तापस (tApasa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 तापस mfn.
   (-सः-सी-सं) Performing penance,  a practiser of devout aus-
terities,  a devotee,  an ascetic.
	 m.
  (-सः) A kind of crane,  (Ardea
nivea.)
	 n.
  (-सं) The leaf of the Laurus cassia.
 E.
  तपस् penance,  affix
अण् । तपश्चरणं शीलमस्य छत्रादि० ण or तपोऽस्त्यस्य अण् ।

Capeller Eng

English

 तापस॑ a.
  performing penance or belonging to it.  m.
  a
devotee,  ascetic,  hermit (f.  ई).

Yates

English

 तापस (सः-सी-सं)
a. Performing pe-
nance.
m.
  A crane (Ardea nivea).
n.
  Leaf of the Laurus cassia.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

तापस 	-	 tApasa 	-	 m.
  	-	 ascetic
तापस 	-	 tApasa 	-	 adj.
  	-	  austerities
तापस 	-	 tApasa 	-	 adj.
  	-	  relating to religious austerity or to an ascetic
तापस 	-	 tApasa 	-	 adj.
  	-	  practiser of religious
तापस 	-	 tApasa 	-	 m.
  	-	  manyu
तापस 	-	 tApasa 	-	 m.
  	-	  moon
तापस 	-	 tApasa 	-	 m.
  	-	  little egret heron [ Ardea nivea - Zoo. ]
तापस 	-	 tApasa 	-	 m.
  	-	  name of a hotR
तापस 	-	 tApasa 	-	 m.
  	-	  gharma
तापस 	-	 tApasa 	-	 n.
  	-	  mango-ginger   [ Curcuma Zedoaria - Bot ]
तापस 	-	 tApasa 	-	 n.
  	-	  muskroot plant  [ Nardostachys Jatamansi - Bot. ]

तापस 	-	  tApasa 	-	 adj.
  	-	 austerities
तपोधन 	-	  tapodhana 	-	 adj.
  	-	  rich in austerities
तपस्पति 	-	  tapaspati 	-	 m.
  	-	  lord of austerities
तपोधामन् 	-	  tapodhAman 	-	 n.
  	-	  place of austerities
परितपति  { परितप् } 	-	  paritapati  { paritap } 	-	 verb 	-	  practise austerities
परितप्यते  { परितप् } 	-	  paritapyate  { paritap } 	-	 verb pass. 	-	  practise austerities
तपस्तङ्क 	-	  tapastaGka 	-	 m.
  	-	  afraid of austerities
कृच्छ्रभोजिन् 	-	  kRcchrabhojin 	-	 adj.
  	-	  undergoing austerities
तपस्विन् 	-	  tapasvin 	-	 adj.
  	-	  practising austerities
तपोभृत् 	-	  tapobhRt 	-	 adj.
  	-	  undergoing austerities
तपोनिष्ठ 	-	  taponiSTha 	-	 adj.
  	-	  practising austerities
तपोवत् 	-	  tapovat 	-	 adj.
  	-	  engaged in austerities
तपोयुक्त 	-	  tapoyukta 	-	 adj.
  	-	  engaged in austerities
तप्ततपस् 	-	  taptatapas 	-	 adj.
  	-	  practising austerities
तपश्चरण 	-	  tapazcaraNa 	-	 n.
  	-	  practice of austerities
प्रयत 	-	  prayata 	-	 ppp. 	-	  purified by austerities
तपःकृश 	-	  tapaHkRza 	-	 adj.
  	-	  emaciated by austerities
तपोर्थीय 	-	  taporthIya 	-	 adj.
  	-	  destined for austerities
तपोव्रात 	-	  tapovrAta 	-	 m.
  	-	  multitude of austerities
तपोयज्ञ 	-	  tapoyajJa 	-	 adj.
  	-	  sacrificing by austerities

 
   तापस  tApasa m.
   gharma   
   घर्मिन्  gharmin adj.
   engaged in preparing the gharma offering   
   सम्राडासन्दी  samrADAsandI f.
   chair or stool used foe the pravargyagharma   
   घर्म्य  gharmya n.
   vessel in which the gharma offering is prepared   
   घर्मदुघ  gharmadugha adj.
   giving warm milk or the substance used for the gharma offering     
            

