ष-मतिस्तब्धं श्वेतञ्चापि घनासहम् । लोहनागयुतञ्चेतिशुल्वं दुष्टं प्रकीर्त्तितम् । एको दोषो विषे ताम्रेत्वसभ्यग्मारिते पुनः । दाहः स्वेदो रुचिर्मूर्च्छाक्लेदो रेको वमिर्भ्रमः” (रेकः विरेकः) तस्य मारणवि-धिस्तत्रोक्तो यथा“सूक्ष्माणि ताम्रपत्राणि कृत्वा संस्वेदयेद्बुधः । वास-रत्रयमम्लेन ततः खाते विनिःक्षिपेत् । पादांशं सूतकंदत्त्वा याममम्लेन मर्द्दयेत् । तत उद्धृत्य पत्राणि लेपये-द्द्विगुणेन च । गन्धकेनाम्लवेष्टेन तस्य कुर्य्याच्च गोल-कम् । ततः पिष्ट्वा च मौनाक्षीं चाङ्गेरीं वा पुनर्न-वाम् (चाङ्गेरी चतुष्पत्राम्लालोनिकाभेदः ।) तत्कल्केनबहिर्गोलं लेपयेद्द्व्यङ्गुलोन्मितम् । धृत्वा तद्गोलकं भाण्डेसरावेण च रोधयेत् । वालुकाभिः प्रपूर्य्याथ विभूतिलवणाम्बुभिः । दत्त्वा भाण्डमुखे मुद्रां ततश्चूल्ल्यां विपा-चयेत् । क्रमवृद्ध्याग्निना सम्यग्यावद्यामचतुष्टयम् ।स्वाङ्गशीतं समुद्धृत्य मर्दवेच्छूरणद्रवैः । यामैकंगोलकं तच्च निःक्षिपेच्छूरणोदरे । मृदा लेपस्तु कर्त्तव्यःसर्वतोऽङ्गुष्ठमात्रकः । पाच्यं गजपुटे क्षिप्तं मृतं भवतिनिश्चितम् । वमनं च विरेकं च भ्रमं श्वासमथारु-चिम् । विदाहं स्वेदमुत्क्लेदं न करोति कदाचन ।एवं मारितस्य ताम्रस्य गुणा ताम्रं कषायं मधुरं चतिक्तमम्लञ्च पाके कटु सारकञ्च । पित्तापहं श्लेष्महरञ्चशीतं तद्रोषणं स्याल्लघु लेखनञ्च । पाण्डूदरार्शोज्वरकुष्ठकासश्वासक्षयान् पीनसमम्लपित्तम् । शोथं कृमिंशूलमपाकरोति प्राहुर्बुधा वृंहणमल्पमेतत्” ।“ताम्रमम्लेन शुद्ध्यति” मनुः । ताम्रपत्रशब्दे मोजननि-षेधः घृतेतरोद्धृतसारगव्यभोजननिषेधश्च वक्ष्यते । रक्त-वर्णविशिष्टे “ताम्रौष्ठपर्य्यस्तरुचः स्मितस्य” “तपस्विनेताम्ररुचा करेण” कुमा० “प्रचक्रमे पल्लवरागताम्रा” रघुः ।५ द्वीपभेदे पु०
  । स्वार्थे क । तत्रार्थे अमरः ।

Capeller

German

 1. ताम्र॑ kupferrot. m.
  Art Aussatz
 n.
  ein
kupfernes Gefäß.

 2. ताम्र f.
  ई kupfern
 f.
  Art Wasseruhr.

