तमस् (tamas)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 तमस् n.
  (-मः)
	 1. Third of the qualities incident to the state of humani-
ty,  the Tama guna,  or property of darkness,  whence proceed folly, 
ignorance,  mental blindness,  worldly delusion,  &c.
	 2. Darkness, 
gloom. 
	 3. Sin. 
	 4. Sorrow,  grief. 
	 mn.  (-माः-मः) Rahu or the personi-
fied ascending node: see राहु.
 E.
  तम् to be disturbed,  and असुन्
Unadi affix
 that property by which the mind is troubled,  the
world perplexed,  &c.
 also तमस and तम.

Capeller Eng

English

 त॑मस् n.
  darkness,  gloom
 mental darkness,  illusion
 error, 
ignorance (ph.).

Yates

English

 तमस् (मः) 5.
n.
  Darkness
 ignorance, 
folly,  delusion,  sin,  sorrow.
m.
 
Rāhu,  the ascending node.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   तमस्  tamas  n.
   darkness   
   तमस्  tamas  n.
   ignorance    
   तमस्  tamas  n.
   darkness of hell   
   तमस्  tamas  n.
   illusion    
   तमस्  tamas  n.
   error   
   तमस्  tamas  n.
   mental darkness    
   तमस्  tamas  n.
   gloom   
   तमस्  tamas  n.
   obscuration of the sun or moon in eclipses    
   तमस्  tamas  n.
   hell or a particular division of hell    

Wilson

English

 तमस्
n.
  (-मः)
1 The third of the qualities incident to the state of humanity,  the Tama
guṇa,  or property of darkness,  whence proceed folly,  ignorance,  mental
blindness,  worldly delusion,  &c.
2 Darkness,  gloom. 
3 Sin. 
4 Sorrow,  grief. 
mn.  (-माः-मः) Rāhu or the personified ascending
node: see राहु.
E.
  तम to be disturbed,  and असच् Uṇādi affix
 that property by which
the mind is troubled,  the world perplexed,  &c.
 also तमम् and तम.

Apte

English

तमस् [tamas],  n.
  [तम्-असुन्]

Darkness
 किं वा$भविष्यदरुण- स्तमसां विभेत्ता तं चेत्सहस्रकिरणो धुरि नाकरिष्यत् Ś.*
  7.4.
 V.*
  1.7
 Me.*
  39.

The gloom or darkness of hell
 धर्मेण हि सहायेन तमस्तरति दुस्तरम् Ms.*
  4.242.

Mental darkness,  ignorance,  illusion,  error,  मुनिसुताप्रणयस्मृतिरोधिना मम च मुक्त- मिदं तमसा मनः Ś.*
  6.8.

(In Sāṅ. phil.
 ) Darkness or ignorance,  as one of the three qualities or constitutents of every thing in nature (the other two being सत्त्व and रजस्)
 अन्तर्गतमपास्तं मे रजसो$पि परं तमः Ku.*
  6.6
 Ms.*
  12.24.

Grief,  sorrow
 Bhāg.*
  5.14.33.

Sin
 Bhāg.*
  1.15.5.

Stupefaction,  swoon
 तथा भिन्नतनु- त्राणः प्राविशद्विपुलं तमः Rām.*
  7.8.14.

Anger
 Bhāg.*
  1.59.42. m.
  ,  n.
   An epithet of Rāhu
 तमश्चन्द्रमसीवेद- मुपरज्यावभासते Bhāg.*
  4.29.7. Comp.
   -अपह a.
  removing darkness or ignorance,  illumining,  enlightening
 आगमादिव तमोपहादितः संभवन्ति मतयो भवच्छिदः Ki.*
  5.22.

(हः) the sun. 

a Buddha. 

अरिः the sun. 

fire. -काण्डः,  -ण्डम् great or spreading darkness. -गुः an epithet of Rāhu.-गुणः see तमस् above (4).

घ्नः the sun. 

the moon

Viṣṇu.

Śiva. 

Knowledge.

a Buddha.  -ज्योतिस् m.
  a fire-fly. -ततिः spreading darkness. -निष्ठ a.
  taking to hell (नरकप्रद)
 Ms.*
  12. 95. -नुद् m.
  'तमोनुदो$ग्निचन्द्रार्का' इति विश्वः

a shining body.

the moon
 नरेन्द्रकन्यास्तमवाप्य सत्पतिं तमोनुदं दक्षसुता इवाबभुः R.*
  3.33.

a lamp,  light.

नुदः the sun. 

the Supreme Being.-प्रभा a sort of hell.

प्रवेशः groping in the dark.

mental gloom. 

भिद्,  मणिः a fire-fly.

a sapphire.

a star.

the moon
 तमोमणिस्तु खद्योते नीलमण्यामुडौ शशौ Nm.  -राजः a kind of sugar
 L.
  D. B.-विकारः sickness,  disease. -विशाल a.
  abounding in gloom
 तमोविशालश्च मूलतः सर्गः Sāṅ. K.*
  54. -वृत a.
 

obscured,  clouded.

affected with anger,  fear &c.
 -हन्,  -हर a.
  dispersing darkness. (m.  )

Apte 1890

English

 तमस् n. [तम्-असुन्] 1 Darkness
 किं वाऽभविष्यदरुणस्तमसां विभेत्ता तं चेत्सहस्रकिरणो धुरि नाकरिष्यत् Ś. 7. 4
 V. 1. 7
 Me. 37. 
2 The gloom or darkness of hell
 Ms. 4. 242. 
3 Mental darkness,  illusion,  error
 मुनिसुताप्रणयस्मृतिरोधिना मम च मुक्तमिदं तमसा मनः Ś. 6. 7. 
4 (In Sān. phil.) Darkness or ignorance,  as one of the three qualities or constituents of every thing in nature (the other two being सत्त्व and रजस्)
 Ku. 6. 60
 Ms. 12. 24. 
5 Grief,  sorrow. 
6 Sin. 
m.,  
n. An epithet of Rāhu. 
Comp. 
अपह a. removing darkness or ignorance,  illumining,  enlightening
 Ki. 5. 22. (
हः) {1} the sun. {2} the moon. {3} fire. {4} a Buddha. 
अरिः {1} the sun. {2} the moon. {3} fire. 
कांडः 
डं great or spreading darkness. 
गुः an epithet of Rāhu. 
गुणः see तमस् above (4). 
घ्नः {1} the sun. {2} the moon. {3} fire. {4} Viṣṇu. {5} Śiva. {6} knowledge. {7} a Buddha. 
ज्योतिस् m. a fire-fly. 
ततिः spreading darkness. 
नुद् m. {1} a shining body. {2} the sun. {3} the moon
 R. 3. 33. {4} fire. {5} a lamp,  light. 
नुदः {1} the sun. {2} the moon. {3} the Supreme Being. 
प्रभा a sort of hell. 
प्रवेशः {1} groping in the dark. {2} mental gloom. 
भिद्,  
मणिः a fire-fly. 
विकारः sickness,  disease. 
वृत a. {1} obscured,  clouded. {2} affected with anger,  fear &c. 
हन्,  
हर a. dispersing darkness. (
m.) {1} the sun. {2} the moon. 

