तापदुःख (tApaduHkha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
वाचस्पत्यम्
Sanskritतापदुःख तापरूपं दुःखम् । “पातञ्जलोक्ते दुःखभेदे“परिणामतापसस्कारदुःखैर्गुणवृत्तिविरोधाच्च दुःखमेवसर्वं विवेकिनः” सू० । “ते जन्मायुर्भोगाः पुण्य-हेतकाः सुखफलाः, अपुण्यहेतुकाः दुःखफलाइति । यथा चेदं दुःखं प्रतिकूलात्मकं एवं विषयसुखकालेऽपि दुःखमस्त्येव प्रतिकलात्मकं योगिनः ।कथं तदुपपद्यते” । “अथ का तापदुःखता सर्वस्य द्वेषानु-त्रिद्धश्चेतनाचेतनसाधनाधीनस्तापानुभव इति । तत्रास्तिद्वेषजः कर्म्माशयः सुखसाधनानि च प्रार्थयानःकायेन वाचा मनसा च परिस्पन्दते ततः परमनु-गृह्णात्युपहन्ति वेति परानुग्रहपीडाभ्यां धर्म्माधर्मा-वुपचिनोति स कर्म्माशयो लोभान्मोहाच्च भवती-त्येषा तापदुःखतोच्यते” भा० । “ते जन्मायुर्भोगा इतियद्यपि जन्मायुषोरेव ह्लादपरितापपूर्वभावितयातत्फलत्वं न तु भोगस्य ह्लादपरितापोदयानन्तरभाविन-स्तदनुभवात्मनस्तथाप्यनुभाव्यतया भोग्यतया भोगकर्म्म-तामात्रेण भोगफलत्वमिति मन्तव्यं नन्वपुण्यहेतुका जा-त्यायुर्भोगाः परितापफला भवन्तु हेयाः प्रतिकुलवेदनी-यत्वात् । कस्मात्? पुनः पुण्यहेतवस्त्यज्यन्ते सुखफलाःअनुकूलवेदनीयत्वात्, न चैषां प्रत्यात्मवेदनीयानुकूलताशक्या सहस्रेणाप्यनुमानागमैरपाकर्त्तुं, न च ह्लाद-परितापौ परस्पराविनाभूतौ यतो ह्लाद उपादीयमाने-नैव परितापोऽप्यवर्जनीयतयापतेत् तयोर्भिन्नहेतु-कत्वाद्भिन्नरूपत्वात् चेत्यत आह यथाचेदमिति” विवरणम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.