 
   तापस  tApasa m.
   manyu   
   मन्युसूक्त  manyusUkta n.
   hymns of manyu    
   मान्यव  mAnyava adj.
   relating to manyu      
            

 
   तापस  tApasa m.
   gharma  
   विशङ्कट  vizaGkaTa adj.
   ghastly   
   घटीमाल  ghaTImAla m.
   series of ghaTIs  
   घकार  ghakAra m.
   letter or sound gha    
   घाटिका  ghATikA f.
   femine form of ghaTaka  
   घटिका  ghaTikA f.
   feminine form of ghaTaka   
   घण्टिक  ghaNTika f.
   feminine form of ghaNTaka  
   घर्मिन्  gharmin adj.
   engaged in preparing the gharma offering   
   सम्राडासन्दी  samrADAsandI f.
   chair or stool used foe the pravargyagharma  
   घर्म्य  gharmya n.
   vessel in which the gharma offering is prepared   
   घर्मदुघ  gharmadugha  adj.
   giving warm milk or the substance used for the gharma offering  
   चित्राटीर  citrATIra m.
   forehead spotted with the blood of a goat offered to the demon ghaNTAkarNa     
            

Wilson

English

 तापस
mfn.
   (-सः-सी-सं) Performing penance,  a practiser of devout
austerities,  a devotee,  an ascetic.
m.
  (-सः) A kind of crane,  (Ardea nivea).
n.
  (-सं) The leaf of the Laurus cassia.
E.
  तपस penance,  affix अण्.

Apte

English

तापस [tāpasa],  a.
  (-सी f.
 )

Relating to religious penance or to an ascetic
 तापसेष्वेव विप्रेषु यात्रिकं भैक्षमाहरेत् Ms.*
  6.27.

Devout. -सः (-सी f.
 ) A hermit,  devotee,  an ascetic.Comp.   -इष्टा,  -प्रिया a grape. -तरुः,  द्रुमः the tree of ascetics,  also called इङ्गुदी.

Apte 1890

English

 तापस a. (सी f.) 1 Relating to religious penance or to an ascetic. 
2 Devout. 
सः (सी f.) A hermit,  devotee,  an ascetic. 
Comp. 
इष्टा,  
प्रिया a grape. 
तरुः,  
द्रुमः the tree of ascetics,  also called इंगुदी. 

Monier Williams Cologne

English

 तापस॑ mfn.
   (g. छत्त्रादि,  Pāṇ.
  v,  2,  103) a practiser of religious austerities (त॑पस्),  ŚBr.
   xiv
 Mn.
   vi,  27 &c.
  

 relating to religious austerity or to an ascetic,  R.
  G. ii,  52,  5

 तापस॑ m.
  an ascetic,  Mn.
  
 Nal.
  &c.
  

 the moon,  Gal.
 

 Ardea nivea,  L.
 

 =
  °सेक्षु,  Suśr.
  i,  45,  9,  2 and 6

 =
  -पत्त्र,  L.
 

 patr. of Agni,  Gharma,  and Manyu,  RAnukr.
  

 of a Hotṛ,  TāṇḍyaBr.
   xxv,  15

 तापस॑ n.
  =
  -ज,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 तापस,  अस्,  ई,  अम् (fr. तपस्),  performing pe-
nance,  a practiser of austerities
 devout
 a hermit
a devotee,  an ascetic
 relating to religious penance
or to an ascetic
 (अस्),  m.,  N. or epithet of a Hotṛ
a kind of crane,  Ardea Nivea,  = वक
 a kind of
sugar-cane
 a kind of plant,  = दमनक
 (ई),  f.,  N.
of two plants,  viz. Curcuma Zedoaria and Jaṭāmāṃsī
(अम्),  n. the leaf of the Laurus Cassia,  = तमाल-
पत्त्र
 [cf. तापस-ज।]
—तापस-ज,  अम्,  n. the
leaf of the Laurus Cassia.
—तापस-तरु,  उस्,  m. or
तापस-द्रुम,  अस्,  m. the tree of the ascetics, 
Terminalia Catappa [cf. इङ्गुद] or Putranjiva
Roxburghii.
—तापसद्रुम-सन्निभा,  f. a kind
of plant,  = गर्भ-दात्री.
—तापस-पत्त्री,  f. the
plant Artemisia Indica.
—तापस-प्रिय,  अस्,  आ,  अम्, 
dear to ascetics
 (अस्),  m. the tree Buchanania Lati-
folia,  = प्रियाल
 (आ),  f. a kind of sugar-cane
 a
grape
 Ganitrus Sphærica
 Chironia Sapida,  = रुद्रा-
क्ष.
—तापस-वृक्ष,  अस्,  m. = तापस-तरु।
—तापसाध्युषित (°स-अध्°),  अस्,  आ,  अम्,  in-
habited by hermits.
—तापसारण्य (°स-अर्°),  अम्, 
n. a wood of hermits.
—तापसेष्ट (°स-इष्°),  अस्, 
m. the tree Buchanania Latifolia.