Monier Williams Cologne

English

 त॑मस् a n.
  darkness,  gloom (also pl.
 ),  RV.
   (°मः प्र॑णीत,  ‘led into darkness’,  deprived of the eye's light or sight,  i,  117,  17) &c.
  

 the darkness of hell,  hell or a particular division of hell,  Mn.
   iv,  viii f.
 
 VP.
   ii,  6,  4
 MārkP.
   xii,  10

 the obscuration of the sun or moon in eclipses,  attributed to Rāhu (also m.
 ,  L.
 ),  R.
 
 VarBṛS.
  v,  44
 VarBṛ.
  ii
 VarYogay.
 
 Sūryas.
 

 mental darkness,  ignorance,  illusion,  error (in Sāṃkhya phil.
  one of the 5 forms of अ-विद्या,  MBh.
   xiv,  1019
 Sāṃkhyak.
  &c.
  
 one of the 3 qualities or constituents of everything in creation [the cause of heaviness,  ignorance,  illusion,  lust,  anger,  pride,  sorrow,  dulness,  and stolidity
 sin,  L.
 
 sorrow,  Kir.
  iii
 See गुण and cf.
   RTL.
   p.
  45] Mn.
   xii,  24 f.
  and 38
 Sāṃkhyak.
  &c.
  ),  RV.
   v,  31,  9
 R.
  ii
 Śak.
 
 Rājat.
  v,  144

 N.
  of a son (of Śravas,  MBh.
   xiii,  2002
 of Dakṣa,  i,  Sch.
 of Pṛthu-śravas,  VP.
   iv,  12,  2)

 तमस् [cf.   तिमिर
 Lat.
  temere &c.
  ]

 त॑मस् b,  °स॑,  &c.
   See col. 1.

Monier Williams 1872

English

 तमस्,  अस्,  n. darkness,  gloom
 the darkness of
hell,  hell itself or a peculiar division of hell
 the
obscuration of the sun or moon in eclipses,  darkness
personified as Rāhu or the ascending node
 mental
darkness,  illusion,  error (constituting one of the five
forms of अ-विद्या in the Sāṅkhya phil.),  sin,  sorrow
(in the Sāṅkhya phil.) darkness or ignorance as one
of the three qualities or constituents of everything in
creation,  the other two being सत्त्व and रजस्,  see
गुण
 as an inherent quality of nature तमस् is
heavy and obstructive,  and predominates in earth
and water,  whence they fall and tend downwards
in living beings it is the cause of ignorance,  illusion, 
lust,  anger,  pride,  sorrow,  dulness,  and stolidity
(अस्),  m.,  N. of a descendant of Gṛtsa-mada,  a son
of Śravas and father of Pra-kāśa
 N. of a son of
Pṛthu-śravas and father of Uśanas
 [cf. Lith. tamsa, 
‘darkness
’ tamsus,  ‘obscure:’ Russ. temnyi,  ‘dark
’
temno-ta,  ‘darkness:’ Hib. teim,  ‘dark,  obscure
’
teimhen,  ‘darkness
’ teimheal,  ‘an eclipse,  dark-
ness:’ Old Germ. demar: Old Sax. thim: Angl.
Sax. dim: Lat. tenebrœ?].
—तमः-प्रभा or
तम-प्रभा,  f.,  or तम-प्रभ or तमः-
प्रभ,  अस्,  m. a hell,  one of the lowermost di-
visions of the infernal regions.
—तमः-प्रवेश, 
अस्,  m. groping in the dark
 mental perplexity or
aberration.
—तमः-स्थित,  अम्,  n. ‘situated in
darkness, ’ N. of a hell,  one of the lowest divisions
of hell.
—तमसा-कृत,  अस्,  आ,  अम्,  or तमस्-
कल्प,  अस्,  आ,  अम्,  like darkness,  black,  gloomy.
—तमस्-काण्ड,  अस्,  m. or तमस्-तति,  इस्,  f. great
or spreading darkness.
—तमस्-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  hav-
ing darkness,  dark,  gloomy
 (ती),  f. night.
—तमस्-
विन्,  ई,  इनी,  इ,  dark,  gloomy
 (नी),  f. night
 turmeric.
—तमो-गा,  आस्,  आस्,  अम्,  Ved. roaming in the dark-
ness,  concealing himself in darkness,  an epithet of
Śuṣṇa.
—तमो-गु,  उस्,  m. an epithet of Rāhu,  the
personified ascending node,  the causer of darkness.
—तमो-गुण,  अस्,  m. the quality of darkness or
ignorance
 see above under तमस्.
—तमोगुणिन्, 
ई,  इनी,  इ,  having the quality of तमस् predominant
in the temperament,  irascible,  ignorant,  proud,  &c.
—तमो-घ्न,  अस्,  ई,  अम्,  destroying darkness
(अस्),  m. the sun
 the moon
 fire
 an epithet of
Viṣṇu
 an epithet of Śiva
 a Buddha.
—तमो-
ज्योतिस्,  इस्,  m. ‘light in darkness, ’ a fire-fly.
—तमो-
दर्शन,  bilious fever.
—तमो-नुद्,  त्,  त्,  त्,  dis-
persing darkness
 (त्),  m. a shining body
 the sun
the moon
 fire
 a lamp
 light.
—तमो-नुद,  अस्,  आ, 
अम्,  dispersing darkness
 (अस्),  m. the sun
 the moon.
—तमो-ऽन्तकृत् (°मस्-अन्°),  त्,  त्,  त्,  making an end
of darkness
 (त्),  m.,  N. of one of the attendants
of Skanda.
—तमो-ऽन्त्य (°मस्-अन्°),  अस्,  m. one
of the ten ways in which an eclipse may happen.
—तमो-ऽपह (°मस्-अप्°),  अस्,  आ,  अम्,  removing
darkness physical or moral,  illumining,  enlightening
(अस्),  m. the sun
 the moon
 fire
 a Buddha.
—तमो-भिद्,  त्,  त्,  त्,  dispersing darkness
 (त्),  m.
a fire-fly.
—तमो-भूत,  अस्,  आ,  अम्,  ‘become dark-
ness, ’ dark,  covered with darkness
 ignorant.
—त-
मो-मणि,  इस्,  m. ‘the jewel of darkness, ’ a kind of
gem
 a fire-fly.
—तमो-मय,  अस्,  ई,  अम्,  consisting
or composed of darkness,  derived from it,  covered
with it
 (अस्),  m. the mind enveloped with darkness, 
vexation,  anger,  one of the five forms of अ-विद्या in
the Sāṅkhya phil.
—तमो-ऽरि (°मस्-अरि),  इस्,  m.
the enemy of darkness,  the sun.
—तमो-वत्,  आन्, 
अती,  अत्,  dark,  gloomy
 [cf. तमस्-वत्।]
—तमो-
विकार,  अस्,  m. disease,  sickness,  (as a modification
of the Guṇa तमस्।)
—तमो-वृत,  अस्,  आ,  अम्, 
obscured,  clouded
 overcome with or influenced by
rage,  fear,  &c.,  or any of the effects of the property
of darkness.
—तमो-वृध्,  त्,  त्,  त्,  Ved. rejoicing or
delighting in darkness
 (Sāy.) growing in the dark-
ness,  increasing by the darkness.
—तमो-हन्,  आ, 
-घ्नी,  अ,  Ved. striking down or dispersing darkness.
—तमो-हर,  अस्,  आ,  अम्,  removing darkness,  illu-
minating
 (अस्),  m. the moon.

