| YouTube Channel

तर्पितुम् (tarpitum)

 
Kridanta Forms
Sanskrit
तृप् (तृ॒पँ꣡ प्रीणने - दिवादिः - वेट्)
ल्युट् = तर्पणम्
अनीयर् = तर्पणीयः - तर्पणीया
ण्वुल् = तर्पकः - तर्पिका
तुमुँन् = तर्पितुम् / तर्प्तुम् / त्रप्तुम्
तव्य = तर्पितव्यः / तर्प्तव्यः / त्रप्तव्यः - तर्पितव्या / तर्प्तव्या / त्रप्तव्या
तृच् = तर्पिता / तर्प्ता / त्रप्ता - तर्पित्री / तर्प्त्री / त्रप्त्री
क्त्वा = तर्पित्वा / तृप्त्वा
ल्यप् = प्रतृप्य
क्तवतुँ = तृप्तवान् - तृप्तवती
क्त = तृप्तः - तृप्ता
शतृँ = तृप्यन् - तृप्यन्ती
तृप् (तृ꣡पँ꣡ प्रीणन इत्येके - स्वादिः - सेट्)
ल्युट् = तर्पणम्
अनीयर् = तर्पणीयः - तर्पणीया
ण्वुल् = तर्पकः - तर्पिका
तुमुँन् = तर्पितुम्
तव्य = तर्पितव्यः - तर्पितव्या
तृच् = तर्पिता - तर्पित्री
क्त्वा = तर्पित्वा
ल्यप् = प्रतृप्य
क्तवतुँ = तृपितवान् - तृपितवती
क्त = तृपितः - तृपिता
शतृँ = तृप्णुवन् - तृप्णुवती
तृप् (तृ꣡पँ꣡ तृप्तौ - तुदादिः - सेट्)
ल्युट् = तर्पणम्
अनीयर् = तर्पणीयः - तर्पणीया
ण्वुल् = तर्पकः - तर्पिका
तुमुँन् = तर्पितुम्
तव्य = तर्पितव्यः - तर्पितव्या
तृच् = तर्पिता - तर्पित्री
क्त्वा = तर्पित्वा
ल्यप् = प्रतृप्य
क्तवतुँ = तृपितवान् - तृपितवती
क्त = तृपितः - तृपिता
शतृँ = तृपन् - तृपन्ती / तृपती
तृप् (तृ꣡पँ꣡ तृप्तौ सन्दीपन इत्येके - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = तर्पणम्
अनीयर् = तर्पणीयः - तर्पणीया
ण्वुल् = तर्पकः - तर्पिका
तुमुँन् = तर्पयितुम् / तर्पितुम्
तव्य = तर्पयितव्यः / तर्पितव्यः - तर्पयितव्या / तर्पितव्या
तृच् = तर्पयिता / तर्पिता - तर्पयित्री / तर्पित्री
क्त्वा = तर्पयित्वा / तर्पित्वा
ल्यप् = प्रतर्प्य / प्रतृप्य
क्तवतुँ = तर्पितवान् / तृपितवान् - तर्पितवती / तृपितवती
क्त = तर्पितः / तृपितः - तर्पिता / तृपिता
शतृँ = तर्पयन् / तर्पन् - तर्पयन्ती / तर्पन्ती
शानच् = तर्पयमाणः / तर्पमाणः - तर्पयमाणा / तर्पमाणा
तृप् (तृ꣡पँ꣡ सन्दीपने इत्येके - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = तर्पणम्
अनीयर् = तर्पणीयः - तर्पणीया
ण्वुल् = तर्पकः - तर्पिका
तुमुँन् = तर्पयितुम् / तर्पितुम्
तव्य = तर्पयितव्यः / तर्पितव्यः - तर्पयितव्या / तर्पितव्या
तृच् = तर्पयिता / तर्पिता - तर्पयित्री / तर्पित्री
क्त्वा = तर्पयित्वा / तर्पित्वा
ल्यप् = प्रतर्प्य / प्रतृप्य
क्तवतुँ = तर्पितवान् / तृपितवान् - तर्पितवती / तृपितवती
क्त = तर्पितः / तृपितः - तर्पिता / तृपिता