Macdonell

English

 तापस tāpas-á,  a.
  (ī) practising penance
 relating 🞄to religious penance
 m.
 ,  ī,  f.
  ascetic,  🞄hermit
 -ya,  n.
  status of ascetics.

Benfey

English

 तापस तापस,  i. e. तपस् + अ, 
 I. adj.
 , 
f.
  सी।
 1. Performing penance,  a prac-
tiser of religious austerities,  an ascetic, 
Man.  6,  27
 MBh. 1,  3006.
 2. Refer-
ring to religious penance,  Rām.  2,  52, 
5 Gorr.
 II. m.
  A sort of sugar-cane, 
Suśr. 1,  186,  15.
 -- Comp.
 
कपट-,  m.
 
a feigned ascetic,  Kathās. 24,  208.
कु-, 
m.
  and f.
 ,  सी,  a wicked ascetic,  Kathās.
13,  141.

Hindi

तपस्या शुद्धि, 

Apte Hindi

Hindi

तापस
वि* - -
"सन्यासी से सम्बद्ध,  कड़ी साधना से सम्बन्ध रखने वाला"

तापस
वि* - -
भक्त

तापसः
पुं*
  - -
"वानप्रस्थ,  सन्यासी,  भक्त"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

तापस
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಪಸ್ವಿ /ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವವನು
निष्पत्तिः - > तपस् - "अण्" (५-२-१०३)
व्युत्पत्तिः - > तपोऽस्यास्ति
प्रयोगाः - > "तापसा यतयो विप्रा ये च वैमानिका गणाः । नक्षत्राणि च दैत्याश्च प्रथमा सात्त्विकी गतिः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० १२-४८
तापस
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಸ್ವಭಾವದವನು
निष्पत्तिः - > "णः" (४-४-६२)
व्युत्पत्तिः - > तपश्चरणं शीलमस्य

L R Vaidya

English

 tApasa {% (I) a. (f. सी) %} Relating to religious penance.

 tApasa {% (II) m. (fem. ˚सी) %} A hermit,  an ascetic.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

७,  अग,  अचल,  अद्रि,  अनिल,  अश्व,  ऋषि,  कलत्र,  कुलाचल,  क्षितिभृत् क्ष्माधर,  क्ष्माभूत्,  गन्धन्वह,  गन्धवह,  गिरि,  घोटा,  छन्द,  छन्दस्,  तत्त्व,  तापस,  तुरग,  तुरङ्ग,  दिविचर,  द्वीप,  धरणिधर,  धराधर,  धरित्रीधर,  धातु,  धी,  नग,  पन्नग,  पर्वत,  पवन,  भय,  भूधर,  भूध,  भूभृत्,  मरुत्,  महीधर,  महीघ्र,  मातृका,  मारुत,  मुनि,  यति,  लोक,  वक्री,  वाजि,  वात,  वायु,  वार,  वासर,  व्यसन,  शिला,  शिलोच्चय,  शैल,  सप्त,  समीर,  समीरण,  स्थिर,  स्वर,  हय

Bopp

Latin

 तापस m. (a तपस् s. अ) qui corpus suum vexat,  qui vi-
tam austeram,  tormentuosam,  castam agit
 asceticus. N.
12. 61. 62. 98.

Lanman

English

 tāpasá,  m. ascetic. [tápas.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 तापस m. *Ardea nivea,  S II,  206,  15 v.u. (Ko.).