Macdonell

English

 तमस् tám-as,  n.
  (sg. & pl.
 ) darkness
 gloom 🞄of hell
 N. of a hell
 eclipse = Rāhu
 error,  🞄ignorance
 delusion
 Darkness (one of the 🞄three fundamental qualities (guṇas) incident 🞄to creation
 in the Sāṅkhya philosophy one 🞄of the five forms of Avidyā).

Benfey

English

 तमस् तम् + अस्,  n.
 
 1. Darkness, 
Hit. pr. 16.
 2. The gloom of hell,  Man. 
4,  242.
 3. The name of a hell, 
Mārk. P. 12,  10.
 4. = Rāhu,  or the personified
ascending node,  Rām.  2,  63,  2.
 5.
One of the three guṇas,  or qualities in-
cident to creation,  the property of dark-
ness,  whence proceed folly,  ignorance, 
stupidity,  worldly delusion,  etc.,  Man. 
12,  24.
 Comp.
 
दीर्घ-,  m.
  The name of
a Ṛṣi,  MBh. 2,  293. -- Cf.  O.H.G. de-
mar
 A.S. dim thystre
 Lat. tenebrae.

Hindi

अंधेरा

Apte Hindi

Hindi

तमस्
नपुं*
   - तम्+असुन्
अन्धकार

तमस्
नपुं*
   - -
नरक का अन्धकार

तमस्
नपुं*
   - -
"मानसिक अन्धेरा,  भ्रम,  भ्रांति"

तमस्
नपुं*
   - -
"अन्धकार या अज्ञान,  प्रकृति के संघटक, ३ गुणों में से एक"

तमस्
नपुं*
   - -
"रञ्ज,  शोक"

तमस्
नपुं*
   - -
पाप

तमस्
पुं*
  - -
राहु का विशेषण

Shabdartha Kaustubha

Kannada

तमस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಮೋಗುಣ /ಅಜ್ಞಾನ
निष्पत्तिः - > तमु (ग्लानौ) - "असुन्" (उ० ४-१८९)
व्युत्पत्तिः - > ताम्यत्यनेन
प्रयोगाः - > "सत्त्वं ज्ञानं तमोऽज्ञानं रागद्वेषौ रज स्मृतम्" । "अदस्त्वयानुत्तमनुत्तमं तमः" । "स हि देवः परं ज्योतिः तमःपारे प्रतिष्ठितम्" । "आदित्यवर्णं तमसः परस्तात्" ।
उल्लेखाः - > मनु० १२-२६,  माघ० १-२७,  कुमा० २-५८,  पु० सू०
तमस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಧಕಾರ
प्रयोगाः - > "ददृशेऽपि भास्कररुचाऽह्नि न यः स तमीं तमोभिरभिगम्य तताम्"
उल्लेखाः - > माघ० ९-२३
तमस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಬ್ಬು /ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರ ಗ್ರಹಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಿಂಬದ ಮೇಲೆ ಕವಿದಿರುವ ಕಪ್ಪು ಛಾಯೆ /ರಾಹು
्रयोगाः - >"सव्यगतेतमसि जगज्जलप्लुतं भवति मुदितमभयं च"
उल्लेखाः - > बृहत्सं० ५-४४
तमस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅವಿದ್ಯೆ /ಅಜ್ಞಾನ
तमस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾಪ
विस्तारः - > "तमो राहौ गुणे पापे ध्वान्ते" - हेम० ।

L R Vaidya

English

 tamas {% (I) n. %} 1. Darkness,  आविर्भूते शशिनि तमसा रिच्यमानेव रात्रिः Vikr.i.,  Megh.i.37
illusion,  error,  मुनिसुताप्रणयस्मृतिरोधिना मम च मुक्तमिदं तमसा मनः Sak.vi.
ignorance as one of the three qualities or constituents of nature (the other two being सत्व and रजस्),  M.xii.24
grief,  sorrow
sin.

 tamas {% (II) m.n. %} An epithet of Rāhu.