शतृँ = तर्पयन् / तर्पन् - तर्पयन्ती / तर्पन्ती
शानच् = तर्पयमाणः / तर्पमाणः - तर्पयमाणा / तर्पमाणा
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तृप प्रीणने”@} 2 3 स्वादिषु केषाञ्चिन्मतेनास्य धातोः पाठः।
‘स्वादौ क्षुभ्नादित्वात् 4 पाठ उन्नेयः।’ इति क्षीरस्वामी।
देघोऽपि स्वादिषु पाठमनुमेने।
अनिट्कारि- कासु ‘तृप्यतिदृप्यती सृपिम्’ 5 इति श्यना निर्देशव्यावर्त्यत्वेन ‘तुदादिषु यौ तृपिदृपी, तावुदात्तौ’ इति वृत्तिकारेणाभिधानात् तदनुसारिणो न्यासकारादयः स्वादिपाठं नेच्छन्ति।
क्षुभ्नादिषु णत्वनिषेधार्थं ‘तृप्नु’ इति पाठे व्यत्ययेन श्नुः इति न्यासकारादीनां मतम्।
देवश्लोकपरामर्शनेन देवस्य तुदादिष्वेव पाठोऽस्य धातोरनभिमत इति प्रतीयते।
सिद्धान्तकौमुद्याद्यनुसारेणा- स्माभिरयं धातुर्लिखितः।]] ‘तृप्नोति तृप्यतीत्येते प्रीणने श्नौ श्यनि क्रमात्।
तृप्तावन्यतरस्यां णौ स्याताम् तर्पति तर्पयेत्।।’ 6 इति देवः।
तर्पकः-र्पिका, तर्पकः-र्पिका, तितर्पिषकः-षिका, तरीतृपकः-पिका
तर्पिता-त्री, तर्पयिता-त्री, तितर्पिषिता-त्री, तरीतृपिता-त्री
7 तृप्नुवन्-ती, तर्पयन्-न्ती, तितर्पिषन्-न्ती
-- तर्पिष्यन्-न्ती-ती, तर्पयिष्यन्-न्ती-ती, तितर्पिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- तर्पयमाणः, तर्पयिष्यमाणः, -- तरीतृप्यमाणः, तरीतृपिष्यमाणः
प्रतृप्-प्रतृब्-प्रतृपौ-प्रतृपः
-- -- -- तृपितम्-तः, तर्पितः, तितर्पिषितः, तरीतृपितः-तवान्
तृपः, तर्पः, तितर्पिषुः, तरीतर्पः
तर्पितव्यम्, तर्पयितव्यम्, तितर्पिषितव्यम्, तरीतृपितव्यम्
तर्पणीयम्, तर्पणीयम्, तितर्पिषणीयम्, तरीतृपणीयम्
8 तृप्यम्, तर्प्यम्, तितर्पिष्यम्, तरीतृप्यम्
ईषत्तर्पः-दुस्तर्पः-सुतर्पः
-- -- -- 9 तृप्यमाणः, तर्प्यमाणः, तितर्पिष्यमाणः, तरीतृप्यमाणः
तर्पः, तर्पः, तितर्पिषः, तरीतृपः
तर्पितुम्, तर्पयितुम्, तितर्पिषितुम्, तरीतृपितुम्
10 तृप्तिः, तर्पणा, तितर्पिषा, तरीतृपा
तर्पणम्, तर्पणम्, तितर्पिषणम्, तरीतृपणम्
11 तर्पित्वा, तर्पयित्वा, तितर्पिषित्वा, तरीतृपित्वा
सन्तृप्य, सन्तर्प्य, प्रतितर्पिष्य, प्रतरीतृप्य
तर्पम् २, तर्पित्वा २, तर्पम् २, तर्पयित्वा २, तितर्पिषम् २, तितर्पिषित्वा २, तरीतृपम् २
तरीतृपित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७७१)
02
=>
 (५-स्वादिः-१२७१। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (८-४-३९)
05
=>
 (काशिका ७-२-१०)
06
=>
 (श्लो। १३३)
07
=>
 [[३। शतरि, ‘स्वादिभ्यः--’ (३-१-७३) इति श्नुः विकरणप्रस्ययः। ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इत्युवङ्। ‘क्षुभ्नादिषु च’ (८-४-३९) इति णत्वनिषेधः।]]