Burnouf

French

 ताम्र ताम्र a. [f.  ई] rougeâtre,  de couleur de
cuivre. -- S. m.
  sorte de lèpre. -- S. f.
  clepsydre [ordt. de cuivre].
-- S. n.
  cuivre rouge,  rosette.
		 Couleur cuivrée.
		 Sorte de
sandal.
ताम्रक n.
  cuivre rouge,  rosette.
ताम्रकर्णी f.
  l'éléphant femelle de l'ouest.
ताम्रकार m.
  (कृ) ouvrier qui travaille le cuivre.
ताम्रकिलि m.
  esp. de ver rougeâtre.
ताम्रकुट्टक m.
  chaudronnier.
ताम्रकृमि m.
  esp. de ver rougeâtre.
ताम्रगर्भ n.
  couperose bleue [sulfate de cuivre].
ताम्रचूड m.
  coq [à la crête rouge].
ताम्रद्वीप m.
  np. l'île de Ceylan. 
ताम्रनेत्र a. aux yeux rougeâtres.
ताम्रपट्ट n.
  feuille ou plaque de cuivre.
ताम्रपर्ण m.
  np. l'île de Ceylan,  la Taprobane des anciens.
	-- ताम्रपर्णी f.
  mms.
		 Lac
 étang.
ताम्रपाकिन् m.
  (पच्) hibiscus populnoïdes,  arbre.
ताम्रपुष्प m.
  f.
  nom de plusieurs plantes à fleurs
rougeâtres.
ताम्रफल m.
  alangium hexapetalum,  bot.
ताम्रलिप्त m.
  np. d'un pays à l'ouest de la Bhāgīrathī
(le Gange).
ताम्रवर्णी f.
  fleur de sésame.
ताम्रवल्ली f.
  garance du Bengale ou manjith
		 la
tamālī.
ताम्रवीज m.
  esp. de vesce,  bot.
ताम्रवृक्ष m.
  sorte de sandal.
ताम्रवृन्त m.
  [f.  आ] cf.  ताम्रवीज।
ताम्रशिखिन् m.
  coq [à la crête rouge].
ताम्रसार m.
  pterospermum santolinum,  esp. de sandal rouge.
ताम्राकु m.
  une des dix-huit divisions du continent.
ताम्राक्ष m.
  (अक्ष œil) coucou kokila.
ताम्रार्ध n.
  métal de cloches [contenant une moitié de
cuivre] (अर्ध).
ताम्रिक m.
  (sfx. इक) chaudronnier. -- F. ताम्रिका
clepsydre.

Stchoupak

French

 ताम्र-
 a. cuivré,  couleur cuivre,  rouge foncé (f.  -आ-) 
 fait en
cuivre (f -ई-) 
 m.
  fils de Naraka Bhauma 
 nt. couleur cuivrée,  rougeur
 
 vase en cuivre 
 -आ- f.
  n.
  d'une fille de Dakṣa 
 d'une rivière 
-ता- f.
  -त्व- nt. couleur cuivrée,  rougeur 
 -मय- -ई- a. en
cuivre 
 -इक- a. id. 
 ताम्री-कृ- donner une couleur cuivrée, 
rougir.
°कार- °कुट्ट- m.
  cuivreur,  ouvrier en cuivre,  chaudronnier.
°चूड- (qui a une crête rouge) m.
  coq 
 n.
  d'un mendiant religieux.
°तप्त- m.
  un fils de Kṛṣṇa.
°नख- -ई- a. qui a des ongles rouges.
°पत्त्र- nt. plaque de cuivre sur laquelle on grave un acte de donation
ou un édit.
°पर्णी- f.
  n.
  d'une rivière.
°मृष्टानुलेपिन्- a. enduit de pommade rouge,  cuivrée.
°रथ- a. qui a un char couleur cuivre.
°लिप्त- m.
  pl.
  n.
  d'un pays (au Bengale),  du peuple qui l'habite
(-क- id.) 
 sg. prince de ce pays 
 -आ- -ई- f.
  sa capitale (mod.
Tamluk).
°वर्ण- a. de couleur cuivre.
°शासन- nt. acte,  édit gravé sur plaque de cuivre.
ताम्राक्ष- -ई- a. qui a des yeux rouges 
 m.
  corbeau.
ताम्रारुण- nt. n.
  d'un Tīrtha.
ताम्राश्व- a. qui a des chevaux couleur cuivre.
ताम्रोपजीविन्- m.
  = °कार-।
ताम्रोष्थ- -ई- a. aux lèvres rouges 
 m.
  n.
  d'un Yakṣa 
 du.
lèvres rouges.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.