Bopp

Latin

 तमस् n. (r. तम् s. अस्) caligo,  obscuritas,  tenebrae. SA.
5. 76. (Lith. tamsà caligo,  tamsùs obscurus
 russ. tem-
nyĭ obscurus,  temno-ta caligo
 hib. teim «dark,  obscu-
re»,  teimhen «darkness»,  teimheal «an eclipse,  dark-
ness»
 germ. vet. demar crepusculum,  mutato s in r, 
nisi demar pertinet ad तमिस्र
 sax. vet. thim obscurus, 
attenuato a in i
 anglo-sax. dim id.
 lat. tenebrae ad त-
मिस्र vel तिमिर trahi posset,  ita ut ortum sit e tembrae, 
inserto b euphonico,  sicut in gr.
μεσημβϱία,  ἀμβϱοσία
 cf. Pott. 1. 260.

Lanman

English

 támas,  n.
	—1. darkness
	—2. spiritual
darkness,  infatuation
	—3. darkness as
one of the three pervading qualities of all
existence,  see guṇa 3. [√tam.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 तमस् 8. Kir. 3,  32.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

sgra gcan
१) कबन्ध २) तमस् ३) राहु ४) राहुल

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
शुक्रो मघाभवः काव्य उशना भार्गवः कविः ॥ ११९ ॥
षोडशार्चिर्दैत्यगुरुर्धिष्ण्यः शनैश्चरः शनिः ।
छायासुतोऽसितः सौरिः सप्तार्ची रेवतीभवः ॥ १२० ॥
मन्दः क्रोडो नीलवासाः स्वर्भाणुस्तु विधुंतुदः ।
तमो राहुः सैंहिकेयो भरणीभूरथाहिकः ॥ १२१ ॥
-wordlist-
 
शुक्र (पुं),  मघाभव (पुं),  काव्य (पुं),  उशनस् (पुं),  भार्गव (पुं),  कवि (पुं),  षोडशार्चिस् (पुं),  दैत्यगुरु (पुं),  धिष्ण्य (पुं),  शनैश्चर (पुं),  शनि (पुं),  छायासुत (पुं),  असित (पुं),  सौरि (पुं),  सप्तार्चिस् (पुं),  रेवतीभव (पुं),  मन्द (पुं),  क्रोड (पुं),  नीलवासस् (पुं),  स्वर्भाणु (पुं),  विधुन्तुद (पुं),  तमस् (पुंक्ली),  राहु (पुं),  सैंहिकेय (पुं),  भरणीभू (पुं)

--source--
 
उच्चन्द्रस्त्वपररात्रस्तमिस्रं तिमिरं तमः ॥ १४५ ॥
ध्वान्तं भूछायान्धकारं तमसं समवान्धतः ।
-wordlist-
 
उच्चन्द्र (पुं),  अपररात्र (पुं),  तमिस्र (क्ली),  तिमिर (क्ली),  तमस् (क्ली),  ध्वान्त (क्ली),  भूच्छाया (स्त्री),  अन्धकार (पुंक्ली),  सन्तमस (क्ली),  अवतमस (क्ली),  अन्धतमस (क्ली)

--source--
 
अलक्ष्मीर्निरृतिः कालकर्णिका स्यादथाशुभम् ।
दुष्कृतं दुरितं पापमेनः पाप्मा च पातकम् ॥ १३८० ॥
किल्बिषं कलुषं किण्वं कल्मषं वृजिनं तमः ।
अंहः कल्कमघं पङ्क उपाधिर्धर्मचिन्तनम् ॥ १३८१ ॥
-wordlist-
 
अलक्ष्मी (स्त्री),  निरृति (स्त्री),  कालकर्णिका (स्त्री),  अशुभ (क्ली),  दुष्कृत (क्ली),  दुरित (क्ली),  पाप (क्ली),  एनस् (क्ली),  पाप्मन् (पुं),  पातक (पुंक्ली),  किल्बिष (क्ली),  कलुष (क्ली),  किण्व (क्ली),  कल्मष (क्ली),  वृजिन (क्ली),  तमस् (क्ली),  अंहस् (क्ली),  कल्क (क्ली),  अघ (क्ली),  पङ्क (पुंक्ली),  उपाधि (पुं),  धर्मचिन्तन (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

स्वर्भानु
स्वर्भानु,  सैंहिकेय,  तमस्,  राहु,  विधुन्तुद
स्वर्भानुः सैंहिकेयश्च तमो राहुर्विधुन्तुदः ।
verse 1.1.1.49
page 0007

अवतमस्
अवतमस्,  अन्धतमस्,  संतमस्,  ध्वान्त,  अन्धकार,  तिमिर,  तमस्,  तमिस्रा,  तमिस्र,  भूछाया
अवतमसमन्धतमसं संतमसं ध्वान्तमन्धकारं च ।
तिमिरं तमस्तमिस्रां तमिस्रमिच्छन्ति भूछायाम् ॥ ११० ॥
verse 1.1.1.110
page 0014

वृजिन
वृजिन,  दुरित,  दुष्कृत,  अघ,  अंहस्,  किल्विष,  तमस्,  कल्क,  एनस्,  कल्मष,  अशुभ,  पाप,  पातक,  पाप्मन्
वृजिनं दुरितं दुष्कृतमघमंहः किल्विषं तमः कल्कम् ।
एनः कल्मषमशुभं पापं स्यात्पातकं पाप्मा ॥ ६२७ ॥
verse 3.1.1.627
page 0071

वृत्र
वृत्र,  त्वाष्ट्र,  तमस्,  शत्रु
त्वाष्ट्रे तमसि शत्रौ च वृत्रशब्दस्त्रिषु स्मृतः ।
verse 5.1.1.846
page 0097

नाममाला

Sanskrit

तमस्,  अन्धकार,  तिमिर,  ध्वान्त,  संतमस्,  तम
तमोऽन्धकारं तिमिरं ध्वान्तं संतमसं तमम् ॥ १४८ ॥
verse 0.1.1.148
page 0072

Tamil

தமஸ் : இருட்டு,  நரகத்தின் இருள்,  மன இருள்,  அறியாமை,  பிரமை,  தமோ குணம்,  துக்கம்,  பாபம்,  ராஹு,  அஞ்ஞானம்.

Mahabharata

English

Tamas^1,  a brahman. § 736b (Vītahavyop.): XIII,  30,  2002 (son of Śravas and father of Prakāśa).

Tamas^2 = Śiva (1000 names^1).

पुराणम्

English

तमस् १ / TAMAS I. A hell.