08
=>
 [[४। ‘ऋदुपधाच्चाकॢपिचृतेः’ (३-१-११०) इति क्यप्प्रत्ययः।]]
09
=>
 [पृष्ठम्०६९१+ २४]
10
=>
 [[१। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इति इण्णिषेधः।]]
11
=>
 [[२। धातोरस्य सेट्त्वात्, क्त्वायाम्, ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधाद् गुणः।]]
1 {@“तृप तृप्तौ”@} 2 ‘तृफ’ इति क्षीरस्वामिप्रभृतयः पठन्ति।
‘तृप्नोति तृप्यतीत्येके प्रीणने श्नौ श्यनि क्रमात्।’ 3 इति देवः।
अत्र पुरुषकारे-- ‘तृप तृप्तौ’ तुदादिश्चायम्।’ इत्युक्तम्।
तर्पकः-र्पिका, तर्पकः-र्पिका, तितर्पिषकः-षिका, तरीतृपकः-पिका
तर्पिता-त्री, तर्पयिता-त्री, तितर्पिषिता-त्री, तरीतृपिता-त्री
4 तृपन्-न्ती-ती, तर्पयन्-न्ती, तितर्पिषन्-न्ती
-- तर्पिष्यन्-न्ती-ती, तर्पयिष्यन्-न्ती-ती, तितर्पिषिष्यन्-न्ती-ती
-- 5 व्यतितृपमाणः, तर्पयमाणः, -- तरीतृप्यमाणः
व्यतितृपिष्यमाणः, तर्पयिष्यमाणः, -- तरीतृपिष्यमाणः
सुतृप्-सुतृब्-सुतृपौ-सुतृपः
-- -- तृपितम्- 6 तः, तर्पितः, तितर्पिषितः, तरीतृपितः-तवान्
7 तृपः, सन्तपीं, तृपः, तितर्पिषुः, तरीतृपः
तर्पितव्यम्, तर्पयितव्यम्, तितर्पिषितव्यम्, तरीतृपितव्यम्
तर्पणीयम्, तर्पणीयम्, तितर्पिषणीयम्, तरीतृपणीयम्
8 तृप्यम्, तर्प्यम्, तितर्पिष्यम्, तरीतृप्यम्
ईषत्तर्पः-दुस्तर्पः-सुतर्पः
-- -- तृप्यमाणः, तर्प्यमाणः, तितर्पिष्यमाणः, तरीतृप्यमाणः
तर्पः, तर्पः, तितर्पिषः, तरीतृपः
तर्पितुम्, तर्पयितुम्, तितर्पिषितुम्, तरीतृपितुम्
तृप्तिः, तर्पणा, तितर्पिषा, तरीतृपा
तर्पणम्, तर्पणम्, तितर्पिषणम्, तरीतृपणम्
तर्पित्वा, तर्पयित्वा, तितर्पिषित्वा, तरीतृपित्वा
प्रतृप्य, प्रतर्प्य, प्रतितर्पिष्य, प्रतरीतृप्य
तृपम् २, तर्पित्वा २, तर्पम् २, तर्पयित्वा २, तितर्पिषम् २, तितर्पिषित्वा २, तरीतृपम् २
तरीतृपित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७७२)
02
=>
 (६-तुदादिः-१३०७। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। १३३)
04
=>
 [[३। ‘तुदादिभ्यः--’ (३-१-७७) इति शः विकरणप्रत्ययः। तस्य ङिद्वद्भावादङ्गस्य गुणो न।]]
05
=>
 [[४। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानच्।]]
06
=>
 [[आ। ‘शत्रूल्लोभकरेफरीढितृपिता तृम्फाय तोफार्थिनो राज्ञो नित्यमतुम्पकात् वितुफती बन्धूंश्च सन्तुम्फती।’ धा। का। २। ७४।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०६९२+ २५]
08
=>
 [[१। ‘ऋदुपधाच्चाकॢपिचृतेः’ (३-१-११०) इति भावकर्मणोः क्यप्।]]