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dka' thub
१) तपस् २) तपःस्थ ३) तपस्या ४) तपस्विन् ५) तपस्विनी ६) तप्त ७ )ताप ८) तापस ९) दुष्कर् १०) प्रव्रजित ११) यति १२) विप्र १३) शमण

dka' thub pa
तापस

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वैखानसो वानप्रस्थो भिक्षुः सांन्यासिको यतिः ।
कर्मन्दी रक्तवसनः परिव्राजकतापसौ ॥ ८०९ ॥
पाराशरी पारिकाङ्क्षी मस्करी पारिरक्षकः ।
-wordlist-
 
वैखानस (पुं),  वानप्रस्थ (पुं),  भिक्षु (पुं),  सान्न्यासिक (पुं),  यति (पुं),  कर्मन्दिन् (पुं),  रक्तवसन (पुं),  परिव्राजक (पुं),  तापस (पुं),  पाराशरिन् (पुं),  पारिकाङ्क्षिन् (पुं),  मस्करिन् (पुं),  पारिरक्षिक (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

पाराशरिन्
पाराशरिन्,  व्रतिन्,  भिक्षु,  मस्करिन्,  पारिरक्षिक,  पारिव्राजक,  तपस्विन्,  कर्मन्दिन्,  तापस
पाराशरी व्रती भिक्षुर्मस्करी पारिरक्षिकः ।
परिव्राजकस्तपस्वी कर्मन्दी तापसः स्मृतः ॥ ४०९ ॥
verse 2.1.1.409
page 0047

नाममाला

Sanskrit

ऋषि,  मुनि,  यति,  भिक्षु,  तापस,  संशित,  व्रतिन्,  तपस्विन्,  संयमिन्,  योगिन्,  वर्णिन्,  साधु
ऋषिर्मुनिर्यतिर्भिक्षुस्तापसः संशितो व्रती ।
तपस्वी संयमी योगी वर्णी साधुश्च पातु वः ॥ ३ ॥
verse 0.1.1.3
page 0003

Vedic Reference

English

 1. Tāpasa,  ‘ascetic, ’ is not found in Vedic literature till the
Upaniṣads.^1
1) Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad,  iv. 3,  22. Cf. Fick,  Die sociale Gliederung,  40.

 2. Tāpasa is a name of Datta who was Hotṛ priest at the
snake festival described in the Pañcaviṃśa Brāhmaṇa (xxv. 15).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 तापसं,  क्ली,
   तमालपत्रम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
तेजपात इति भाषा ॥

 तापसः,  त्रि,  (तपोऽस्त्यस्येति । तपस् + “अण्च ।”५ । २ । १०३ । इति अण् । यद्बा,  तपः शील-मस्य । “छत्रादिभ्यो णः ।” ४ । ४ । ६२ ।इति णः ।) तपस्वी । इत्यमरः । २ । ७ । ४२ ॥
(यथा,  मनुः । ६ । २७ ।“तापसेष्वेव विप्रेषु यात्रिकं भैक्षमाहरेत् ॥
”तपःसम्बन्धी । यथा,  गोः रामायणे । २ । ५२ । ५ ।“तापसं व्रतमाश्रित्य ततो गुहसुवाच ह ॥
”)पुं,   दमनकवृक्षः । वकपक्षी । इति राजनिर्घण्टः ॥
(इक्षुविशेषः । यथा,  सुश्रुते । १ । ४५ ।“कान्तारस्तापसेक्षुश्च काष्ठेक्षुः सूचिपत्रकः ॥
”“इत्येता जातयः स्थौल्यात् गुणान् वक्ष्याम्यतःपरम् ॥
”“कान्तारतापसाविक्षू वंशकानुगुणौ मतौ ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तापस त्रि०
  तपस्तच्चरणं शीलमस्य छत्रा० ण । १ तपश्चरणशीलेस्त्रियां टाप् । तपोऽस्त्यस्य “अण् च” पा० अण् । तपोविशिष्टे त्रि०
  । “तापसेष्वेव विप्रेषु यात्रिकं भैक्षमा-चरेत्” मनुः । “सीदन्ति तापसकुलानि सगोकुलानि”वृ० स० १९ अ० । स्त्रियां ङीप् “अब्रवीन्न स्मरामीतिकस्य त्वं दुष्टतापसि” भा० आ० ७४ अ० ।

Capeller

German

 तापस॑ sich kasteiend,  zur Askese gehörig.
m.
  Büßer,  Asket
 f.
  ई Büßerin. 

Stchoupak

French

 तापस-
 a. qui pratique le tapas (s. v.),  relatif au tapas 
 m.
 
ascète,  anachorète 
 -ई- f.
  femme ascète.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.