तमस् २ / TAMAS II. One of the three qualities of the soul. Sattva,  Rajas and tamas are the three qualities. It is through  the union of these three qualities that the inner soul enters the life of all animate and inanimate objects. The attributes of tamas are greed,  sleep,  bravery,  cruelty disbelief in god,  bad habits,  begging and indifference. It is because of the action of tamoguṇa that one becomes a prey to lust. It is the worst result of tāmasic activities that people are born as inanimate objects,  worms,  insects,  fishes,  serpents,  tortoises,  cows and deer. As a better result of Tāmasic activities people are born as elephants,  horses,  Śūdras,  barbarous people,  lions,  tigers and hogs. It is the good result of tāmasic deeds that produce pilgrims,  good castes,  egoistic people,  demons and devils. (Chapter 2,  manusmṛti).

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तमस् न०
  तम--करणादौ--असुन् । त्रिगुणात्मकप्रधानस्व गुणभेदे“सत्वं रजस्तम इति प्रकृतेर्गुणास्तैः” भाग० १ । ४ ।भा० आश्वमेधिकपर्वणि तस्य कार्य्यभेदादिकमुक्तं यथा“ब्रह्मोवाच । तदव्यक्तमनुद्रिक्तं सर्वव्यापि ध्रुवं स्थिरम् ।नवद्वारं पुरं विद्यात् त्रिगुणं पञ्चधातुकम् । एकादशपरिक्षेपं मनोव्याकरणत्मकम् । बुद्धिस्वामिकमित्ये-तत्पुरमेकादशं भवेत् । त्रीणि स्रोतांसि यान्यस्मिन्ना-प्यायन्ते पुनः पुनः । प्राणेभ्यस्तिस्र एवैताः प्रवर्त्तन्तेगुणात्मिकाः । तमो रजस्तथा सत्त्वं गुणानेतान्प्रचक्षते । अन्योन्यमिथुनाः सर्वे तथाऽन्योन्यानु-जीविनः । अन्योन्यापाश्रयाश्चापि तथाऽन्योन्यानु-वर्त्तिनः । अन्योन्यव्यतिषक्ताश्च त्रिगुणाः पञ्च धातवः ।तमसो मिथुनं सत्त्वं सत्त्वस्य मिथुनं रजः । रजस-श्चापि सत्त्वं स्यात् सत्त्वस्य मिथुनं तमः । नियम्यतेतमो यत्र रजस्तत्र प्रवर्त्तते । नियम्यते रजो यत्रसत्त्वं तत्र प्रवर्तते । नैशात्मकं तमो विद्यात् त्रिगुणंमोहसंज्ञितम् । अधर्मलक्षणञ्चैव नियतं पापकर्मसु ।प्रवृत्त्यात्मकमेवाहुः रजः पर्य्यायकारकम् । प्रवृत्तंसर्वभूतेषु दृश्यमुत्पत्तिलक्षणम् । प्रकाशः सर्वभुतेषु लाघवंश्रद्दधानता । सात्त्विकं रूपमेवन्तु लाघवं साधु-सम्मितम् । एतेषां गुणतत्त्वानि वक्ष्यन्ते तत्त्वहेतुभिः ।समासव्यासयुक्तानि तत्त्वतस्तान्निबोधत । संमोहो-ऽज्ञानमत्यागः कर्मणामविनिर्णयः । स्वप्नः स्तम्भो भयंलोभः शोकः स्वकृतदूषणम् । अस्मृतिश्चाविपाकश्चनास्तिक्यं भिन्नवृत्तिता । निर्विशेषत्वमन्धत्वं जथन्यगुण-वृत्तिता । अकृते कृतमानित्वमज्ञाने ज्ञानमानिता ।अमैत्री विकृतीभावोह्यश्रद्धा मूढभावना । अनार्ज्जव-मसङ्गत्वं कर्म पापमचेतना । गुरुत्वं सन्नभावत्वमव-शित्वमवाग्गतिः । सर्व एते गुणावृत्तास्तामसाः संप्र-कीर्त्तिताः । ये चान्ये विहिताभावा लोकेऽस्मिन्भावसंज्ञिताः । तत्र तत्र नियम्यन्ते सर्वे ते तामसागुणाः । परिवादकथा नित्यं नित्यं ब्राह्मणनिन्दकाः । अत्यागश्चाभिमानश्च मोहो मन्युस्तथाऽक्षमा । मत्सरश्चैव भूतेषु तामसं वृत्तमिष्यते । वृथा-रम्भा हि ये केचिद्वृथादानानि यानि च । वृथाभक्षणमित्येतत् तामसं वृत्तमिष्यते । अतिवादोऽ-तितिक्षा च मात्सर्य्यमतिमानिता । अश्रद्दधानता-चैव तामसं वृत्तमिष्यते । एवंविधाश्च ये केचिल्लोके-ऽस्मिन् पापकर्मिणः । मनुष्या भिन्नमर्य्यादास्ते सर्वेतामसाः स्मृताः । तेषां योनिं प्रवक्ष्यामि नियताःपापकर्मिणाम् । अवाङ्निरयभावाय तिर्य्यङ्निरय-गामिनः । स्थावराणि च भूतानि पशवो वाहनानिच । क्रव्यादा दन्दशूकाश्च कृमिकीटविहङ्गमाः ।अण्डजा जन्तवश्चैव सर्वे चापि चतुष्पदाः । उन्मत्तावधिरामूका ये चान्ये पापरोगिणः । मग्नास्तमसिदुर्वृत्ताः स्वकर्मकृतलक्षणाः । अवाक्स्रोतस इत्येतेमग्नास्तमसि तामसाः । तेषामुत्कर्षमुद्रेकं वक्ष्या-म्यहमतः परम् । यथा ते सुकृतान् लोकान् लभन्तेपुण्यकर्मिणः । अन्यथा प्रतिपन्नास्तु विवृद्धा ये चकर्मिणः । स्वकर्मनिरतानाञ्च ब्राह्मणानां शुभै-षिणाम् । संस्कारेणोर्द्ध्वमायान्ति यतमानाः सलो-कताम् । स्वर्गे गच्छन्ति देवानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः ।अन्यथा प्रतिपन्नास्ते विबुद्धाः स्वेषु कर्मसु । पुनरा-वृत्तिधर्म्माणस्ते भवन्तीह मानुषाः । पापयोनिंसमापन्नाश्चाण्डालामूकचूचुकाः । वर्णान् पर्य्यायश-श्चापि प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तरम् । शूद्रयोनिमतिक्रम्य येचान्ये तामसा गुणाः । स्रोतोमध्ये समागम्यवर्तन्ते तामसे गुणे । अभिष्वङ्गस्तु कामेषु महामोहइति स्मृतः । ऋषयो मुनयो देवानुह्यन्तेऽत्र सुखेप्-सवः । तमो मोहो महामोहस्तामिस्रः क्रोध-संज्ञितः । मरणं त्वन्धतामिस्रस्तामिस्रः क्रोध इष्यते ।वर्णतो गुणतश्चैव योनितश्चैव तत्त्वतः । सर्वमेत-त्तमो विप्राः! कीर्त्तितं वो यथाविधि” ।सांख्ये अधर्म्माज्ञानावैराग्यानैश्वर्य्याख्यास्तस्य धर्माउक्तायथा“अध्यवसायो बुद्धिर्धर्मो ज्ञानं विराग ऐश्वर्य्यम् ।सात्विकमेतद्रूपं तामसमस्मात् विपर्य्यस्तम्” सा० का०“रजस्तु चलतया परितस्त्रैगुण्यं चालयद् गुरुणा वृण्वताच तमसा तत्र तत्र प्रवृत्तिप्रतिबन्धकेन क्वचिदेव प्रवर्त्त्यतेइति ततस्तती व्यावर्त्त्य तमोनियामकमुक्तं गुरु वरणक-मेव तमः” सांत० कौ० । अयमंर्थः त्रयोगुणास्त्रैगुण्यंसत्वादीनि परितः स्वकर्म्मकरणाय चालयत् प्रवर्त्तयत्रजः गुरुणा गौरवान्वितेन वृण्वता यत्र यत्र कार्य्यजन-नाय तस्य प्रवृत्तिस्तत्र तत्र प्रतिबन्धकेन तमसा क्वचिदेवकार्य्ये प्रवर्त्त्यते कर्मक्षमं क्रियते इति । तथा च तस्मात्तस्मात् कार्य्यात् व्यावर्त्त्य रजसः प्रवृत्तिं रोधयित्वा तमोनियामकमिति । अन्योऽपि विशेषस्तत्रोक्तो यथा“प्रीत्यपीतिविषादात्मकाः प्रकाशप्रवृत्तिनियमार्थाः ।अन्योन्याभिभवाश्रयजननमिथुनवृत्तयश्च गुणाः” “गुणाइति परार्थाः सत्त्वं लघुः प्रकाशकमित्यत्र च सत्त्वा-दयः क्रमेण निर्द्देक्ष्यन्ते । तदनागतावेक्षणेन तन्त्र-युक्त्या वा प्रीत्यादीनां यथासंख्यं वेदितव्यम् । एत-दुक्तं भवति प्रीतिः सुखं प्रीत्यात्मकः सत्वगुणः,  अप्री-तिर्दुखं अप्रीत्यात्मको रजोगुणः,  विषादो मोहःविषादात्मकस्तमोगुण इति । ये तु मन्यन्ते न प्रीतिर्दुःखाभावादतिरिच्यते एवं दुःखमपि न प्रीत्यभावादन्य-दिति तान् प्रत्यात्मग्रहणम् । नेतरेतराभावाः सुखादयःअपि तु भावाः आत्मशब्दस्य भाववचनत्वात् प्रीतिरात्माभावो येषां ते प्रीत्यात्मानः एवमन्यदपि व्याख्येयम् ।भावरूपता चैषामनुभवसिद्धा परस्पराभावात्मकत्वे तुपरस्पराश्रयापत्तेरेकस्याप्यसिद्धेरुभयासिद्धिरिति भावः ।स्वरूपमेषामुक्त्वा प्रयोजनमाह प्रकाशप्रवृत्तिनियमार्थाःअत्रापि यथासंख्यमेव । रजः प्रवर्त्तकत्वात्सर्वत्र लघुसत्वं प्रवर्त्तयेत् यदि तमसा गुरुणा न नियम्येत । तमो-नियतन्तु क्वचिदेव प्रवर्त्तयति इति भवति तमोनियामकम् ।प्रयोजनमुक्त्वा क्रियामाह अन्योन्याभिभवाश्रयजननमि-थुनवृत्तयश्च वृत्तिः क्रिया सा च प्रत्येकमभिसम्बध्यते ।अन्योन्याभिभववृत्तयः एषामन्यतमेनार्थवशादुद्भूतेनान्य-दभिभूयते । तथाहि सत्त्वं रजस्तमसी अभिभूय शान्ता-मात्मनो वृत्तिं प्रतिलभते एवं रजः सत्त्वतमसी अभि-भूय घोराम्,  एवं तमः सत्त्वरजसी अभिभूय मूढा-मिति । अन्योन्याश्रयवृत्तयः । यद्यप्याधाराधेयभावेननाश्रयार्थो घटते तथापि यदपेक्षया यस्य क्रिया सतस्याश्रयः तथाहि सत्त्वं प्रवृत्तिनियमावाश्रित्य रजस्त-मसी प्रकाशेनोपकरोति,  रजः प्रकाशनियमावाश्रित्यप्रवृत्तमितरयोः,  तमः प्रकाशप्रवृत्ती आश्रित्य नियमेनेतरयोरिति । अन्योन्यजननवृत्तयः अन्यतमोऽन्यतमंजनयति जननञ्च परिणामः स च गुणानां सदृशरूपःअतएव न हेतुमत्त्वं तत्त्वान्तरस्य हेतोरभावात् ।नाप्यनित्यत्वं तत्त्वान्तरे लयाभावात् । अन्योन्यमिथुन-वृत्तयः अन्योन्यसहचराः अविनाभाववर्त्तिन इतियावत् चः समुच्चये भवति चात्रागमः “अन्योन्यमिथुनाःसर्वे सर्वे सर्वत्र गामिनः । रजसोमिथुनं सत्त्वं सत्त्वस्यमिथुनं रजः । तमसश्चापि मिथुने ते सत्त्वरजसीउभे । उभयोः सत्वरजसोर्मिथुनं तम उच्यते । नैषा-मादिः संप्रयोगो वियोगो वोपलभ्यत” इति । सा० त० कौ०“गुरुवरणकमेव तमः प्रदीपवच्चार्थतो वृत्तिः” । “ऊर्द्ध्वंसत्वविशालस्तमोविशालश्च मूलतः सर्गः” । सा० का० ।“सत्त्वं ज्ञानं तमोऽज्ञानं रागद्वेषौ रजः स्मृतम्” ।मनुः । चक्षुर्वृत्तिनिरोधके शार्वरादिके अन्धकारे“अदस्त्वयानुन्नमनुत्तमं तमः” “आसादितस्य तमसानियतेर्नियोगात्” माघः । तच्च स्वपरप्रकाशकतेजः सामा-न्याभावरूपमिति नैयायिकाः अन्धकारशब्दे २०९ दृश्यम् ।काणादा अपि तथैवाङ्गीचक्रुस्तच्च औलुक्यशब्दे १५८८ पृ०दर्शितम् । वेदान्तिनस्तु भावरूपं प्रतिपेदिरे यथा विवरणोप-न्यासे । तमः प्रकाशवद्विरुद्धस्वभावयोरिति” शा० भाष्यव्या-ख्याने “ननु तमः प्रकाशदृष्टान्ते भावाभावरूप-त्वमुपाधिः । आलोकाभावस्तम इति नैयायिकाः । रूपद-र्शनाभावस्तम इति प्राभाकरा इति चेत् मैवं उपचयाऽप-चयाद्यवस्थाभेदवत्त्वेनोपलभ्यमानत्वेनाभावत्वायोगात्नीलरूपवत्त्वेन द्रव्यत्वाच्च । ननु भावत्वपक्षे बहुलालोकवति देशे निमीलितनयनस्य कथं तमःप्रतीतिःबहुलालोकेन निवृत्त्यङ्गीकारात् सहावस्थानं तुमन्दालोकेनैव पूर्वमुक्तमिति चेत् न गोलकान्त-र्वर्त्तितमसः प्रतीत्युपपत्तेः नच नेत्रस्यान्तर्वर्त्तिवस्तु-ग्राहकत्वासम्भवः पिहितकर्णस्यान्तरशब्दग्राहकत्व-दर्शनात् । न चैवं गोलकान्तरस्थाञ्जनादेरपिनिमीलितनयनेन ग्रहणप्रसङ्गः । तमोव्यतिरिक्त-रूपिण आलोकसहितचक्षुर्ग्राह्यत्वनियमात् । अथमतं द्रव्यत्वे सति तमसः आलोकविनाशितस्यालो-कापगमे ह्यटिति नोत्पत्तिः कार्य्यद्रव्याणां द्व्यणु-कादिक्रमेणैवारम्भादिति तन्न विवर्तवादितां क्रमान-पेक्षणात् कारणं तु मूलाविद्यैव । अथापि तमो नरूपवद् द्रव्यं स्पर्शशून्यत्वादाकाशवदिति चेत् न वायुर्नस्पर्शवान् रूपशून्यत्वादाकाशवदित्याभाससमानयोग-क्षेमत्वात् प्रत्यक्षविरोधस्य तुल्यत्वात् । अथालोकाभावेसमारोपितं नीलं रूपं गोचरयतीति तमःप्रत्यक्ष-स्यान्यथा गतिरुच्येत एवमपि हेतुरनैकान्तिकःरूपवद्द्रव्यस्यैव धूमस्य चक्षुःप्रदेशादन्यत्र स्पर्शशून्य-त्वात् । तत्र विद्यमान एव धूमस्पर्शोऽनुद्भूत इतिचेत् तर्हि तमःस्पर्शोऽपि सन्नेव सर्वत्रानुद्भूतइति हेत्वसिद्धिः स्यात् । नच सतः सर्वत्रानुद्भवोऽ-सम्भावितः । आकरजे सुवर्ण्णादौ सतएव स्वपरप्रकाशक-भास्वरूपस्योष्णस्पर्शस्य च सर्वत्रानुद्भवदर्शनात्तदेवं भाव-रूपतमोवादे न कोऽपि दोषः । नन्वभाववादेऽपि तथाउपचयाऽपचयाद्यवस्थानां प्रतियोग्यालोकोपाधिकत्वात्नीलरूपस्य चारोपितत्वादिति चेत् मैवं दुर्न्निरूपत्वात्तथाहि किमालोकमात्राभावस्तमः उत त्रैकालिकाऽ-भावः सर्वालोकाभावो वा प्रथमद्वितीयपक्षयोः प्रागभावइतरेतराभावः प्रध्वंसाभावो वा तम इति दुर्मणंसवितृकिरणसन्तते देशे प्रदोपजन्मनः प्राग् जाते वाप्रदीपे दीपनाशे वा । तमोबुद्ध्यभावात् । तृतीयेसर्वालोकसन्निधानमन्तरेण न निवर्त्तते । रूपदर्शना-भावस्तम इत्यप्ययुक्तं बहुलान्धकारसंवृतापवरकमध्यस्थि-तस्य वहीरूपदर्शनान्तस्तमोदर्शनयोर्युगपदेव भावात् ।तस्मान्नाभावस्तम इति दृष्टान्ते नास्त्युक्तोपाधिः” ।२२ तमोवदावरके अज्ञाने अविद्यायां “सहि देवः परंज्योतिः तमः पारे प्रतिष्ठितम्” कुमा० । “आदित्यवर्णंतमसः परस्तात्” श्रुतिः । “आसीदिदं तमोभूतमप्रज्ञात-मलक्षणम्” “महाभूतादि वृत्तौजाः प्रादुरासीत्तमोनुदः” मनुः ।सांख्योक्ते अविद्याया २३ अष्टविधे भेदे च । “भेदस्तमसो-ऽष्टविधः” सां० का० । “तमसोऽविद्याय्याया अष्टविधोभेदः । अष्टास्य विधाः अव्यक्तमहङ्कारपञ्चतन्मात्रेषुअनात्मसु आत्मबुद्धिरविद्या तस्या अष्टविधविषयत्वादष्ट-विधत्वम्” सा० तत्वकौ० । २४ राहौ पु०
  न०
  । तस्य भूछा-यारूपत्वात् तथात्वम् । अगुशब्दे दृश्यम् । “तमोमुखेचेत् मुथहा तनुस्था” नील० ता० । २५ विशेषदर्शनविरो-धिदोषे २६ कार्य्याकार्य्याविवेके च न०
  शब्दार्थचि० ।समूहार्थकाण्डशब्दे परे कस्का० विसर्गस्य सः । तमकाण्डः“क्षपातमस्काण्ड मलीमसं नमः” माघः ।“अवसमन्धेभ्यस्तमसः” पा० अच् समा० । अवतमसं स-न्तमसम् अन्धतमसम् । तृतीयान्तेनानेन क्तान्तस्य समासेतृतीयाया अलुक् । तमसाकृतः तमसाच्छन्न इत्यादि ।तमसाकतस्येदं अण् । तामसाकृत तमःसम्बन्धिनित्रि०  स्त्रियां ङीप् ।

Capeller

German

 त॑मस् n.
  Finsternis,  Dunkel,  geistige
Finsternis,  Verblendung
 Irrtum,  Unwissenheit
(ph.).

Grassman

German

 támas,  n. [von tam,  Cu. 〔S. 496〕],  1〉 Dunkel,  Finsterniss,  bisweilen ({46, 6}
 {92, 6}) mit dem Nebenbegriffe des Unheils,  daher neben áṃhas ({587, 5}),  duritá ({594, 2})
 2〉 bildlich oder auf die Grundbedeutung zurückgehend: Irrthum,  Verwirrung,  Betäubung (des Herzens)
 3〉 Blindheit,  als Dunkel gefasst. — Adj. ájuṣṭa,  ádhara,  anārambhaṇá,  andhá,  ápavrata,  apācī́na,  avayuná,  asūriá,  kṛṣṇá,  gúhia,  gūḍhá,  dīrghá,  dúdhita,  darúṇahvara,  dhvāntá,  bahú,  und párīvṛta,  vavavrús (von vṛ). — Gen. ū́rmiāyās,  rā́miāṇām.
-as 1〉 {32, 10}
 {38, 9}
 {46, 6}
 {54, 10}
 {56, 4}
 {86, 10}
 {91, 22}
 {92, 4}
 {113, 16}
 {123, 7}
 {215, 3}
 {297, 17}
 {309, 4}
 {341, 2}
 {348, 6}
 {368, 4}
 {385, 3}
 {449, 3}
 {451, 4}
 {462, 3}
 {489, 6}
 {505, 3}
 {506, 2}
 {525, 2}
 {591, 1}
 {594, 3}
 {595, 2}
 {596, 2}
 {597, 1}
 {820, 12}
 {863, 4}
 {894, 5}. _{894, 11}
 {914, 12}
 {939, 7}
 {950, 1}
 {953, 2}. _{953, 3}. _{953, 7}
 {955, 3}
 {978, 4}
 {998, 4}. — 3〉 {117, 17}.
-asā 1〉 {123, 6}
 {214, 18}
 {302, 6}
 {394, 5}. _{394, 6}. _{394, 9}
 {914, 2}
 {915, 15}
 {929, 12}. _{929, 14}
 {939, 6}
 {955, 3}.
-ase 1〉 {309, 3}.
-asas [Ab.] 1〉 {33, 10}
 {50, 10}
 {265, 4}
 {273, 7}
 {347, 1}
 {355, 2}
 {491, 10}
 {587, 5}
 {827, 1}
 {933, 1}.
-asas [G.] 1〉 pārám {92, 6}
 {183, 6}
 {589, 1}
 ápītes {121, 10}
 vihantā́ {173, 5}
 dvā́rā {239, 1}
 {347, 2}
 vímadhye {347, 3}
 aktū́n {506, 1}
 ántās {583, 2}.
-asi 1〉 {100, 8}
 {117, 5}
 {182, 6}
 {273, 5}
 {386, 5}. _{386, 6}
 {450, 7}
 {522, 4}
 {620, 3}
 {877, 5}
 {893, 4}.
-āṃsi 1〉 {208, 4}
 {214, 3}
 {231, 2}
 {261, 13}
 {312, 4}
 {346, 4}
 {434, 5}
 {445, 6}
 {450, 1}
 {513, 1}
 {572, 20}
 {579, 1}
 {593, 1}
 {594, 2}
 {663, 32}
 {683, 5}
 {721, 7}
 {778, 24}
 {812, 8}
 {827, 2}
 {894, 9}
 {899, 5}
 {915, 2}. — 2〉 maghónas hṛdás varathas 〰 {385, 9}.
-obhis {626, 17}.

 támas:
-asā 1〉 {988, 6}
-āṃsi 1〉 {385, 9}.

Burnouf

French

 तमस् तमस् n.
  (sfx. अस्) ténèbres,  obscurité.
		 Au
fig. les ténèbres de l'ignorance,  la qualité [cf.  गुण] de ce
nom: तमो ज्ञानजम् विद्दि sache que l'obscurité [de
l'esprit] procède de l'ignorance
		 par ext. péché
 erreur
chagrin.  -- M. n.
  Rāhu.
तमस n.
  (sfx. अ) obscurité.
तमस्तति f.
  (तलि) obscurité qui s'étend sur un lieu.
तमस्विनी f.
  (sfx. विन्) la nuit obscure.

Stchoupak

French

 तमस्-
 nt. obscurité,  ténèbres (sg. ou pl.
 ,  ifc. aussi -अ-) 
enfer,  région infernale 
 éclipse 
 obscurité mentale,  ignorance,  erreur 
celui des trois guṇa (s. v.) dont procèdent les éléments grossiers et
obscurs de tout être (cf.  सत्त्व- रजस्-).
°काण्ड- m.
  grande obscurité.
तमः-संघात- m.
  obscurité épaisse.
°स्पृश्- a. impliquant obscurité.
तमो-घ्न- m.
  soleil.
°निष्ठ- a. relatif,  subordonné aux ténèbres.
°नुद्- a. qui disperse les ténèbres 
 m.
  lumière,  soleil,  lune 
-अ- a. et m.
  id.
°पह- a. qui chasse les ténèbres,  dissipe l'ignorance 
 m.
  lune.
°भूत- a. v. plongé dans l'obscurité 
 ignorant.
°वासस्- nt. obscurité qui sert de vêtement,  qui enveloppe,  couvre.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.